Sierra Nevada'ya kar yağışıyla mikroplastik yağıyor

Kaliforniya'daki Sierra Nevada dağlarının insanın pek uğramadığı yüksek bölgelerine yağan kar, yanında çok sayıda minik plastik parçacığı da getiriyor. Araştırmacıların bulgusu, plastik kirliliğinin yalnızca şehirlerde, nehirlerde ya da okyanuslarda değil, havadan taşınarak en uzak dağ yamaçlarında da birikebildiğini gösteriyor.

Kar taneleri havadaki plastiği yakalıyor

Plastik eşyalar, sentetik lifler ve araç lastikleri zamanla aşındıkça mikroplastik dediğimiz çok küçük parçacıklar saçar. Bu parçacıklar rüzgârla savrulup havada asılı kalabilir. Kar taneleri yere inerken yolda karşılaştıkları parçacıkların bir kısmını toplar ve zemine taşır. Böylece kar fırtınası, atmosferdeki plastiği dağ yüzeyine indiren bir mekanizmaya dönüşür.

Daha önce Amerika'nın batısındaki dağlık bölgelerde karda mikroplastik bulunmuştu. Yeni çalışmanın farkı, tek tek fırtınaların katkısını ayrı ayrı göstermesi. Sierra Nevada'nın uzak kesimlerinde yapılan ölçümlere göre kar yağışı, metrekare başına günde en çok 3.200 plastik parçacık bırakabiliyor.

Parçacık çok, toplam ağırlık küçük

Bu sayı ilk bakışta çarpıcı görünse de araştırmacılar toplam plastik miktarının çok düşük olduğunu belirtiyor. Hesaba göre bir dönümlük alana bir günde düşen plastik, bir onsun onda birinden az ağırlıkta. Yani parçacıklar adet olarak fazla, ancak son derece hafif.

Karda en sık rastlanan plastik türleri polietilen, polipropilen ve polyester oldu. İlk ikisi ambalaj malzemelerinde yaygın olarak kullanılıyor, polyester ise giysilerde. Bulgular, günlük tüketim ürünlerinin izinin atmosfer yoluyla dağlara kadar ulaştığına işaret ediyor. Çalışma Environmental Science & Technology dergisinde yayımlandı.

Neden önemli?

Kaliforniya'nın tatlı suyunun kabaca üçte biri Sierra Nevada kar örtüsünden geliyor. Kar eridiğinde su nehirlere, barajlara ve oradan şehirlere ve tarım alanlarına ulaşıyor. Bu nedenle karın içindeki her kirletici, teorik olarak su döngüsüne karışma ihtimali taşıyor. Yine de çalışma, içme suyuna ne kadar plastik geçtiğini ölçmedi. Dolayısıyla bu bulgudan doğrudan bir sağlık riski çıkarmak doğru olmaz; asıl soru, bu parçacıkların akıbetinin ayrıca incelenmesi gerektiği.

Mikroplastiklerin iklimle ilişkisi de tartışılıyor. Önceki araştırmalar, havadaki mikroplastiklerin atmosferde çok uzun mesafeler katedebildiğini ve bulutların oluşumunu tetikleyebildiğini gösterdi. Bulut oluşumu sıcaklığı ve yağışı etkileyebileceği için bu durum önemli. Ayrıca havadaki koyu renkli plastik parçacıkları ısıyı emerek ısıtıcı bir etki yaratabiliyor. Bazı araştırmacılar, iklim modellerinin plastiğin bu etkilerini hesaba katacak biçimde güncellenmesi gerekebileceğini söylüyor.

Türkiye açısından

Çalışma Kaliforniya'da yapıldı, ancak mekanizma yerel değil. Rüzgâr taşıması ve karla yere inme süreci, plastik üretiminin ve tüketiminin yaygın olduğu her yerde işleyebilir. Türkiye'de de dağlık bölgelerdeki kar örtüsü, ilkbaharda ve yazın akarsuları ve barajları besleyen önemli bir su kaynağı. Bu yüzden benzer ölçümlerin farklı coğrafyalarda yapılması, kirliliğin ne kadar yaygın olduğunu anlamak için değerli olabilir.

Türkiye'deki dağlarda aynı düzeyde mikroplastik bulunduğunu söylemek için elimizde veri yok; bu konu ancak yerinde yapılacak ölçümlerle netleşir. Ama bulgu, sentetik tekstil, ambalaj ve lastik aşınması gibi kaynakların azaltılmasının yalnızca çöp sorunu olmadığını, hava ve su döngüsüyle de bağlantılı olduğunu hatırlatıyor.

Bundan sonra neye bakılacak?

Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, kar yağışının plastik kirliliğinin taşınmasında ölçülebilir bir rol oynadığını gösteriyor. Bundan sonraki adımlar muhtemelen iki başlıkta toplanacak: kar erirken parçacıkların nereye gittiği ve içme suyu kaynaklarına ne kadarının ulaştığı. Bir diğer başlık da atmosferdeki plastiğin iklim üzerindeki etkisinin modellere nasıl katılacağı. Şu an kesin olan, en ücra dağ yamaçlarının bile insan kaynaklı plastikten tamamen uzak olmadığı.