Singapurlu araştırmacılar beyin ve kalp-damar sağlığındaki bozulmayı öngörebilecek dört kan proteini belirledi

Singapur Ulusal Üniversitesi Yong Loo Lin Tıp Fakültesi'nden araştırmacılar, kandaki dört proteinin beyin damar hastalığının kötüleşmesi, bilişsel gerileme, ciddi kalp ve inme olayları ile ölüm riski bakımından ipucu verebileceğini bildirdi. Çalışma, Alzheimer's & Dementia dergisinde 2026 yılında yayımlandı. Bulgular umut verici olsa da ekip, klinik uygulamaya taşınmadan önce sonuçların daha fazla doğrulanması gerektiğini vurguluyor.

Çalışma nasıl yürütüldü?

Araştırmacılar önce Singapur'daki bir hafıza kliniği grubundan 518 katılımcıyı inceledi. Bu kişilerin kan örneklerinde ileri bir proteomik platformla 1.400'den fazla protein ölçüldü. Katılımcılara ayrıca beyin MR görüntülemesi ve bilişsel testler uygulandı.

Ekip, protein düzeylerini beyin damar hasarının çeşitli türleriyle karşılaştırdı. Bunlar arasında beyaz cevherdeki yüksek sinyalli alanlar, küçük derin enfarktlar olarak bilinen lakünler, beyindeki mikrokanamalar ve korteks enfarktları yer alıyordu. Görüntülemenin zaman içinde tekrarlanması, yalnızca mevcut hastalıkla değil, hastalığın ilerleyişiyle bağlantılı protein örüntülerinin de görülmesini sağladı. Öne çıkan örüntüler iltihaplanma, bağışıklık yanıtları, hücre yapışması ve kan pıhtılaşması gibi süreçlerle ilişkiliydi.

Belirlenen protein imzaları, bağımsız ikinci bir Singapur grubunda da sınandı. Burada aynı proteinlerin ölümle de ilişkili olduğu görüldü. Araştırma ekibine göre bu, Güneydoğu Asya kökenli geniş bir grupta beyin damar hastalığının seyrini büyük ölçekli protein profilleme ile boylamasına izleyen ilk çalışma.

Araştırmacılar ne diyor?

Çalışmayı yöneten Prof. Christopher Chen, beyin damar hastalığının özellikle Asya toplumlarında bilişsel gerileme ve demansa önemli katkı yaptığını belirtti. Chen'e göre kanda saptanan proteinleri beyindeki değişiklikler ve gelecekteki bilişsel ile kalp-damar sonuçlarıyla ilişkilendirmek, riskli kişileri daha isabetli belirleyip erken müdahale etmeye yaklaşmayı sağlayabilir.

Çalışmanın ilk yazarı Dr. Sim Ming Ann ise çok sayıda proteinin eşzamanlı incelenmesi ve bunların yıllar içindeki MR değişiklikleriyle eşleştirilmesinin, hastalığın biyolojik süreçlerine daha geniş bir pencere açtığını söyledi. Ona göre belirlenen proteinler hem mevcut hastalıkla hem de ilerideki sağlık sonuçlarıyla bağlantılı.

Arka plan

Beyin damar hastalığı, beyni besleyen küçük ve büyük damarlardaki hasarı anlatan geniş bir kavram. Bu hasar çoğu zaman uzun süre belirti vermeden ilerler ve ancak görüntülemede ya da inme, hafıza sorunları gibi sonuçlarla fark edilir. Vasküler kaynaklı bilişsel bozukluk, Alzheimer hastalığından sonra demansın en sık görülen nedenleri arasında anılır; iki durum sıklıkla birlikte de seyredebilir.

Proteomik, bir biyolojik örnekteki çok sayıda proteini aynı anda ölçen yaklaşımdır. Proteinler hücrelerde işlerin fiilen yürütülmesini sağladığı için, hastalık süreçlerinin göstergesi olarak genetik verilere göre daha doğrudan bilgi verebilir. Kan örneği almak MR çekmeye göre daha kolay ve ucuz olduğundan, kan temelli biyobelirteçler birçok hastalıkta araştırmanın odağında.

Neden önemli?

Bugün beyin damar hastalığının tespiti büyük ölçüde görüntülemeye ve tansiyon, kolesterol, şeker hastalığı gibi klinik risk etkenlerine dayanıyor. Kanda ölçülebilen güvenilir bir işaret, hangi kişilerin daha yakından izlenmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olabilir. Ekibin ifadesiyle bu tür belirteçler mevcut değerlendirmelerin yerini almayacak, onları tamamlayacak.

Çalışmanın bir diğer değeri, Asya toplumlarına odaklanması. Araştırmaların büyük bölümü Avrupa ve Kuzey Amerika kökenli gruplarda yapıldığı için, farklı toplumlarda aynı belirteçlerin nasıl davrandığını göstermek önem taşıyor. Beyin damar hastalığının Asya'da ağırlıklı bir yük oluşturduğu düşünüldüğünde, bu veriler bölgeye özgü risk tahmin araçlarının geliştirilmesine zemin hazırlayabilir.

Sırada ne var?

Araştırmacılar bir sonraki adımda bu proteinlerin biyolojik rollerini ayrıntılı biçimde incelemeyi hedefliyor. Ayrıca bu proteinlerin gelecekte tedavilerde ya da birden fazla belirteci birleştiren testlerde kullanılıp kullanılamayacağı araştırılacak. Chen'in dile getirdiği uzun vadeli amaç, belirgin beyin hasarı veya bilişsel düşüş ortaya çıkmadan yüksek riskli kişileri saptayabilen, klinikte işe yarar araçlar geliştirmek. Doğrulama çalışmaları tamamlanırsa, izleme ve koruyucu stratejilerin kişiye göre daha iyi uyarlanması mümkün olabilir.