ESA, 12 Ağustos tam Güneş tutulmasını İspanya'dan canlı yayınlayacak

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), 12 Ağustos 2026'da gerçekleşecek tam Güneş tutulmasını İspanya'nın Teruel ilindeki Observatorio Astrofísico de Javalambre'den canlı yayınlayacak. Ajansın 5 Ağustos'ta duyurduğu programa göre yayın Orta Avrupa Yaz Saati'yle (CEST) 19.30'da başlayacak, yaklaşık 75 dakika sürüp 20.45'te bitecek. Program ESA Web TV'den ve ajansın YouTube kanalından izlenebilecek.

Bu tutulma, Avrupa için uzun bir bekleyişin sonu. Kıtada görülen son tam tutulma 20 Mart 2015'teydi; tam evrenin anakara Avrupa'dan geçtiği son tarih ise 11 Ağustos 1999. İspanya anakarası en son 30 Ağustos 1905'te tam tutulma yaşamıştı, İzlanda da 1954'ten beri bu manzarayı görmedi. Pek çok kişi için bu, ömründe ilk kez tam tutulma görme fırsatı.

Şeridin dışında kalanlar ya da bulut altındakiler için ESA'nın yayını, tam evreyi profesyonel teleskop görüntüleriyle ekrandan izlemenin yolu olacak.

Tutulma nereden, ne kadar görülecek

Ay'ın gölgesi dar bir şerit hâlinde Grönland, İzlanda, Portekiz'in kuzeydoğusundaki küçük bir bölge ve İspanya üzerinden geçecek. Avrupa'nın geri kalanında Güneş'in yalnız bir kısmı örtülecek; İrlanda, Büyük Britanya ve kuzey İtalya'da örtülme oranı yüzde 90'ı aşacak. Tam evrenin en uzun sürdüğü nokta İzlanda'nın yaklaşık 45 kilometre batısında, Kuzey Atlantik'te; orada süre 2 dakika 18 saniyeye çıkıyor.

Javalambre'de tam evre CEST ile 20.31'de başlayacak ve 1 dakika 21 saniye sürecek. Bu kısa aralıkta Güneş'in parlak diski tamamen kapanacak, normalde göz kamaştırıcı ışık yüzünden görülemeyen dış atmosfer, yani korona ortaya çıkacak. İspanya'da olay akşam saatlerine, Güneş'in batıya alçaldığı zamana denk geliyor.

ESA, sıradan güneş gözlüklerinin tutulmayı izlemek için güvenli olmadığını hatırlatıyor. Güneş'e yalnız ilgili standartları karşılayan sertifikalı tutulma gözlükleriyle bakılmalı. Korumasız bakmak yalnız Güneş'in tamamen örtüldüğü tam evre boyunca mümkün; kısmi evrede ve şeridin dışında gözlük hiç çıkarılmamalı.

Neden Javalambre seçildi

Ajansın açıklamasına göre İspanya, tutulmanın ülkeyi batıdan doğuya katettiği sırada iyi gözlem koşulları sunuyor. Javalambre'yi öne çıkaran üç özellik var: bulutluluk seyrek, ışık kirliliği düşük ve batı ufku açık. Güneş tam evre sırasında ufka yaklaşmış olacağı için sonuncusu belirleyici.

Gözlemevinde gökyüzünün geniş bölümlerini tarayarak galaksileri ve evrenin büyük ölçekli yapısını inceleyen iki profesyonel teleskop bulunuyor. Tutulma için tesise ayrıca küçük teleskoplar kurulacak; bunlar Ay'ın Güneş diskinin önünden geçişini aşama aşama yakın plandan aktaracak. ESA iki ek görüntü akışı daha hazırladı: biri León'da ajansın düzenlediği halka açık etkinlikten, diğeri Palencia'ya bağlı Frómista'da iş birlikçisi Alejandro Sánchez de Miguel'in kurduğu düzenekten gelecek.

Yayını uzay bilimci ve bilim iletişimcisi Dame Dr. Maggie Aderin sunacak. Konuklar arasında ESA Bilim Direktörü Prof. Carole Mundell, ESA bilim insanları Andy To, Miho Janvier ve Martin Hewitson ile gözlemevi direktörü Javier Cenarro var. Teleskop ve drone görüntüleriyle desteklenecek programda Güneş'in ve koronanın sırları, yerçekimi anlayışını değiştiren ünlü bir tutulma ve ESA'nın uzayda yapay tutulma oluşturma çalışmaları konuşulacak.

Arka plan: tutulmalar bilime ne kazandırdı

Programda anılacak ünlü tutulma, 29 Mayıs 1919'daki tam Güneş tutulması. Arthur Eddington'ın öncülük ettiği seferlerde, Güneş'in yakınından geçen yıldız ışığının büküldüğü ölçülmüş ve Albert Einstein'ın genel görelilik kuramı ilk kez gözlemle desteklenmişti. Tutulmalar o günden beri Güneş araştırmalarının en değerli anları arasında.

Sebebi korona. Güneş'in dış atmosferi yüzeyinden çok daha sıcak ve bunun nasıl olduğu hâlâ tartışılıyor. Doğal tutulmalar koronayı incelemek için nadir ve birkaç dakikalık fırsatlar sunduğundan ESA, Aralık 2024'te Proba-3 görevini fırlattı. Görevde iki uydu yaklaşık 150 metre arayla, çok hassas bir düzen içinde birlikte uçuyor; öndeki uydu Güneş diskini örterek arkadakinin koronayı saatlerce gözlemesine imkân veriyor. Görevin ilk yapay tutulma görüntüleri Haziran 2025'te yayımlandı.

Türkiye'den bakınca

Türkiye bu tutulmanın tam evre şeridinde yer almıyor. Türkiye'deki gözlemciler için en yakın tam tutulma hatırası 29 Mart 2006: o gün tam evre Antalya kıyısından Konya'ya uzanan bir hattan izlenmiş, Side'de 3 dakika 45 saniye sürmüştü. Avrupa'nın takviminde ise sıradaki büyük olay belli. ESA'nın belirttiğine göre 2 Ağustos 2027'deki tam tutulma, uzun tam evresi nedeniyle "yüzyılın tutulması" diye anılıyor ve güney İspanya, Kuzey Afrika ile Orta Doğu'dan görülecek. 26 Ocak 2028'de de Portekiz ve İspanya'dan halkalı tutulma izlenecek.

Son gelişmeler

Tutulma 12 Ağustos 2026'da gerçekleşti. ESA'nın sonradan yayımladığı değerlendirmeye göre Javalambre'de tam evre öngörüldüğü gibi 1 dakika 21 saniye sürdü; yayında León, Palencia ve Javalambre'den teleskop görüntüleri ile tam evrenin drone çekimleri aktarıldı. Ajansın verdiği rakamlarla León'daki ücretsiz etkinliğin gündüz programına 10-12 bin, akşamki tutulma programına 14.500 kişi katıldı. Prof. Carole Mundell, ESA'nın aktardığı sözlerinde deneyimi "akıl almaz" diye özetledi ve ayrıntıların inanılmaz olduğunu söyledi. Aynı gün ESA'nın MTG-I1 uydusu Ay'ın gölgesinin Dünya üzerindeki hareketini kaydetti; Proba-3 ise Avrupa'daki tam evreden saatler önce yörüngede çifte tutulma görüntüledi.