Portekiz'de 115 milyon yıllık yosunlar, soy ağacını geriye çekti
Algarve'deki Praia da Luz kayalarından çıkan mikrofosiller, günümüz yosun cinslerinden bazılarının bilinenden 35-48 milyon yıl daha eski olduğunu gösterdi.

Algarve kıyısındaki Praia da Luz'un renkli kayalıklarında, 2024 baharında bir ekip yaklaşık 120 kilogram kaya örneği topladı. Çoğu kildi. Ama bu kilin içinde, milimetrenin altındaki boyutlarda, paleontologların "olmaması gereken" dediği bir şey vardı: bugün de yaşayan yosun cinslerinin 115 milyon yıllık kalıntıları.
Bulgu, Jordi Pérez Cano ve çalışma arkadaşlarının 2026'da Palaeontographica Abteilung B dergisinde yayımladığı çalışmaya dayanıyor. Phys.org'daki haberin aktardığına göre bu kalıntılar, günümüz yosun gruplarından bazılarının fosil kaydındaki yaşını 35 ila 48 milyon yıl geriye çekiyor. Aynı kayalarda, soyu çoktan tükenmiş bir akrabanın da bulunması, hikâyeyi daha da ilginç kılıyor.
Charophyte nedir?
Charophyte'ler, tatlı sularda yaşayan yeşil yosunlardır. Haberde belirtildiğine göre günümüzdeki torunları, kara bitkilerinin yaşayan en yakın akrabaları arasında sayılıyor. Yani bu küçük göl yosunları, bitkilerin karaya çıkışının hikâyesiyle doğrudan ilgili. Araştırmanın odağında iki aile vardı: soyu tükenmiş Clavatoraceae ve bugün hâlâ var olan Characeae.
Kilin içinden nasıl çıkarıldı?
Yöntem sabır işi. Kaya örnekleri suda parçalanıyor, ardından elekten geçiriliyor ve geriye kalan mikrofosiller ince fırçalarla tek tek ayıklanıyor. Kayaların yaşı, Erken Kretase'nin geç Apsiyen katına, yani yaklaşık 115 milyon yıl öncesine tarihleniyor. Ekip, örneklerde 18 tür saptadığını bildiriyor.
Üç önemli bulgu
| Tür / cins | Bilinen önceki kayıt | Bu çalışmada |
|---|---|---|
| Lychnothamnus pileatus | Yaklaşık 80 milyon yıl | 115 milyon yıl (yaklaşık 35 milyon yıl geriye) |
| Nitellopsis lilliputiensis | Yaklaşık 67 milyon yıl | 115 milyon yıl (yaklaşık 48 milyon yıl geriye) |
| Acroleptochara cynetica | Bilinmiyordu | Yeni cins |
Tablodaki veriler Phys.org haberinden derlendi. Üçüncü bulgu, incelmiş uç hücreleriyle ayrılan yepyeni bir cins. Bir de sürpriz var: soyu tükenmiş Clavatoraceae ailesinden Echinochara rebellis adlı bir tür de aynı kayalardan çıktı. "Rebellis" adı, haberin başlığındaki "isyan" vurgusuyla uyumlu.
Neden önemli: iki aile birlikte yaşadı
Şimdiye kadar anlatı kabaca şöyleydi: Clavatoraceae egemendi, sonra yerini Characeae aldı. Bu çalışma ise iki grubun uzun süre yan yana var olduğunu öneriyor. Haberdeki ifadeyle, modern Characeae soyları çeşitlenirken, soyu tükenmiş Clavatoraceae hâlâ baskın durumdaydı.
Araştırmacıların öne sürdüğü olası etken iklim. Yaklaşık 115 milyon yıl önce, kabaca 2 milyon yıl süren kısa bir soğuma evresi yaşanmış olabilir. Deniz çekilmiş, geride karasal göller kalmış olabilir; Characeae de bu göllerde, daha önce belgelenenden yaklaşık 30 milyon yıl önce çeşitlenmiş olabilir.
Sınırlar ve açık sorular
Bu bir fosil kaydı çalışması: "şu soy en geç şu tarihte vardı" diyebiliyor, "ilk o zaman ortaya çıktı" diyemiyor. Daha eski kayıtlar başka kayalarda saklı olabilir. Soğuma ve göl oluşumu ilişkisi de kanıtlanmış bir sonuç değil, bir açıklama önerisi. Haberde su kimyasındaki değişimler ve türlerin çevreye uyum yeteneği, açık sorular olarak sayılıyor.
Sırada, başka Erken Kretase havzalarında benzer mikrofosil avı var. Algarve'deki kil tabakalarının verdiği sürpriz, bu yaşta başka yerlerde de benzer şeylerin gözden kaçmış olabileceğini düşündürüyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/portekiz-115-milyon-yillik-yosun-soy-agaci.html — Yazdırma tarihi:




















