Meme kanseri sonrası zihin bulanıklığına oksaloasetat takviyesi umut verdi

Meme kanserini atlatan bazı kadınlar için tedavinin etkileri, bakım sona erdikten sonra da sürebiliyor. Unutkanlık, dikkati toplamakta güçlük ve geçmeyen bitkinlik günlük yaşamı zorlaştırıyor, bazen yıllarca devam ediyor. UCLA Health Jonsson Kapsamlı Kanser Merkezi'ndeki araştırmacılar, vücutta zaten doğal olarak bulunan bir molekülü içeren takviyenin bu yakınmaları hafifletebileceğine dair umut verici ilk kanıtlara ulaştı.

Oksaloasetat nedir, çalışmada ne yapıldı?

Oksaloasetat, hücrelerin enerji üretme sürecinde rol oynayan bir molekül. Ekip, bu maddenin hem hücresel enerji üretimine hem de sinir hücreleri arasındaki iletişimde önemli olan glutamat sinyalinin düzenlenmesine katıldığını göz önünde bulundu. Soru basitti: Dışarıdan oksaloasetat vermek, kanser sağkalanlarının bilişsel yakınmalarını ve yorgunluğunu azaltır mı?

Bunu sınamak için faz II klinik çalışma yapıldı. Çalışmaya, erken evre meme kanseri tanısı üzerinden bir ile beş yıl geçmiş 18 kadın katıldı. Hepsi çalışmaya girerken belirgin düşünme güçlükleri yaşıyordu. Yaş ortalaması yaklaşık 50 olan grubun çoğu kemoterapi görmüştü ve neredeyse yüzde 90'ı çalışma sırasında hâlâ endokrin tedavi alıyordu.

Katılımcılardan sekiz hafta boyunca günde iki kez 500 miligram oksaloasetat almaları istendi. Araştırmacılar, kadınların doldurduğu anketlerle bilişsel yakınmaları izledi. Bunun yanında hafızayı, dikkati, bilgi işleme hızını ve yürütücü işlevleri ölçen standart testler uygulandı. Yürütücü işlev; etkinlikleri düzenlemek, odağı korumak, plan yapmak ve görevleri yönetmek için gereken zihinsel becerileri kapsıyor. Ayrıca yorgunluk, uyku, kaygı, depresyon, fiziksel sağlık ve ruhsal iyilik hali de değerlendirildi; olası yan etkiler tedavi boyunca takip edildi.

Sonuçlar: puanlar normal aralığa yükseldi

Kayıtlı 18 kadından 16'sı sekiz haftalık uygulamayı tamamladı. Süreci bitiren her katılımcı, bilişsel belirtilerinde anlamlı bir düzelme bildirdi. Çalışmanın ana ölçütü, kişinin kendi algıladığı bilişsel bozulmaydı. Bu ölçekte grubun ortalaması tedavi öncesinde 29,1 iken sekiz hafta sonunda 55,5'e çıktı. Bu değer, grubu bozulmuş değil normal sayılan aralığa taşıdı. İyileşme belirtileri dördüncü haftada görülmeye başlamıştı ve katılımcıların bildirdiği yararlar genel olarak tedavi sürdükçe belirginleşti.

JCO Oncology Advances dergisinde yayımlanan bulgular, bilgi işleme hızını ve planlama, dikkat ile zihinsel esneklik gerektiren görevleri ölçen testlerde de gelişme gösterdi. Yani düzelme yalnızca kadınların kendi hissettikleriyle sınırlı kalmadı, nesnel testlere de yansıdı. Yine de çalışma küçük ve bulguların doğrulanması için daha büyük araştırmalar gerekiyor.

Zihin bulanıklığı neden kalıcı olabiliyor?

Meme kanserinden kurtulanların kabaca yüzde 15 ila 25'i, tanı ve tedavi sonrasında hafıza, konsantrasyon ya da diğer düşünme becerilerinde süren sorunlar yaşıyor. Bu durum günlük dilde “kemoterapi beyni” ya da “beyin sisi” diye anılıyor. Ancak adına rağmen tek suçlu kemoterapi değil. Kanserin kendisi, kemoterapi, endokrin tedavi, iltihap, hormonal değişimler ve başka biyolojik ile davranışsal etkenler üst üste binerek soruna katkıda bulunabiliyor.

Araştırmacıların ilgilendiği alanlardan biri iltihap, beyin kimyası ve enerji üretimi arasındaki ilişki. Kanserle ve tedavilerle bağlantılı iltihabın glutamat sinyalini bozabileceği, beyin hücrelerinin enerjiyi verimli üretip kullanmasını da aksatabileceği düşünülüyor. Bu aksamalar düşünme güçlüğüne ve süregelen zihinsel yorgunluğa yol açıyor olabilir.

Çalışmanın ilk yazarı, UCLA David Geffen Tıp Fakültesi ve Fielding Halk Sağlığı Okulu'nda seçkin profesör olan Dr. Patricia Ganz, kansere bağlı bilişsel bozulmanın tedavi bittikten çok sonra da sürebildiğini ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkilediğini, buna rağmen etkili tedavi seçeneklerinin hâlâ çok az olduğunu vurguluyor.

Neden önemli?

Kanser tedavilerindeki ilerleme, hayatta kalanların sayısını artırdı. Bununla birlikte ilgi, giderek “tedavi sonrası yaşam kalitesi” sorusuna kayıyor. Dikkat dağınıklığı ve yorgunluk, işe dönüşü, aile içi rolleri ve sosyal ilişkileri etkileyebilir. Bu yakınmalar çoğu zaman görünmez olduğu için hastalar anlaşılmadıklarını hissedebiliyor. Üzerine çalışılan her yeni yaklaşım, bu sorunun ciddiye alındığını gösteriyor.

Bununla birlikte sonuçlar dikkatle yorumlanmalı. Katılımcı sayısı az, çalışma küçük ölçekli ve ilk aşama niteliğinde. Bu tür çalışmalarda ne kadar iyi tasarlanırsa tasarlansın, bulguları kesinleştirmek için daha geniş gruplar ve karşılaştırma gruplarıyla yapılan denemeler gerekir. Takviyeler de her zaman risksiz sayılmaz; kanser sağkalanlarının, özellikle endokrin tedavi gören kişilerin, herhangi bir ürünü kullanmadan önce hekimleriyle konuşması akıllıca olur.

Yine de bulgu, uzun süredir çözülmesi zor bir soruna yeni bir yön gösteriyor: beyindeki enerji üretimini ve glutamat dengesini hedeflemek. Büyük çalışmalar bu etkiyi doğrularsa, tedavi sonrası zihin bulanıklığıyla yaşayan kişilere sunulabilecek seçenekler genişleyebilir.