Lutnick, Jensen Huang'ın Alice Huang ile ilişkisi konusunda aylar önce uyarılmış

Nvidia'nın CEO'su Jensen Huang'ın, Çin adına çalıştığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunu kabul etmesi, şirketi ve Washington'ı zor bir sürecin içine itti. Yeni ortaya çıkan bilgilere göre ABD yönetimi konuyu geçen günlerde değil, çok daha önce öğrenmişti. Bu durum, Çin'e yapay zekâ çipi satışına ilişkin kararların hangi bilgiyle alındığı sorusunu gündeme getirdi.

Gizli not Lutnick'e ulaşmış

Axios'a konuşan, konuya vakıf kaynaklara göre istihbarat kurumları, Jensen Huang ile Alice Huang arasındaki ilişkiyi Ticaret Bakanı Howard Lutnick'e aylar önce bildirdi. Bu bilgilendirme gizli bir not üzerinden yapıldı. The New York Times'ın aktardığına göre notun hazırlanmasını Dışişleri Bakanı Marco Rubio koordine etti. Rubio, Alice Huang'ın Çinli bir istihbarat görevlisi olduğuna inanan ABD birimlerinin elindeki verilerin tek belgede toplanmasını sağladı.

İddiaya göre belgede iki ana kaynak vardı: Alice Huang'ın izlenmesiyle toplanan bilgiler ve onun sahibi olduğu Megaspeed şirketine yönelik çip kaçakçılığı soruşturmasının bulguları. Uyarının, Başkan Donald Trump'ın 13-15 Mayıs tarihlerindeki Çin ziyaretinden önce ilgili yetkililere ulaştırıldığı belirtiliyor. Rubio'nun ayrıca Trump'ı başkanlık uçağında şahsen bilgilendirdiği de öne sürülüyor. Bu ayrıntılar kaynaklara dayanıyor ve resmî makamlarca ayrıntılı biçimde doğrulanmış değil.

İhracat izinleriyle çelişki

Tartışmanın en hassas noktası, çip ihracatı kararlarının zamanlaması. Ticaret Bakanlığı, Mayıs ayında Çin'deki yaklaşık 10 şirkete, Nvidia'nın ikinci en güçlü yapay zekâ çipi olan H200'ü alabilmeleri için izin vermişti. Yeni bilgiler, bakanlığın aynı dönemde Nvidia'nın Çin bağlantılarına dair uyarı aldığına işaret ediyor. Bu yüzden Lutnick'in neden daha erken adım atmadığı soruluyor.

Kongre'de hem Demokrat hem Cumhuriyetçi isimler olayın incelenmesini istiyor. Huang'ın kapalı oturumda ifade vermesi talep ediliyor ve önümüzdeki hafta Kongre üyelerine bilgi vermesi bekleniyor. Öte yandan Nvidia Yönetim Kurulu, Huang hakkında şirket içi bir soruşturma başlattı. FBI gibi güvenlik kurumlarının da şirketin Çin ile ilişkilerine daha dikkatle baktığı bildiriliyor.

Neden önemli?

Mesele, bir üst düzey yöneticinin özel hayatıyla sınırlı değil. Nvidia, yapay zekâ yatırımlarının merkezindeki üreticilerden biri ve çipleri hem ticari hem stratejik açıdan hayati sayılıyor. Böyle bir şirketin liderinin yabancı istihbarat bağlantısı şüphesi taşıyan biriyle yakınlığı, kurumsal güvenlik, ticari sır ve teknoloji aktarımı açısından ciddi sorular doğuruyor.

Siyasi boyut da en az o kadar ağır. Washington, ileri düzey çiplerin Çin'e hangi koşullarda satılacağını yıllardır tartışıyor. İhracat izinleri, ulusal güvenlik değerlendirmeleriyle ticari çıkarlar arasında denge kurularak veriliyor. Karar alıcılara istihbarat notu ulaştığı hâlde izinlerin sürdüğü doğruysa, bu denge mekanizmasının nasıl işlediği Kongre'nin gündemine girecek. Henüz kesinleşmiş bir hukuki sonuç yok; ortada iddialar, soruşturmalar ve yapılacak oturumlar var.

Arka plan: çip denetimleri nasıl işliyor?

ABD, gelişmiş yarı iletkenlerin Çin'e satışını ihracat kontrolleriyle sınırlıyor. Bu sistemde Ticaret Bakanlığı, belirli ürünlerin hangi alıcılara gönderilebileceğine lisans mekanizmasıyla karar veriyor. Amaç, askerî ya da gözetim amaçlı kullanım riskini azaltırken Amerikan şirketlerinin pazar payını da tamamen kaybetmemek. Kaçakçılık soruşturmaları ise lisans dışı yollarla sevk edilen donanımı hedefliyor; aracı şirketler bu alanda sık sık inceleme konusu oluyor.

Bu tür dosyalarda istihbarat ile düzenleyici kurumlar arasındaki bilgi akışı kritik. Bir kurumun elindeki şüphe, lisans veren birime zamanında ulaşmazsa ya da ulaşıp dikkate alınmazsa, politika kararlarının güvenilirliği tartışılır. Güncel olay da tam olarak bu zincirin işleyip işlemediğini sınıyor. Önümüzdeki günlerde Huang'ın Kongre'deki bilgilendirmesi, Nvidia'nın iç soruşturması ve olası yeni açıklamalar, tablonun ne kadar büyüyeceğini belirleyecek.