Tasmanya açıklarında tek bir deniz dağına 2,8 milyon yılan balığı toplanıyor

Tasmanya'nın güneyinde, deniz yüzeyinin bin metreden fazla altında, zifiri karanlıkta küçük bir dağ var. Adı Patience; yani "Sabır". Her yıl güney yarımkürenin sonbaharında bu dağın eteklerine öyle çok yılan balığı toplanıyor ki gemilerin sonarında sürü, deniz tabanından 150 metre yükselen, yaklaşık 3 kilometre uzunluğunda ve 2 kilometre genişliğinde bir bulut olarak görünüyor.

Avustralya'nın ulusal bilim kurumu CSIRO'dan deniz bilimci Ben Scoulding ve on meslektaşı, bu buluşmanın büyüklüğünü ilk kez sayıya döktü. 7 Ekim 2026'da Royal Society Open Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre mart-mayıs döneminde dağın çevresindeki yılan balıklarının toplam ağırlığı 3.547-3.557 tona ulaşıyor. Bu da yaklaşık 2,8 milyon balık demek.

Rakamın önemi şurada: Okyanusta yaşayan yılan balıklarının nerede ve nasıl ürediği, biyolojinin yüz yıllık bilmecelerinden biri. Patience, üremeye hazır yılan balıklarının hem kameraya alındığı hem de yakalanabildiği nadir yerlerden biri.

Bu balık kim?

Söz konusu tür Diastobranchus capensis. İngilizcede "basketwork eel", yani sepet örgüsü yılan balığı diye anılıyor. İngilizcede "cutthroat eel" diye bilinen Synaphobranchidae ailesindendir; boyu 80-120 santimetre arasında değişir. Güney Avustralya, Güney Afrika ve Yeni Zelanda çevresinde, bin metreyi aşan derinliklerde yaşar. Parks Australia'nın görsel arşivindeki CSIRO kaydına göre Patience, ılıman Avustralya kıyılarında bu türün ürediği bilinen tek deniz dağı. Üreme alanının derinliği 1.092 metre olarak veriliyor.

Deniz dağı, okyanus tabanından yükselen ama yüzeye ulaşmayan dağlara verilen ad. Tasmanya'nın güneyindekiler çoğunlukla sönmüş küçük volkanlar. Patience de bunlardan biri ve yalnızca birkaç kilometrekarelik bir alan kaplıyor.

Karanlıkta balık nasıl sayılır?

Ekip 2023-2025 arasında dağın çevresinde birçok tur yaptı ve üç yöntemi bir arada kullandı. İlki hidroakustik: gemiden suya ses dalgası gönderilir, balıklardan dönen yankının şiddeti sudaki canlı kütlesi hakkında bilgi verir. Ancak sonar yankıyı kimin yaptığını söylemez. Patience'ta yılan balıklarının yanında, İngilizcede "orange roughy" diye bilinen turuncu renkli derin deniz balığı Hoplostethus atlanticus sürüleri de yaşıyor.

Ayrımı ikinci yöntem, geminin arkasından derinlere çekilen kamera yaptı. Görüntüler iki türün dağı paylaştığını ama aynı yerde durmadığını gösterdi: Orange roughy'ler zirvenin dik yamaçlarını seçiyor, yılan balıkları daha derin ve düz eteklerde kalıyor. Araştırmacılar yankıyı bu haritaya göre iki türe pay etti. Üçüncü yöntem, balıkların bizzat yakalanmasıydı.

Ekip, orange roughy'lerin toplam ağırlığını eski stok değerlendirmelerine dayanarak 200-850 ton arasında sınırladı. Makaleye göre bu sınır konmadığında orange roughy tahminleri bölgedeki stok verileriyle bağdaşmayacak kadar büyüyor. Yani 2,8 milyon rakamı, sonar verisi kadar bu varsayıma da dayanıyor.

Neden toplanıyorlar?

En güçlü açıklama üreme. 2021'de Journal of Marine Science and Engineering'de yayımlanan önceki çalışmada, Nisan 2015'te yakalanan 20 balığın (14 dişi, 6 erkek) tamamının üremenin ileri aşamasında olduğu bildirilmişti. Aynı çalışma, sürüdeki balık sayısını "on binlerle" ifade ediyordu; yeni tahmin bunun çok üstünde.

ScienceAlert'in aktardığına göre son turlarda trolle yalnızca yedi balık yakalanabildi. Dişilerin karnında olgun yumurtalar vardı, mideleri ise boştu. Araştırmacılar, üreme dönemindeki balıkların beslenmeyi bıraktığını ve bu yüzden yeme ilgi göstermediğini düşünüyor. Eski ve yeni veriler birleştirildiğinde sürü aralıktan ağustosa kadar dağda görülüyor. Scoulding, ScienceAlert'e "Beni en çok şaşırtan, toplanmanın kalıcılığıydı. Var olduğunu biliyorduk ama yılın bu kadar büyük bölümünde orada olmasını beklemiyorduk" dedi.

Sargasso bilmecesinin uzak akrabası

Yılan balıklarının üremesi uzun süredir bir sır. Avrupa yılan balığının, Danimarkalı araştırmacı Johannes Schmidt'in larva taramalarına dayanarak yaklaşık yüz yıl önce işaret ettiği Sargasso Denizi'nde ürediği düşünülüyor. 2022'de Scientific Reports'ta yayımlanan bir çalışmada Azor Adaları'nın nehirlerinden 26 dişiye uydu etiketi takıldı ve bu etiketlerin beşi Sargasso sınırları içinde yüzeye çıktı. Yetişkinlerin oraya ulaştığına dair ilk doğrudan kanıt buydu. Ancak aynı makale, orada hâlâ ne yumurta ne de üreyen bir yetişkin örneklenebildiğini vurguluyor.

Sepet örgüsü yılan balığı başka bir aileden. Yine de Patience bu açıdan istisna: Burada üreme sürüsü filme alınmış, ölçülmüş ve üremeye hazır balıklar yakalanmış. 2021 çalışmasının yazarlarına göre bölgede bilinen başka bir üreme alanı olmaması, bu küçük dağı türün bölgesel ölçekte dayandığı bir nokta yapıyor.

Avustralya Müzesi'nin YouTube kanalında yayımladığı görüntüde, deniz tabanında kümelenen yılan balıkları izlenebiliyor:

Bilinmeyenler

Çalışma her soruyu yanıtlamıyor. Üremenin tam olarak ne zaman ve dağın neresinde gerçekleştiği bilinmiyor. Daha büyük soru ise neden bu dağ olduğu. Patience, Huon ve Tasman Fracture deniz parklarındaki yaklaşık 120 deniz dağından biri ve komşuları benzer derinlik ve koşullara sahip. Scoulding ScienceAlert'e bunun "en büyük yanıtsız sorulardan biri" olduğunu söyledi. ScienceAlert'e göre kıta sahanlığına yakınlık ya da yerel akıntılar olası açıklamalar arasında, ama henüz sınanmış değil.

Dağın 2007'den beri koruma altında olması bir fırsat sunuyor. 2021 çalışmasına göre dağ, korunmaya alınmadan önce onlarca yıl dip trolünün etkisinde kaldı; ticari balıkçılar en az 1980'lerden beri burada olağandışı sayıda yılan balığı bildiriyordu. Huon Deniz Parkı, 1999'da kurulan koruma alanının genişletilmesiyle 2007'de oluşturuldu. ScienceAlert'in aktardığına göre araştırmacılar orange roughy sayılarında ve trolün geçtiği yerlerde yeniden büyüyen mercanlarda toparlanma işaretleri görüyor. Scoulding'e göre ekosistem toparlanmayı sürdürürse sürü daha da büyüyebilir; koruma altındaki alan da birkaç yılda bir dönüp nüfusun nasıl değiştiğini görmek için ender bir fırsat. Ham akustik veri, kamera kayıtları ve hesap kodları CSIRO'nun açık veri arşivinde herkesin erişimine açık.

Fotoğraf: division, CSIRO, CC BY 3.0, Wikimedia Commons