ABD, ASML'nin Çin'e Gizli EUV Teknolojisi Transferi Şüphesini Resmi Olarak Dile Getirdi

Washington, 21 Haziran 2026 – ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, dün yaptığı basın açıklamasında, Hollanda merkezli yarı iletken ekipman üreticisi ASML’nin Çin’e gizli bir EUV (Extreme Ultraviolet) litografi sistemi sattığı yönündeki şüphelerini açıkça dile getirdi. Lutnick, ASML yöneticileriyle sürdürdüğü görüşmelerde, şirketin ABD’nin sıkı ihracat kontrol politikalarını aşarak bir EUV makinesini Çin’e sevk etmiş olabileceğini belirtti. Bu iddialar, küresel yarı iletken tedarik zincirinde yeni bir gerilim dalgası yaratırken, teknoloji transferi konusundaki uluslararası denetim mekanizmalarının da yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

EU‑V litografi sistemleri, modern çip üretiminin kalbini oluşturur ve 5 nanometre (nm) ve altındaki işlem teknolojilerini mümkün kılar. Şu anda dünyada sadece ASML, bu yüksek çözünürlüklü ekipmanı seri üretim kapasitesine sahip tek firmadır. ABD, Çin’in çip üretim yeteneklerini sınırlamak amacıyla 2022 yılından bu yana EUV makinelerinin ihracatını sıkı bir şekilde denetliyor. Ancak Lutnick’in ifadesine göre, ASML’nin bir EUV ünitesinin “gizli bir rota” izleyerek Çin’e ulaştırıldığına dair kanıtlar ortaya çıkmış olabilir.

Bu iddiaların arkasında, ABD’nin stratejik olarak Çin’in çip tasarım ve üretim kapasitesini yavaşlatma çabaları yatıyor. 2023'te yürürlüğe giren yeni ihracat kuralları, EUV sistemlerinin sadece belirli müttefik ülkelere satışını izin verirken, Çin'e doğrudan satışları tamamen yasakladı. Ancak ASML’nin, bir ara dağıtımcı üzerinden ya da “tamir ve bakım” çerçevesinde ekipmanı Çin’e sevk ettiği iddiası, bu kısıtlamaların ne kadar etkili olduğunu sorgulatıyor. Uzmanlar, şirketin bu tür bir adımı atmasının hem hukuki hem de ticari riskler taşıdığını, olası para cezaları ve lisans iptallerinin yanı sıra, ABD-ABŞ ilişkilerini de sarsabileceğini belirtiyor.

Olayın uluslararası boyutu da göz ardı edilemez. AB ülkeleri, ASML’nin Hollanda’da konumlanması nedeniyle, AB‑ABD teknoloji iş birliğinin sınırlarını yeniden tanımlamak zorunda kalabilir. Hollanda hükümeti, ASML’ye uzun yıllardır stratejik bir öneme sahip olduğunu ve şirketin ulusal güvenlik açısından kritik bir varlık olduğunu vurguluyor. Ancak ABD’nin baskısı, Hollanda’nın da AB’nin ortak dış ticaret politikaları çerçevesinde hareket etmesi gerektiği anlamına geliyor. Bu durum, AB içinde de ASML’nin ihracat prosedürlerine sıkı denetim getirilmesi ve olası bir “gizli transfer” skandalının siyasi yansımaları üzerine tartışmalara yol açabilir.

Gelecek haftalarda, ABD Ticaret Bakanlığı’nın ASML’ye yönelik resmi bir soruşturma başlatması bekleniyor. Eğer şirketin bir EUV sistemini kasten gizlice Çin’e gönderdiği kanıtlanırsa, ASML’ye milyarlarca dolarlık para cezası, lisans iptali ve hatta ABD ticaret yasağı gibi ağır yaptırımlar uygulanabilir. Bunun yanı sıra, Çin’in yarı iletken endüstrisinin hızla gelişen yol haritası da göz önüne alındığında, bu tür bir teknoloji transferi, dünya çapında çip rekabet dengesini kökten değiştirebilir. Çin, kendi EUV ekipmanını geliştirme çabalarını hızlandırarak, uzun vadede dışa bağımlılığını azaltma hedefiyle ilerliyor. ABD’nin bu noktadaki müdahalesi, sadece ticari bir anlaşmazlık değil, aynı zamanda küresel teknoloji üstünlüğü mücadelesinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Sonuç olarak, ASML’nin Çin’e gizli bir EUV sistemi gönderip göndermediği sorusu, sadece bir şirketin ihlali olarak kalmayıp, uluslararası ticaret, güvenlik ve teknolojik rekabet alanlarını derinden etkileyen bir tartışma haline geldi. Bu süreçte, hem ABD hem de AB’nin ihracat politikalarını yeniden şekillendirmesi, gelecekte benzer durumların önüne geçmek adına kritik bir adım olacaktır. Gelişmeleri yakından takip eden analistler, önümüzdeki haftalarda açıklanacak resmi belgeler ve yasal süreçlerin, küresel çip piyasasının yönünü belirleyecek en önemli faktörler arasında yer alacağını vurguluyor.