Cehennem Tavuğu'nun akrabası: meyveyle beslenen ilk dinozor

Kafatasının içine bakan bir bilim insanı, dişsiz bir dinozorun çene kaslarını papağanlarınkine benzetiyor. Kafatası, ABD'nin Hell Creek Formasyonu'ndan çıkan, hindi büyüklüğünde, tüylü bir dinozora ait: Infernogallus jamesi, yani Latince "cehennem tavuğu". Araştırmacılara göre bu hayvan meyveyle beslenmeye uzmanlaşmış, bilinen ilk dinozor.

Önce bir düzeltme: bu, Anzu değil

"Cehennem Tavuğu" lakabı aslında iki ayrı dinozora takılmış durumda. Anzu wyliei de basında "cehennem tavuğu" diye anıldı. Son günlerde konuşulan yeni tür ise Infernogallus jamesi. İkisi de Hell Creek Formasyonu'nda yaşayan, kaenagnatid denen dişsiz, gagalı ve tüylü dinozor ailesinin üyesi. Yani Anzu'nun yakın akrabası; ama meyve bulgusu Anzu için değil, yeni tür için ileri sürülüyor.

Fosil ve yöntem

Araştırma Nature Communications dergisinde yayımlandı. Stony Brook Üniversitesi'nden Gregory Funston'un yazışma yazarı olduğu çalışmada Royal Ontario Müzesi'nden Thomas Dudgeon ve North Dakota Jeoloji Araştırma Kurumu da yer alıyor. Esas örnek (ROMVP 65050) neredeyse eksiksiz, eklemli bir kafatası ile kısmi bir iskelet. Müze bunu şimdi sergiliyor. Popular Science'ın aktardığına göre örnek 2011'de bulunmuştu.

Ekip kafatasını bilgisayarlı tomografiyle taradı ve çene kaslarının yerleşimini modern kuşlarla karşılaştırdı. Stony Brook'un bülteninde anlatıldığına göre damak kemikleri ağzın içine doğru aşağı kıvrılıyor, çene ise T. rex'in sert dikey ısırığının aksine öne arkaya kayarak çalışıyor. Kasların düzeni, meyveyle beslenen papağanlarınkine benziyor.

Neden meyve?

• Zayıf ısırık: Çene kemirmek ya da et koparmak için değil, yumuşak besini ezmek için kurulmuş görünüyor.
• Havan eli etkisi: Popular Science'a göre çene makastan çok havan ve havaneliyle kıyaslanıyor.
• Mide taşı yok: Aynı habere göre örnekte, sert bitkileri öğütmeye yarayan mide taşları bulunmadı.

Araştırmacılar muhtemel menüyü çekirdeği olan etli meyveler, yani şeftali ya da kiraza benzer çekirdekli meyveler olarak düşünüyor. Dudgeon'ın sözüyle: "Hayvanların meyveyle beslenmeye uzmanlaşması oldukça nadir; bu olduğunda da dikkat çekici uyumlar ortaya çıkıyor." Funston ise "Meyve yiyen dinozorlar keşfedeceğimizi hiç beklemiyorduk" demiş.

Tür	Infernogallus jamesi
Aile	Kaenagnatidler (oviraptorozor grubu)
Bulunduğu yer	Hell Creek Formasyonu, ABD
Boy ve ağırlık	Hindi büyüklüğünde, yaklaşık 12 kilo
Önerilen beslenme	Meyve, özellikle çekirdekli meyveler

Veriler Stony Brook Üniversitesi bülteni, Phys.org ve Popular Science haberlerinden derlenmiştir.

Bulgunun sınırı

Beslenme çıkarımı doğrudan kanıta değil, anatomiye dayanıyor: mide içeriği, dışkı fosili ya da kimyasal iz yok. Çene ve kas yapısı meyveyle uyumlu olsa da başka yumuşak besinleri dışlamak zor. Popular Science, meyveli bitkilerin yayılmasıyla bu dinozorun ortaya çıkışı arasındaki neden-sonuç bağının belirsiz kaldığını yazıyor. Ayrıca esas örnek tek bir kafatasına yaslanıyor; hayvan olgun ama grubun en küçüklerinden biri, dolayısıyla aynı yorumun ailenin geneline taşınması ihtiyatla yapılmalı.

Sırada ne var?

Araştırmacılar, dinozorların tohum yayıcı olarak çiçekli bitkilerin evrimini etkilemiş olabileceğini düşünüyor. Bunu sınamak için fosil meyve ve tohumların aynı katmanlarda aranması gerekecek. Anzu gibi büyük akrabaların ne yediği ise hâlâ tartışmalı: eldeki ipuçları bitki ağırlıklı ya da küçük hayvanlar da yiyen karma bir beslenmeye işaret ediyor.

Fotoğraf: Tadek Kurpaski from Pittsburgh,PA, USA, CC BY 2.0, Wikimedia Commons