Teknoloji

Tayland'da iki dişten tanınan 30 kiloluk kemirgen: Yakamys

Tayland'da iki dişten tanınan Yakamys, yaklaşık 30 kg'lık bir kemirgendi. Ama hata payı 11 ile 69 kg arasında ve soy ağacındaki yeri de belirsiz.

17 Kasım 20265 dk okuma2 okunma
Tayland'da iki dişten tanınan 30 kiloluk kemirgen: Yakamys

Tayland'ın güneyinde, Krabi linyit ocağının Bang Mark çukurunda, kömür damarının ortasına sıkışmış bir kil tabakası var. Paleontologlar bu kilin içinden iki küçük parça çıkardı: bir alt azı dişi ve bir alt kesici dişin kırık parçası. Azı dişinin boyu 11,56, eni 11,27 milimetre; yani kenarları yaklaşık bir santimetre. Boyutu küçük, ama sahibi küçük değildi. Araştırmacılar bu iki dişten, yaklaşık 30 kilogramlık, büyükçe bir köpek ağırlığında bir kemirgen çıkardılar.

Kemirgenler (fareler, sincaplar, kunduzlar, kapibaralar) memelilerin en kalabalık takımı, ama çoğu hep küçük kaldı. Bilinen en iri örneklerin çoğu Güney Amerika'nın Neojen ve Pleyistosen çökellerinden geliyor. Krabi'deki hayvan ise yaklaşık 35,1 ile 33,7 milyon yıl önce, Eosen'in sonunda yaşadı. Bu yüzden bulgu, "kemirgenler ne zaman ve nerede büyümeye başladı?" sorusuna bir veri noktası ekliyor. Çalışma 4 Kasım 2026'da Scientific Reports dergisinde yayımlandı; yazarlar Yaowalak Chaimanee, Laurent Marivaux, Virginie Millien, Chotima Yamee, Pannipa Tian ve Jean-Jacques Jaeger.

Reklam

İki dişten bir tür çıkarmak

Yeni türe Yakamys sirindhornae adı verildi. Cins adı, Tayca "dev" anlamına gelen yak ile Yunanca "fare" anlamına gelen mys sözcüklerinden türetilmiş. Tür adı, Tayland'da paleontolojik araştırmaları uzun süredir destekleyen Prenses Maha Chakri Sirindhorn'u anıyor. Her iki parça da Bangkok'taki Mineral Kaynakları Dairesi'nin koleksiyonunda; çalışma, bu dairenin Fransız kurumlarla yürüttüğü Tay-Fransız Paleontoloji Seferi kapsamında yapılmış.

Kesici dişin ilginç bir yanı var: Çapı yaklaşık 11 milimetre olmasına rağmen emaye tabakası yalnızca yaklaşık 235 mikron kalınlığında. Emayenin mikroyapısında "Hunter-Schreger bantları" denen, prizma demetlerinden oluşan bir düzen görülüyor ve bu düzen, erken kemirgenlerin bir ailesi olan Ischyromyidae'nin tipik özelliği. Azı dişinin tacının biçimi de (ön tarafta kısa, yalıtılmış bir çıkıntı, bazı sırtların ve tümseklerin olmayışı) onu aynı ailedeki öteki türlerden ayırıyor. Azı dişi mikro-bilgisayarlı tomografiyle taranmış, kesici diş ise kesilip elektron mikroskobuyla incelenmiş.

30 kilo nereden çıktı?

Elde kemik yok; yalnızca diş var. Ekip, yaşayan kemirgenlerde diş ölçüsü ile vücut kütlesi arasındaki ilişkiyi veren yedi yayımlanmış denklemi kullandı. Kesici diş ölçüleri 28,2 ile 47,3 kg arasında, azı dişi ölçüleri 21,4 ile 41,5 kg arasında sonuç verdi. Makaleye göre yedi sonucun ortalaması 31,6 kg, ortancası 28,6 kg. Yazarlar bu ikisinin orta noktasını (30,1 kg) "yaklaşık 30 kg" diye yuvarlamış ve bunun tek bir denklemin çıktısı olmadığını, kesin bir nokta tahmini sayılmaması gerektiğini açıkça yazmış.

Yöntem / ölçütSonuç (makaleden)
Kesici diş denklemleri28,2 - 47,3 kg
Azı dişi (m2) denklemleri21,4 - 41,5 kg
Yedi tahminin tümü21,4 - 47,3 kg
Ortalama / ortanca31,6 kg / 28,6 kg
Özet değer (orta nokta)yaklaşık 30 kg
Her denklemin hata payı ekleninceyaklaşık 10,8 - 69,0 kg

Son satır önemli: hata payları hesaba katıldığında aralık 10,8 ile 69 kg arasına açılıyor. Makale bu aralığın tek bir istatistiksel güven aralığı gibi okunmaması gerektiğini de not ediyor. Yani hayvan 11 kg da olabilir, 60 kg'ın üzerinde de; "30 kilo" başlıkta okunan şeyin ortası, hükmü değil. Millien, McGill Üniversitesi'nin duyurusunda bunu şöyle özetledi: "Bu yalnızca kabaca bir rakam; fosil kütle tahmininde ciddi bir belirsizlik var."

Kıyas: devler revizyonda küçülür

Makalenin kıyas verileri, tahminlerin ne kadar oynayabildiğini gösteriyor. Güney Amerika'dan Pliyosen-Pleyistosen devi Josephoartigasia monesi için ilk tahmin 1.000 kg'ın üzerindeydi; sonraki çalışmalar bunu yaklaşık 350 kg'a indirdi. Miyosen'den Phoberomys pattersoni için 436-741 kg denmişti, sonra 220-280 kg'a çekildi. Bu iki hayvan, güncel tahminlerle bile Yakamys'ten kabaca yedi ila on iki kat ağır; yine de ikisinin rakamı da bir kez aşağı revize edilmiş. Yakamys için de ileride yeni denklemler ya da yeni kemikler rakamı oynatabilir.

HayvanNe zamanİlk tahminSonraki tahmin
Josephoartigasia monesiPliyosen-Pleyistosen, Güney Amerika1.000 kg üzeriyaklaşık 350 kg
Phoberomys pattersoniGeç Miyosen, Güney Amerika436-741 kg220-280 kg
Yakamys sirindhornaeGeç Eosen, Taylandyaklaşık 30 kg (özet değer)-

Eosen için asıl kıyas başka yerde. Güney Dakota'dan Oligosen'e ait Manitsha tanka, Paleojen kemirgenleri arasında bilinen az sayıdaki iri örnekten biri; alt ikinci azısı yaklaşık 8,2 x 8,9 mm. Yakamys'in 11,56 x 11,27 mm'lik azısı onun belirgin biçimde üstünde. Asya'nın o güne kadar bilinen en büyük ischyromyid'i Hulgana'nın azıları ise Yakamys'inkinin uzunluk ve genişlikte yarısından küçük.

Bugün yaşayan en büyük kemirgen kapibaranın iskeleti, São Paulo Üniversitesi Veteriner Anatomi Müzesi'nde sergileniyor
Bugün yaşayan en büyük kemirgen kapibaranın iskeleti, São Paulo Üniversitesi Veteriner Anatomi Müzesi'nde sergileniyor — Museum of Veterinary Anatomy FMVZ USP / Wagner Souza e Silva, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

Neden önemli, neden temkinli olmalı

Millien, McGill'in duyurusunda şöyle dedi: "Bugün yaşayan en büyük kemirgen kapibara, ama çok büyük kemirgenler yalnızca yakın zamanın ekosistemlerine özgü değil." Aynı duyuruda şunu da ekledi: "Dev kemirgenler grubun sonraki tarihinde, çoğunlukla Güney Amerika'da, defalarca evrildi. Bu keşif, Güneydoğu Asya'nın da büyük gövdeli kemirgenlerin erken evriminde önemli bir rol oynadığını düşündürüyor." Makalenin vardığı sonuç da bu çizgide: Güney Amerika'daki devlerin çeşitlendiği dönemden çok önce, erken bir kemirgen soyunda gövde büyümesi gerçekleşmişti.

Makale, bu büyümeyi adalarda görülen "ada devleşmesine" bağlamıyor. Krabi Havzası'nın coğrafyası ve eşlik eden memeli topluluğu, Eosen sonunda bir ada ortamına işaret etmiyor. Hayvan göl çökellerinde bulunduğu için göl kenarı bir yaşamı akla getiriyor, yazarlar da kapibara benzetmesini anıyor. Ama aynı cümlede çökel bağlamının tek başına yarı-sucul bir yaşamı kanıtlamadığını yazıyorlar. Elde ne kafatası var ne bacak kemiği; hayvanın nasıl yürüdüğü, ne yediği, suya girip girmediği bilinmiyor.

Aile ağacındaki yeri de kesin değil

Yakamys, Ischyromyidae ailesine yerleştirilmiş, ama alt aile belirtilmemiş ("indet."). Çünkü elde yalnızca bir azı dişi ve bir kesici diş var ve bunlar birbirine bağlanırken yalnızca olağanüstü boyutları ile aynı katmandan gelmeleri ölçüt alınmış; yazarlar ikisini "geçici olarak" aynı türe vermiş. Yakamys'in Avrupa'dan bilinen Hartenbergeromys ile benzerliğinin akrabalık mı, yoksa birbirinden bağımsız gelişen benzerlik mi olduğu da şimdilik ölçülemiyor; bunun için daha çok malzeme ve resmî bir soy ağacı analizi gerekiyor.

Makalede ayrıca yayımlanmamış bir ipucu var: Myanmar'daki Pondaung Formasyonu'ndan, orta Eosen'in sonuna ait, bölgenin bilinen kemirgen kesici dişlerinden çok daha büyük bir kesici diş. Ekip bunun hangi gruba ait olduğunu bilmediğini, bu yüzden Yakamys ile ilişkilendirilemeyeceğini belirtiyor; ama bölgede Yakamys'ten de eski büyük kemirgenlerin bulunabileceğini düşündürdüğünü ekliyor.

Açık sorular şimdilik şunlar: Kemik çıkarsa Yakamys gerçekten 30 kiloya yakın mı çıkacak, yoksa 20'ye mi inecek? Ve Myanmar'daki o iri kesici diş, Güneydoğu Asya'da kemirgen devliğinin daha da eskiye gittiğini mi gösterecek?

Fotoğraf: Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?5 (1)
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4255,4466,62İstanbul14°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiMutfakta hangi tipsin? Tencere kapağı açılıyorŞef misin, tarif bağımlısı mı, buzdolabı artisti mi, yoksa sipariş uygulamasının VIP üyesi mi? 8 soruda…
Günün burcuAkrepAkrep burcu, bugün içindeki gücü ve kararlılığı daha net hissedecek. 17 Kasım 2026, sezgilerinin her…

Günün sorusu

Kız Kulesi hangi ilçenin açıklarındadır?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →