Maymunların Geometri Yeteneği Bilim Dünyasını Şaşırttı: İnsanlarla Şaşırtıcı Benzerlikler Ortaya Çıktı

Bilim dünyası, maymunların temel geometri anlayışına dair ortaya çıkan yeni bulgularla sarsıldı. Rochester Teknoloji Enstitüsü'nden bir araştırma ekibi, New York'taki Seneca Park Hayvanat Bahçesi'nde yaşayan zeytuni babun ve Hint şebekleri üzerinde yürüttüğü çalışma ile maymunların, geometrik şekillerin yönlerini tanıma ve eşleştirme konusunda insanlarla, özellikle de küçük çocuklarla benzer seviyelerde bir yetenek sergilediğini tespit etti. Bu keşif, temel geometrik sezgilerin sadece insanlara özgü olmadığını, aksine primat zihninin evrimsel bir mirası olabileceğini düşündürüyor.

Çalışma kapsamında, 4 zeytuni babun ve 4 Hint şebeği, dokunmatik ekranlar aracılığıyla iki boyutlu geometrik şekilleri eşleştirme testine tabi tutuldu. Maymunlar, bu test için herhangi bir özel eğitim almamış olmalarına rağmen, şekillerin yönlerini ayırt etme konusunda dikkat çekici bir başarı gösterdi. Araştırmacılar, testin nesnelerin şekil, boyut ve renk gibi belirgin farklılıklar taşımaması nedeniyle göründüğünden daha zorlayıcı olduğunu belirtiyor. Bu durum, maymunların sadece görsel benzerliklere değil, aynı zamanda şekillerin uzamsal yönelimlerine de duyarlı olduğunu gösteriyor. İnsanlarda biri sağa, diğeri sola bakan iki üçgeni kolayca ayırt edebilme yeteneğinin kökenleri tam olarak bilinmese de, bu çalışmanın sonuçları, bu tür sezgisel yeteneklerin diğer primatlarda da var olabileceğine dair güçlü kanıtlar sunuyor. Bulgular, hakemli dergi PNAS'te 20 Temmuz'da yayımlandı.

Araştırmanın derinliği, sadece maymunların yetenekleriyle sınırlı kalmadı. Ekip, maymunların performansını, ABD'den 3-6 yaş arası 55 çocuk ve 21 yetişkin ile Bolivya'da yaşayan ve çok az örgün eğitim alan yerli halk Tsimanélerden 79 kişiyle karşılaştırdı. Bu karşılaştırmalı analiz, geometri becerisinin eğitime ve yaşa ne kadar bağlı olduğunu anlamayı amaçlıyordu. Elde edilen sonuçlar, maymunların, üçgen, dikdörtgen, yamuk gibi temel şekillerin yönlerini tanıma konusunda, eğitimsiz insan zihniyle neredeyse aynı seviyede performans gösterdiğini ortaya koydu. Bu durum, temel geometri anlayışının doğuştan gelen bir yetenek olabileceği hipotezini güçlendiriyor.

Carnegie Mellon Üniversitesi'nden bilişsel sinirbilimci Jessica Cantlon, bulguların kendilerini şaşırttığını belirterek, "Bizi şaşırtan şey sadece maymunların bu görevi yapabilmesi değildi. Asıl şaşırtıcı olan, maymunların, çocukların ve yetişkinlerin geometrik ilişkiler hakkında temelde aynı şekilde düşündüklerinin anlaşılmasıydı. Bu da bu sezgilerin primat zihninin temel yapısının bir parçası olduğunu gösteriyor" ifadelerini kullandı. Araştırmacılar, maymunlar ve çocukların testte benzer seviyelerde zorlandığını gözlemledi. İlginç bir şekilde, bu iki grup daha sezgisel bir süreçle ilerlerken, eğitimli yetişkinlerin sembolik yaklaşıma daha çok ağırlık verdiği görüldü. Bu gözlem, sembolik ifadenin doğuştan gelen bir yetenekten ziyade, eğitimle kazanılan bir beceri olabileceğine işaret ediyor. Cantlon, "Çalışmamız, örgün eğitimin sembolik geometrik ifadeyi güçlendirdiğini ancak (metrik özellikler ve açılarla ilgili) soyut geometrik sezgilerin insanlar ve diğer primatlarda halihazırda bulunduğunu gösteriyor" diyerek, temel geometrik anlayışın evrensel bir nitelik taşıdığına vurgu yaptı.

Bu çalışma, insan bilişinin kökenlerine dair önemli ipuçları sunarken, hayvanların bilişsel yeteneklerine yönelik anlayışımızı da genişletiyor. Tarih boyunca arkeologların Güney Afrika'da 70 bin yıllık bir taş levha üzerinde paralel çizgiler ve Almanya'da 35 bin yıllık bir mamut dişi üzerinde 88 çentik bulması, erken insan topluluklarının da soyut düşünme ve geometrik örüntülerle ilgilendiğini gösteriyordu. Şimdi ise maymunların da benzer temel yeteneklere sahip olduğunun anlaşılması, bu becerilerin evrimsel süreçte ne kadar erken ortaya çıktığına dair yeni soruları gündeme getiriyor. Geometri becerisinin sadece insanlara özgü bir üstünlük olmadığını gösteren bu bulgular, gelecekteki bilişsel araştırmalar için yeni kapılar aralıyor.