Ebû Mahmûd Hâmid bin Hıdır el-Hucendî, 10. yüzyılda yaşamış Müslüman astronom ve matematikçidir. Rey yakınlarında kurduğu dev gözlem aleti ve Dünya'nın eksen eğikliği için yaptığı ölçümle tanınır.
Bugün Tacikistan'da bulunan Hucend şehrinden geldiği için bu nisbeyle anıldı. Hayatının son dönemini Büveyhî hükümdarı Fahrüddevle'nin himayesinde Rey'de geçirdi ve 1000 yılı civarında orada öldü.
Astronomi çalışmaları
Fahrüddevle adına yaptırdığı ve onun adıyla anılan büyük duvar sekstantı (es-Süds el-Fahrî), döneminin en büyük gözlem aletlerinden biriydi. 994 yılında bu aletle Güneş'in meridyen yüksekliğini ölçtü ve ekliptiğin eğikliğini 23° 32′ 19″ olarak hesapladı. Bulduğu değer kendinden önceki astronomların verdiği değerlerden düşüktü; bu fark, eksen eğikliğinin zaman içinde değiştiği fikrine katkı sağladı. Sekstanta ve evrensel kullanımlı bir gözlem aletine dair risaleleri günümüze ulaştı.
Matematik çalışmaları
Küresel üçgenlerde kullanılan sinüs teoremini ilk ortaya koyanlar arasında anılır; ancak bu buluşun kime ait olduğu tartışmalıdır. İki küp sayının toplamının yine bir küp sayı olamayacağını göstermeye çalıştı; bu, çok sonra Fermat'nın son teoremi olarak bilinecek önermenin n=3 için özel hâlidir. Matematik eserlerinin çoğu kaybolmuştur.
Hucendî, gözlem aletleri ile kuramsal matematiği birleştiren çalışmalarıyla İslam dünyasında astronominin gelişiminde yer alan isimlerden biri olarak anılır.
