Antarktika'da kafatasına benzeyen buzulun çenesi çıplak kaldı

Antarktika Yarımadası'nın doğusunda, Weddell Denizi'nde yer alan Vega Adası'na uzaydan bakınca bir yüz görünür. Yandan görülen bir kafatası: göz çukuru, ağız çizgisi ve çene hattı. Üstelik bu kafatası artık sırıtıyormuş gibi duruyor, çünkü çenesini örten kar kışın ardından büyük ölçüde çekildi.

NASA Yer Gözlemevi'nin yayımladığı iki Landsat 9 görüntüsü farkı net gösteriyor. Biri 22 Mart 2025, öteki 10 Ekim 2026 tarihli. Mart görüntüsünde buzun üstünde kar tabakası var; ekim görüntüsünde ise karın büyük bölümü gitmiş ve daha koyu renkli buz yüzeyleri ortaya çıkmış.

Kafatasını oluşturan üç parça

NASA'nın tarifine göre görüntüdeki "yüz" üç coğrafi öğenin birleşiminden doğuyor.

• Göz çukuru: buzun içinden yükselen kayalık bir çıkıntı (nunatak).
• Ağız: buzulun kenarında biriken kaya ve çakıl yığınından oluşan yanal bir moren.
• Çene: Bahía del Diablo, yani Şeytan Körfezi Buzulu.

Yani kafatası bir buzul manzarasının rastlantısal bir görünümü; ama çene kemiğini oluşturan buzul gerçek bir izleme programının konusu. NASA'ya göre bu buzulun kütlesi 1998-1999'dan beri izleniyor ve genel olarak azalma eğilimi gösteriyor.

Neden bu kadar çıplak?

Nichols Koleji'nden buzul bilimci Mauri Pelto, ekimdeki çıplak buzun nedenini kısmen 2026 kışındaki ortalamanın üzerindeki sıcaklıklara, özellikle haziran ayına bağlıyor. Adada kar örtüsü, buzul yüzeyinin yaklaşık yarısında ya da daha azında kalan birkaç buzul görülmüş.

Çıplak yüzeyin tek sebebi sıcaklık değil. NASA'nın aktardığına göre kış boyunca az kar birikmiş; eldeki kar da süblimleşmeyle (buzun erimeden doğrudan su buharına geçmesi) ve rüzgârın sürüklemesiyle azalmış.

Koyu buz neden önemli?

Taze kar güneş ışığının büyük bölümünü geri yansıtır. Koyu buz ise daha çok ışık emer. Pelto'nun uyarısı şu: çıplak buz daha fazla güneş enerjisi soğurduğu için gündüzler uzayıp ısındıkça erime hızlanabilir. Yani sıcak bir kış, yazın erimesini de kolaylaştıran bir zemin hazırlıyor.

"Çene kayacak" demek için erken

Kafatasının yok olacağı yönündeki yorumlar, tek bir kışın görüntüsünden büyük bir sıçrama. NASA'nın aktardığı çerçeve daha temkinli: buzul uzun süredir kütle kaybediyor ve çıplak yüzey erimeyi hızlandırabilir. Ancak bu yaz ne kadar buz kaybedileceği henüz ölçülmedi. Görüntüler kar kalınlığını ya da buz kalınlığını da ölçmüyor; yalnızca yüzeyin rengini gösteriyor. Ayrıca ilkbahar kar yağışı da bu tabloyu değiştirebilir.

Earth.com haberi bu bölgedeki haziran sıcaklık rekoruna ve buzulun yüzey alanındaki daralmaya dair ayrıntılı rakamlar da veriyor. Bunları NASA sayfasında ve Pelto'nun blogunda doğrulayamadığımız için buraya almadık.

Bir keşif gezisinin izleri

Bu kıyılar bilim tarihinde de yer tutuyor. NASA'nın aktardığına göre kafatasının "alnı" sayılabilecek yerdeki Cape Well-met, 1901-1903 İsveç Antarktika Seferi'nde 1903 baharında ayrı düşmüş keşif üyelerinin buluştuğu nokta; sonrasında Arjantin'in kurtarma çalışması gelmiş.

Açık soru basit: Pelto'ya göre kar ve buzla örtülüyken kafatası korunuyor, erimeye açık kalınca aşınıyor. Yaz boyunca çenenin ne kadar değişeceğini ise ancak sonraki uydu görüntüleri ve arazi ölçümleri gösterecek.

Fotoğraf: Joseph W. Holliday, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons