Madde ile antimadde arasındaki farkta yeni fizik izi yine bulunamadı
LHCb ekibi, Standart Model'in asimetri öngörmediği bir mezon bozunmasını inceledi; yeni fizik kanıtı çıkmadı ama arama alanı daraldı.

Evrenin neredeyse tamamen sıradan maddeden oluşması, madde ile antimaddenin birbirinin kusursuz aynası olmadığını gösteriyor. Bilinen farklar ise bu dengesizliğin ölçeğini açıklamaya yetmiyor. LHCb işbirliğinin yürüttüğü yeni bir mezon bozunması analizi, bilinmeyen bir fiziğin izini sürenler için arama alanını daralttı. Analiz henüz yeni fiziğe işaret eden bir sinyal vermedi, ancak gelecekteki daha hassas ölçümlerin önünü açtı.
Evrenin var olması neden bir bilmece?
Kozmolojik modellere göre Büyük Patlama'dan kısa süre sonra evrende eşit miktarda madde ve antimadde oluşmuş olmalı. Bir parçacık kendi karşıt parçacığıyla karşılaştığında ikisi de enerjiye dönüşür; buna yok olma, yani anihilasyon deniyor. Eğer iki taraf tam simetrik olsaydı, her şey birbirini yok eder ve bugün gördüğümüz yıldızlar, gezegenler ve canlılar ortaya çıkmazdı. Oysa etrafımız, yok olmaktan kurtulmuş madde parçacıklarıyla dolu.
Fizikçiler bu asimetrinin kaynağını yük-parite simetrisinin, kısaca CP simetrisinin bozulmasında arıyor. Birçok süreçte tüm parçacıkları karşıt parçacıklarıyla değiştirip uzaysal koordinatları ters çevirdiğinizde fizik yasaları değişmiyor. Bu simetrinin bozulduğu süreçler ise madde ile antimadde arasındaki farkın tutarlı bir kanıtı sayılıyor. Daha önceki çalışmalarda bazı bozunmalarda asimetriler gözlendi, fakat bunlar bugünkü madde üstünlüğünü tek başına açıklamıyor.
Analiz neyi inceledi?
Çalışma, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndaki proton-proton çarpışmalarında oluşan, güzellik ve garip kuark ile karşıt kuarklar içeren mezonların bozunmalarına odaklandı. 2016 ile 2018 arasında toplanan veriler, Birleşik Krallık'taki Warwick, Manchester ve Oxford üniversitelerinden, Almanya'daki Dortmund Teknik Üniversitesi'nden ve Krakow'daki Polonya Bilimler Akademisi Nükleer Fizik Enstitüsü'nden (IFJ PAN) fizikçilerden oluşan bir ekip tarafından ayrıntılı biçimde incelendi. Sonuçlar Physical Review Letters dergisinde yayımlandı.
İlginç olan, seçilen sürecin Standart Model'e göre hiçbir asimetri göstermemesi gerekmesi. IFJ PAN'dan Dr. Agnieszka Dziurda'nın anlatımıyla, bunun nedeni şu: Yine de bir asimetri görülürse, bu daha önce bilinmeyen bir fiziğin devrede olduğuna dair bir işaret olabilir. Dziurda ayrıca bazı güzellik mezonu bozunma kanallarında kuramsal öngörülerle deneysel değerlerin belirgin biçimde ayrıştığını belirtiyor. Bu fark, hesaplarda henüz tam hesaba katılmamış kuramsal etkilerden kaynaklanıyor olabilir. Ancak bu aşamada Standart Model ötesi fiziğe işaret etme ihtimali de dışlanamıyor.
Güzellik mezonları neden uygun?
Bu mezonlar, madde durumu (garip kuark ile güzellik karşıt kuarkı) ile antimadde durumu (güzellik kuarkı ile garip karşıt kuark) arasında son derece hızlı salınım yapıyor. Bu özellik, madde ile antimadde arasındaki küçük farkların ölçülmesi için onları elverişli bir laboratuvara dönüştürüyor. Bozunma sonucunda ortaya çıkan daha hafif parçacıkların dağılımı, bu salınımın ve olası asimetrinin izlerini taşıyabiliyor.
Arka plan
Temel parçacıkları ve aralarındaki etkileşimleri tarif eden kuramsal çerçeve olan Standart Model'e göre madde, fermiyon adı verilen temel parçacıklardan oluşur. Bunlar arasında yukarı, aşağı, garip, tılsım, güzellik ve üst kuarklar ile elektron, müon, tau gibi leptonlar ve onlara eşlik eden nötrinolar var. Her madde parçacığının bir de karşıt parçacığı bulunuyor. Model deneylerle büyük ölçüde doğrulandı, fakat madde-antimadde dengesizliğini açıklamakta yetersiz kalıyor.
Bu yüzden parçacık fiziğinde iki yöntem birlikte yürütülüyor: Bir yanda çok yüksek enerjilerde yeni parçacıklar aranıyor, diğer yanda bilinen parçacıkların bozunmaları son derece hassas biçimde ölçülüyor. İkinci yaklaşımda, Standart Model'in öngörüsünden en küçük sapma bile henüz doğrudan görülemeyen bir olgunun dolaylı kanıtı olabilir. LHCb gibi deneyler tam bu tür ince sapmaları yakalamak için tasarlandı.
Neden önemli?
Sonuç, yeni fizik bulunduğu anlamına gelmiyor; ama bunun bir önemi var. Bir ölçümün beklenen sıfır asimetriyle uyumlu çıkması, olası yeni fizik senaryolarının bir kısmını eliyor ve sonraki aramaların nereye yönelmesi gerektiğini netleştiriyor. Araştırmacılar, bu analizin ileride daha hassas ölçümlerin yolunu açtığını vurguluyor.
Öte yandan kuramsal öngörülerle deney arasındaki farkın kaynağı hâlâ açık bir soru. Ya hesaplarda eksik kalan bir etki var ya da doğa Standart Model'in tarif ettiğinden daha zengin. Bu ayrım yapılana kadar, madde ile antimadde arasındaki ince farkın peşindeki arayış sürecek gibi görünüyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/madde-ile-antimadde-arasindaki-farkta-yeni-fizik-izi-yine-bulunamadi.html — Yazdırma tarihi:



















