Dünyanın ucunda tekne yapıp kurtulan kaptan: Piedra Buena'nın 1873 kampı bulunmuş olabilir

10 Mart 1873 gecesi, Güney Amerika'nın en ucundaki ıssız bir adada, sert bir güneybatı rüzgârı Espora adlı yelkenliyi kayalara savurdu. Kaptan Luis Piedra Buena gemiyi kumsala oturtmak için demir attırdı ama zincir boşaldı, tekne yan yattı ve bir daha yüzmedi. Sekiz kişilik tayfa, en yakın yerleşimden günlerce uzakta, dünyanın en hırçın denizlerinden birinin kıyısında kalakaldı.

Kaptan pes etmedi. Altı gün sonra, gemiden sökülen kerestelerle kumsalda yeni bir teknenin omurgası kuruldu. İki ay sonra o küçük tekne, Luisito, tayfayı Şili'deki Punta Arenas'a taşıdı. Hikâye Arjantin'de iyi bilinir; yeni olan, arkeologların mahsur kalanların konakladığı yeri bulmuş olabilmesi.

Devletler Adası: Yelkenlilerin korkulu rüyası

Isla de los Estados, İngilizce adıyla Staten Adası, Ateş Toprağı'nın doğu ucunun 29 kilometre açığında, yaklaşık 65 kilometre uzunluğunda dağlık bir adadır. Adını 17. yüzyılın başında buradan geçen Hollandalı denizciler Jacob le Maire ile Willem Schouten verdi: Staten Landt, yani Hollanda'yı yöneten Genel Devletler'in toprağı. Ada, yüzyıllarca Atlas Okyanusu'ndan Pasifik'e geçen gemilerin rotası üzerindeydi; yılda 2.000 milimetreyi bulan yağış ve dinmeyen batı rüzgârları burayı gemi enkazlarıyla doldurdu. Jules Verne'in ölümünden sonra yayımlanan Le Phare du bout du monde (Dünyanın ucundaki fener) romanı da bu adada geçer.

Patagonya'nın denizcisi Piedra Buena kimdi?

Luis Piedra Buena, 24 Ağustos 1833'te Carmen de Patagones'te doğdu. Falkland Biyografileri Sözlüğü'ne göre denize 11 yaşında açıldı. 1859'da Santa Cruz Irmağı'nın ağzındaki Pavón Adası'nda bir ticaret noktası kurdu; o dönem güney Patagonya'da Arjantin'e ait kalıcı bir yerleşim neredeyse yoktu. Uzun süre kendi gemileriyle, devletle bağını koruyarak çalıştı; resmî olarak deniz subayı sayılması 1876'yı buldu. Batık gemilerden kurtardığı denizciler için birçok Avrupa hükümeti kendisini onurlandırdı. 10 Ağustos 1883'te Buenos Aires'te yoksulluk içinde öldü.

Penguen yağı seferi ve kumsaldaki tersane

1873 seferinin amacı ticariydi: adadaki penguen kolonilerinden yağ elde etmek. Espora, eski adıyla Nancy, ABD'nin Maryland eyaletinde yapılmış, 157 tonluk, tek güverteli bir uskunaydı. Gemi, adanın kuzeyindeki Franklin Koyu'nun içinde, Lacroix girintisinde karaya oturdu.

Olanları Piedra Buena'nın kendi günlüğünden biliyoruz. Elimizdeki metin, kaptanın dostu ve ilk biyografi yazarı Cándido Eyroa'nın çıkardığı bir kopya; Ushuaia Denizcilik Müzesi bunu yayımlamıştır. Günlüğe göre hastalıklar yüzünden çalışabilen kişi zaman zaman beş altıya düştü. Earth.com'un aktardığı 14 Mart kaydında kaptan, "Adamlar gemiden umudu kesiyor, ben kesmiyorum. Yine de yapmayı düşündüğümüz tekne için eğri parçaları kesiyoruz" diye yazar. Eğri parçalar, teknenin iskeletini oluşturan kavisli kaburgalardır.

Omurga 16 Mart'ta kuruldu. 5 Nisan'da erzak azaldığı için tayfaya öğün başına kişi başı tek peksimet verilmeye başlandı. Günlükteki ölçülere göre Luisito'nun omurgası 33 fit (yaklaşık 10 metre), genişliği 13 fit (yaklaşık 4 metre) idi. Yumuşak kumda teknenin denize indirilmesi günler sürdü; ancak 11 Mayıs'taki yüksek suda yüzdü. Tayfa 18 Mayıs'ta adadan ayrıldı, 27 Mayıs'ta Punta Arenas'a vardı.

Arkeologlar Lacroix girintisinde ne buldu?

15-31 Ocak 2026'da Roberto Ulloa'nın yönettiği "Aquí Hay Dragones" (Burada ejderhalar var) seferi, Pampa Mía ve Galileo yelkenlileriyle ve Arjantin Deniz Kuvvetleri'nin desteğiyle adaya çıktı. Ekipte Arjantin'in ulusal bilim kurumu CONICET'in Arkeoloji Enstitüsü'nden Carlos Landa, Alejandra Raies, Sebastián Ávila ve Cádiz Üniversitesi'nden de görevli Nicolás Ciarlo vardı. Sonuçlar 15 Ekim 2026'da Antiquity dergisinin kısa proje yazıları bölümünde "Castaways at the end of the world" (Dünyanın ucundaki mahsur kalanlar) başlığıyla yayımlandı.

Ekip girintide üç ahşap gövde kalıntısı belgeledi:

Asıl ilgi çekici olan BF008. Burada cam boncuklar, 19. yüzyılda seri üretilen dört delikli Prosser tipi seramik düğmeler, oluklu galvanizli saç levhalar, bir şişe, bir dümen menteşesi ve bir güverte prizması çıktı. Güverte prizması, gün ışığını alt kamaraya geçirmek için güverteye gömülen kalın bir cam bloktur; kumsalda gemi parçası işleyen birinin elinde bulunması şaşırtıcı değil. Yazarlar, konaklama yerinin konumu ve buluntuların, bu alanı yakındaki batık kalıntılarına ve dolayısıyla belki de Espora ile tayfasına bağladığını yazıyor.

Henüz kesinleşmeyen ne?

Makale gövdelerin hangi gemiye ait olduğunu söylemiyor; ahşap örneklerinin sonuçları da henüz yayımlanmadı. Yazarlar, "geminin/gemilerin kimliği ve mahsur kalanların izlediği yollar araştırılmaya devam ediyor" diyor. Bir başka düğüm de şu: tarihî anlatımlar Espora'nın ne ölçüde söküldüğü konusunda birbirini tutmuyor. Earth.com'un aktardığına göre yazarlar, BF005 gibi güverte yüksekliğine kadar ayakta duran bir gövdenin, geminin tümüyle parçalandığı fikriyle uyuşmadığını belirtiyor. Ayrıca alanda bir tersane düzenini gösteren açık bir iz de yok.

Yani Franklin Koyu'nda birden fazla geminin kalıntısı yan yana yatıyor olabilir; ada, yüzyıllar boyunca nice gemiyi kıyısına çekti. Ahşabın türü ve yaşı, gövdelerin yapım ayrıntıları ölçüldüğünde, kumsaldaki o iki aylık tersanenin gerçekten bu yamaçta mı kurulduğu daha net anlaşılacak.

Fotoğraf: ORIGINAL TAKEN BY LENGNICK, remaster by Gino L.T, CC BY 2.5, Wikimedia Commons