Teknoloji

Kolombiya'da bilim bakanlığının kaldırılması ihtimali bilim camiasında tartışma yarattı

Hükümetin bilim bakanlığını eğitim bakanlığıyla birleştirme planı tartışılıyor; bilim insanları asıl sorunun finansman istikrarı olduğunu söylüyor.

19 Kasım 20263 dk okuma
Kolombiya'da bilim bakanlığının kaldırılması ihtimali bilim camiasında tartışma yarattı

Kolombiya'da bilim politikasına yönelik planlanan bir düzenleme, ülkenin bilime nasıl baktığı tartışmasını yeniden açtı. Kolombiya medyasında yer alan habere göre, Başkan Abelardo de la Espriella liderliğindeki hükümet, Bilim, Teknoloji ve Yenilik Bakanlığı'nı (MinCiencias) Eğitim Bakanlığı ile birleştirmeyi düşünüyor.

Birleştirme planında son durum

Adım, hükümetin kemer sıkma politikaları çerçevesinde ele alınıyor. Öneri henüz ön aşamada ve resmen sunulmuş değil. Ancak hayata geçerse bakanlık, kurulmasının üzerinden yalnızca yedi yıl geçmişken tarihe karışmış olacak. Bilim de kabinede kendine ait bir koltuğu kaybedecek.

Reklam

MinCiencias 2019'da kuruldu ve onlarca yıl boyunca bilim politikasını koordine eden, kamunun araştırma fonlarının büyük bölümünü yöneten Colciencias'ın yerini aldı. Ancak yeni bakanlık, selefinin sınırlılıklarının birçoğunu da devraldı. Kolombiya Kesin, Fiziksel ve Doğa Bilimleri Akademisi Başkanı Carlos Vargas, bakanlığa personel ve işletme giderleri için ek kaynak verilmediğini hatırlatıyor. Vargas'a göre ülkenin bilimsel ve teknolojik dönüşümüne öncülük etme sorumluluğu olan bir kurum yaratıldı, ama bunun yanında istikrarlı bir finansman sistemi kurulmadı.

Kurulurken dile getirilen kaygılar gerçek oldu mu?

Biyokimyacı ve Kolombiya Ulusal Üniversitesi'nin eski rektörü Moisés Wasserman, bakanlık kurulurken iki büyük korku olduğunu anlatıyor: Kurumun siyasi çıkarların etkisi altına girmesi ve hiçbir zaman yeterli bütçe alamaması. Wasserman'a göre her iki korku da gerçekleşti.

Finansman, Kolombiya'nın süregelen zayıf noktalarından biri. Ülke, gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 0,2'sini bilim ve teknolojiye ayırıyor. Harcama sorunları da bu kaygıları büyütüyor. Kamu görevlilerinin davranışını denetleyen kurum şubatta, bilim ve yapay zekâ projeleri için ayrılan bir fonda olası usulsüzlükler saptadı. Mayısta ise Kolombiya Senatosu, 2025-2026 döneminde bilim için ayrılan kaynağın yalnızca yüzde 7'sinin harcandığını, çok sayıda projenin durma noktasına geldiğini kaydetti. Bilim insanları ve akademisyenler ayrıca birbirini izleyen hükümetleri sistemin bazı bölümlerini siyasallaştırmakla ve kaynakların dağıtımında adam kayırmaya göz yummakla eleştiriyor.

Bakanlığı kaldırmak sorunları çözer mi?

Bilim insanlarına göre bakanlığı ortadan kaldırmak bu sorunları kendiliğinden çözmeyecek. Bogotá'daki Kolombiya Ulusal Astronomi Gözlemevi'nin müdürü astrofizikçi Santiago Vargas, bakanlığın daha derin sorununun, ülkede bilimsel kapasite kurmak için gereken uzun vadeli istikrarın eksikliği olduğunu söylüyor. Vargas, yapay zekâ ve uzay ekonomisinde öne çıkan ülkelerin bilimsel kurumlarını güçlendirdiğini, Kolombiya'nın ise yüzde 0,2 düzeyini bile zor yakaladığını belirterek bunu kabul edilemez buluyor.

Arka plan

Birçok ülkede bilim politikası farklı modellerle yürütülüyor. Kimi ülkelerde ayrı bir bilim bakanlığı bulunurken, kimlerinde bilim, eğitim ya da sanayi bakanlıklarının çatısı altında yer alıyor. Hiçbir model tek başına başarıyı garanti etmiyor; belirleyici olan genellikle bütçenin düzeyi, sürekliliği ve fonların hangi ölçütlerle dağıtıldığı. Bağımsız bir bakanlık bilimin kabinede doğrudan temsil edilmesini sağlıyor; ancak yeterli kaynak ve siyasi koruma yoksa bu temsil sembolik kalabiliyor.

Bilimsel araştırma doğası gereği uzun soluklu. Laboratuvar altyapısı, genç araştırmacıların yetiştirilmesi ve uluslararası iş birlikleri yıllara yayılan yatırım ister. Hükümet değiştikçe öncelikler ve bütçeler de değişirse, başlayan projelerin yarım kalma riski artar. Bu yüzden bilim insanları kurumsal çerçeveden çok, korunan ve öngörülebilir bir finansman düzenini savunuyor.

Neden önemli?

Tartışma yalnızca bir bakanlığın adı ya da organizasyon şeması meselesi değil. Bilimin kabinede ayrı bir sözcüsü olup olmayacağı, araştırma fonlarının kimin gündeminde ve hangi önceliklerle yönetileceği sorusunu da içeriyor. Eğitim gibi çok geniş bir alanla birleştirilen bir yapıda bilimin gündemde geri planda kalacağından endişe eden uzmanlar var. Öte yandan kemer sıkma gerekçesiyle atılan adımların, harcanamayan fonlar ve denetim kurumlarının işaret ettiği olası usulsüzlükler gibi sorunlara çözüm getirip getirmeyeceği belirsiz.

Öneri henüz resmen sunulmadığı için sürecin nasıl ilerleyeceği açık değil. Şu an net olan, bilim camiasının ortak vurgusunun yapıdan çok kalıcı istikrar, yeterli bütçe ve şeffaf kaynak dağıtımı üzerinde toplandığı.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4455,3466,55İstanbul17°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiAlışveriş tipin ne?Kampanya avcısı mısın, listeci mi, anlık mı? Altı soruda alışveriş huyunu söylüyoruz — sonunda küçük bir…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için içsel gücünüzün ve sezgilerinizin ön plana çıktığı, kendinizi daha net ifade…

Günün sorusu

"Çalıkuşu" romanının yazarı kimdir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →