Maine sahilinde bulunan kızıl yarasa: yaprak altında kışlayan bir göçmen
Maine kıyısında dalgaların arasından çıkarılan bir kızıl yarasa, tek başına yaşayan, göç eden ve kışı yere dökülmüş yaprakların altında geçiren bir türün aslında ne kadar az tanındığını hatırlatıyor.
Maine kıyısında, dalgaların arasında debelenen bir hayvan bulundu: avuç içine sığacak kadar küçük, tuğla kırmızısı tüylü bir yarasa. Hayvan, eyaletin güneyinde Cape Neddick'teki Center for Wildlife adlı yaban hayatı rehabilitasyon merkezine götürüldü. Merkezin yönetici direktörü Kristen Lamb, hayvanın durumunu Popular Science'a şöyle özetledi: "Geldiğinde çok halsizdi, şimdi huysuz ve hareketli."
Hikâyenin asıl ilginç yanı kurtarma değil, kurtarılan hayvanın kendisi. Bu bir doğu kızıl yarasası (Lasiurus borealis): mağaralarda kümelenmeyen, tek başına yaşayan, ağaç yapraklarının arasına asılan ve kışın kelimenin tam anlamıyla yere dökülmüş yaprakların altına giren bir tür. Bu yaşam biçimi onu aynı anda hem çok yaygın hem de çok zor sayılır kılıyor.
New York eyaletinin Çevre Koruma Dairesi'nin (NYSDEC) 13 Mart 2025 tarihli tür durum değerlendirmesi, türün dosyasını tek cümleyle özetliyor: "Türün yaşam öyküsüne, bolluk ve dağılımına ve karşı karşıya olduğu tehditlere dair pek çok şey iyi anlaşılmış değil." Aynı belge türü IUCN Kırmızı Liste'de "en az endişe verici" olarak kaydediyor. Yani elimizde, hakkında az şey bilindiği resmen yazılı olan, buna rağmen tehlike altında sayılmayan bir hayvan var.
Sahildeki yarasaya ne oldu
Popular Science'ın aktardığına göre yarasa Maine'de bir sahilde, dalgaların içinde bulundu. Lamb, uygulanan bakımı şöyle anlattı: "İyi besleniyor; sıvı tedavisi, vücut sıcaklığının düzenlenmesi ve doğal davranışlarını taklit etmesine izin veren, stresi azaltan özel bir yarasa bölmesi gibi uygulamalara yanıt veriyor." Merkez, hayvanın un kurdu yerken çekilmiş görüntülerini de paylaştı.
Bakım ekibinin önünde takvimle ilgili bir ikilem var. Lamb'in Popular Science'a söylediğine göre: "Kızıl yarasalar şu sıra göç ediyor ve onun bu pencereyi kaçırmasını istemiyoruz. Aynı zamanda soğuk Atlantik'e gömülmüş olmanın şokundan kurtuluyor; sağlıklı bir kızıl yarasanın doğada yapabildiği her şeyi yapamadan onu salarsak, salındıktan kısa süre sonra avcılara, hava koşullarına ya da açlığa yenik düşer."
Aynı habere göre merkez, 100 millik bir yarıçaptan gelen, yılda 2.500'e varan sayıda yaralı ve öksüz yaban hayvanına bakıyor; kızıl yarasa da Maine'in güneyinde görülen sekiz yarasa türünden biri.
Yaprağa benzeyen bir hayvan
Kızıl yarasanın en bilinen özelliği kamuflajı. Lamb bunu Popular Science'a şöyle tarif etti: "Kuyruk zarlarının tüylü kıvrımına sarılıp, genellikle tek ayakla baş aşağı asılarak kamufle oluyorlar; rüzgârda sallanan kıvrılmış bir yaprak ya da bir çam kozalağı görüntüsü veriyorlar." Baş aşağı duruşu da aynı yerde şöyle anlatıyor: "Arka ayaklarıyla baş aşağı asılıyorlar; dolaşım sistemleri buna uyarlanmış, bizimki olsa zonklayan bir baş ağrısıyla sonuçlanırdı."
Michigan Üniversitesi Zooloji Müzesi'nin yürüttüğü Animal Diversity Web kaydına göre tür 7-13 gram ağırlığında, toplam boyu 93-117 milimetre, ön kolu 36-46 milimetre. Aynı kayıt, hayvanın yoğun yaprak kümeleri içinde, yerden 2 ila 40 fit (yaklaşık 0,6-12 metre) yükseklikte tünediğini belirtiyor. Avlanırken ekolokasyon kullanıyor: ağzından çıkardığı yüksek frekanslı sesleri yankısından okuyup karanlıkta nesne ve böcek konumu çıkarmak. Animal Diversity Web'e göre kızıl yarasa bu iş için hem geniş bantlı hem dar bantlı çağrılar kullanıyor.
Kışı yaprak döküntüsünün içinde geçirmek
Türün en sıra dışı yanı burada başlıyor. Wyoming Av ve Balıkçılık Dairesi ile Wyoming Doğal Çeşitlilik Veritabanı'nın ortak hazırladığı tür dosyasına göre kızıl yarasa, kışladığı bölgede hava donma noktasının üstündeyken ağaçların güney yüzünde, güneye bakan yamaçlarda tüner. Hava donma noktasının altına düştüğünde ise ağaçtan iner, yere dökülmüş yaprakların arasına girer ve sıcaklık yükselene kadar torpora geçer.
Torpor, hayvanın vücut sıcaklığını ve metabolizma hızını bilerek düşürerek enerji harcamasını kıstığı bir bekleme hâli; kış uykusu bunun günler ya da haftalar süren biçimi. Animal Diversity Web'e göre kızıl yarasa bu dönemde vücut sıcaklığını donma noktasının hemen üstünde tutabiliyor ve bahara kadar kış öncesi ağırlığının yüzde 25'ine varan bölümünü yitirebiliyor.
Wyoming dosyası bu davranış için iki kaynağa dayanıyor; biri Mormann ve Robbins'in 2007'de Journal of Wildlife Management dergisinde yayımladığı, güneybatı Missouri'deki kış tüneklerini inceleyen çalışma. Yani "yaprak altında kışlayan yarasa" tek bir gözlem değil, saha çalışmasına dayanan bir bulgu. Buna karşılık Wyoming dosyası aynı eyalette türün kışı geçirmediğini, göç ederek bölgeden ayrıldığını ve göç sırasındaki habitat kullanımının iyi bilinmediğini de açıkça yazıyor.
Göç: bilinen az, varsayılan çok
Wyoming tür dosyasına göre kızıl yarasa, Kıta Bölünmesi'nin doğusunda güney Kanada'dan kuzey Meksika'ya kadar yayılıyor; kuzeydeki popülasyonlar göç ediyor ve kışı kuzeydoğu Meksika ile güneydoğu ABD'de geçiriyor. Göçün zamanlaması "iyi anlaşılmamış" diye kaydediliyor; eldeki veriler eylül ve ekimde güneye ve doğuya hareket olduğunu, kuzeye dönüşün ilkbahar sonunda yaşandığını gösteriyor. Aynı dosya, türün yayılış alanının kuzey Alberta'ya kadar kuzeye ve batıya genişliyor olabileceğini, bunun ısınan sıcaklıklarla ilgili olabileceğini belirtiyor.
Üreme takvimi de alışılmadık. Wyoming dosyasına göre çiftleşme ağustos ya da eylülde oluyor, ancak yumurtanın döllenmesi ertesi bahara kadar gerçekleşmiyor; 80-90 günlük gebeliğin ardından mayıs sonu ile haziran ortası arasında bir ila beş yavru doğuyor, yavrular üç-dört haftalıkken uçabiliyor. NYSDEC değerlendirmesi yavru sayısını 1-5 aralığında ve ortalama 2,3 olarak veriyor. Çoğu yarasa türünün bir batında tek yavru verdiği düşünülürse bu yüksek bir sayı; yine de Wyoming dosyası türün doğurganlığını "düşük" sayıyor.
| Ağırlık | 7-13 g (Animal Diversity Web, Michigan Üniversitesi Zooloji Müzesi) |
|---|---|
| Toplam boy | 93-117 mm (Animal Diversity Web) |
| Ön kol | 36-46 mm (Animal Diversity Web) |
| Gebelik | 80-90 gün (Wyoming Av ve Balıkçılık Dairesi) |
| Yavru sayısı | 1-5, ortalama 2,3 (NYSDEC, 2025) |
| Bağımsızlık yaşı | 35-42 gün (NYSDEC, 2025) |
| Olası ömür | 12 yıla kadar (NYSDEC, 2025) |
| Ortalama yaşam alanı | 68 ve 94 hektar olarak bildirilmiş (NYSDEC, 2025) |
| IUCN durumu | En az endişe verici (NYSDEC ve Wyoming dosyası) |
Türbinler ve sayılamayan bir tür
Kızıl yarasanın bilinen en belirgin sorunu rüzgâr enerjisi tesisleri. Wyoming tür dosyası türün rüzgâr türbinlerinden ağır biçimde etkilendiğini, Kuzey Amerika'daki rüzgâr santrallerinde yapılan ölüm taramalarında en sık bulunan yarasalardan biri olduğunu yazıyor. NYSDEC'in tehdit tablosu da rüzgâr santrallerini mekânsal yaygınlığı "büyük", şiddeti "orta", aciliyeti "acil", eğilimi "yoğunlaşan" ve kesinliği "yüksek" bir tehdit olarak sınıflandırıyor.
Wyoming dosyası ayrıca Kuzey Amerika'nın başka bölgelerinden gelen kanıtların son kırk yılda bollukta büyük düşüşlere işaret ettiğini, ancak bu eğilimin Wyoming için geçerli olup olmadığının belirsiz olduğunu belirtiyor. Beyaz burun sendromuna yol açan Pseudogymnoascus destructans mantarı kızıl yarasada pozitif tespit edilmiş; ama tür kışın genellikle etkin olduğu için mantardan olumsuz etkilenmesinin muhtemel olmadığı varsayılıyor. Bu bir varsayım, kanıtlanmış bir sonuç değil.
Burada bir tutarsızlık gibi görünen şey aslında yöntem sorunu: mağarada kümelenen yarasalar sayılabiliyor, tek tek ağaçlara asılan ve kışın yaprak döküntüsüne karışan bir hayvan sayılamıyor. Wyoming dosyası türün bolluk tahminleri ve popülasyon eğilimlerinin yayılış alanının geneli için "büyük ölçüde bilinmiyor" olduğunu yazıyor. NYSDEC ise New York'ta 2009-2023 arasında akustik algılamaların istikrarlı göründüğünü, ama uzun vadeli eğilim verisinin bulunmadığını söylüyor.
Türkiye'de benzeri var mı
Lasiurus cinsi Amerika kıtasına özgü; Türkiye'de kızıl yarasa yok. Ama "ağaçta yaşayan, uzun mesafe göç eden yarasa" fikri burada da karşılık buluyor. Birleşmiş Milletler Göçmen Türler Sözleşmesi'nin (CMS) tür kaydına göre Nyctalus noctula 1985'ten beri sözleşmenin Ek II listesinde yer alıyor ve Türkiye bu türün yayılış ülkeleri arasında sayılıyor. Animal Diversity Web kaydına göre bu tür 16-49 gram ağırlığında (ortalama 27 gram), yaz tüneği olarak ağaç kovuklarını kullanıyor ve mevsimlik yolculukları 80-750 kilometre aralığında değişiyor; kayda geçen en uzun yolculuğu 2.347 kilometre.
Aradaki fark da öğretici: aynı kaynağa göre Nyctalus noctula kışı mağaralarda geçiriyor, bazı bireyler kovuk ya da ağaçkakan deliğinde kalıyor. Kızıl yarasa ise yerin birkaç santim üstünde, yaprakların altında bekliyor. İki ayrı kıtada iki ayrı çözüm.
Açık kalan sorular
Kaynak haber, yarasanın suya nasıl düştüğünü ya da hayvanın sonunda salınıp salınmadığını yazmıyor; bu yüzden hikâyenin sonu şimdilik belirsiz. Daha büyük soru işareti ise türün kendisinde: göç yolları, kaç birey olduğu ve yaprak altında kışlamanın yayılış alanının ne kadarında geçerli olduğu bilinmiyor. Bir hayvanın "en az endişe verici" sayılması, onun iyi durumda olduğunun kanıtı mı, yoksa sadece onu sayamadığımızın kaydı mı? Maine'deki o tek yarasa, bu soruyu sormak için iyi bir vesile.
Fotoğraf: Christina Butler from Georgia, United States, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
