11 metrelik asteroit KY26'nın ivmesi buzdan gelmiyor olabilir

Çapı yaklaşık 11 metre olan bir kaya parçası, kendi ekseni etrafında 5,35 dakikada bir dönüyor. Adı 1998 KY26. Güneş'in çevresindeki yolculuğunda ise bilinen kuvvetlerle açıklaması güç bir sürüklenme gösteriyor: yörünge düzleminin dışına doğru, beklenenden büyük bir itme.

Bu itmenin kaynağı bir süredir tartışılıyor, çünkü cevap cismin ne olduğunu belirleyecek: sıradan bir kaya mı, yoksa gazını görünmeden salan, "karanlık kuyruklu yıldız" denen bir cisim mi? Georgia Tech'ten iki havacılık mühendisi, Korbin Hansen ve Masatoshi Hirabayashi, soruya bir termometreyle yaklaştı. Hesapları kuyruklu yıldız seçeneğini zorluyor, ama kesin olarak kapatmıyor.

Yörüngeden sapan küçük bir kuvvet

Bir asteroidin yolunu esas olarak Güneş ve gezegenlerin çekimi belirler. Küçük cisimlerde buna bir de ışığın dolaylı etkisi eklenir: cismin Güneş'te ısınan yüzü ısıyı sonradan yayar ve bu, ufak bir geri tepme kuvveti doğurur (Yarkovsky etkisi). KY26'nın ivmesi ise, Keck ve Gemini teleskoplarıyla yapılan gözlem çalışmasının anlattığına göre, bu ısıl geri tepmenin verebileceğinden büyük ve yörünge düzlemine dik yönde.

Kuyruklu yıldızlar buz içerir; buz Güneş'e yaklaştıkça gaza dönüşür ve çıkan gaz cismi iter. "Karanlık kuyruklu yıldız" denen cisimlerde bu gaz o kadar azdır ki ne kuyruk ne de bulut görülür; cisim bir asteroit gibi görünür, yalnızca fazladan bir ivmesi vardır. KY26 da bu adaylardan biri olarak anılmıştı.

Termometre hesabı

Hansen ve Hirabayashi cismin boyutunu, yörüngesini, yansıtıcılığını ve olası bileşimini bir araya getirip yüzeyde ve derinde sıcaklıkların nasıl dağıldığını modelledi. Çalışma Icarus dergisinde yayımlandı. Makalenin ifadesiyle: sıcaklık modelinin sonuçları, KY26'daki su gazı çıkış hızının gömülü buzu koruyamayacak kadar yüksek olacağını gösteriyor.

Sayılar şöyle: gömülü su buzunun uzun süre ayakta kalması için sıcaklığın yaklaşık 145 kelvinin (−128 °C) altında kalması gerekiyor. Modele göre KY26'nın en soğuk bölgeleri bile yörünge boyunca ortalama en az 212 kelvin (−61 °C) sıcaklıkta. Bu ısıda kütlenin yüzde 1'i kadar su buzu bile 2.000 yıldan biraz uzun bir sürede tükenir. İvmeyi gerçekten buz sağlıyor olsaydı, buz yalnızca 62 yılda biterdi.

Buz değilse ne?

Alternatif bir açıklama, aynı cismi gözleyen ayrı bir ekipten geliyor. Gözlem programının başındaki B. T. Bolin ve ekibi, derin görüntülerde toz kabuğuna (koma) dair hiçbir iz bulmadı. Cismin tayfı Xe tipi asteroitlere en çok benziyor ve yörünge hesapları, KY26'nın büyük olasılıkla ana kuşağın iç kısmından geldiğini gösteriyor. Ekip, ivmenin hızlı dönüş yüzünden yüzeyden kopan iri toz tanelerinden kaynaklanabileceğini öne sürdü; bu bir hipotez, kanıtlanmış bir sonuç değil.

Hızlı dönüşün ağırlığı büyük. Bolin ve ekibinin makalesine göre ekvatordaki gevşek malzemenin yerçekimiyle yerinde kalabilmesi için dönme süresinin yaklaşık 2,2 saatten uzun olması gerekir (aralarında yapışma kuvveti yoksa). KY26 ise bunun çok altında, dakikalar mertebesinde dönüyor. Ayrıca ilk radar ölçümleri cismi 20-40 metre ve 10,7 dakikalık dönüşle tarif etmişti; Toni Santana-Ros'un yönettiği ekip 2025'te yayımladığı çalışmada cismin çok daha küçük ve iki kat hızlı dönen bir cisim olduğunu gösterdi.

Keşif	28 Mayıs 1998, Spacewatch (Kitt Peak)
Çap	yaklaşık 11 metre (Santana-Ros ve ark., 2025)
Dönme süresi	5,35 dakika
Tayf türü	Xe tipi asteroite benzer (Bolin ve ark., 2025)
Hedefleyen görev	Hayabusa2 uzatılmış görevi, varış Temmuz 2031

Tablodaki veriler, metinde adı geçen çalışmalardan derlendi.

Sınırlar ve sırada ne var

Hansen ve Hirabayashi'nin sonucu bir model sonucu ve bir çekince taşıyor: KY26'nın şimdiki yörüngesine ne zamandır oturduğu bilinmiyor. Cisim milyarlarca yıllık olabilir, ama daha önce Güneş'ten uzak, soğuk bir yörüngede buz biriktirmiş olması ve yakın zamanda içeri girmesi mümkün. Yine de iç ana kuşak kökeni bu ihtimali zayıflatıyor.

Kesin cevabı muhtemelen bir uzay aracı verecek. Ryugu'dan örnek getiren Japonya'nın Hayabusa2 aracı uzatılmış görevinde KY26'ya doğru gidiyor ve Temmuz 2031'de ona ulaşması planlanıyor. O zaman asıl soru, bir kaya parçasının neden yoldan çıktığından, bir cismin kendini nasıl yavaş yavaş dağıttığına dönebilir.

Fotoğraf: Own work; original model by Toni Santana-Ros et al. (2025); edited by Nrco0e, CC BY 4.0, Wikimedia Commons