Bursa'daki antik tiyatroda MS 1. yüzyıldan yakma mezar bulundu

Kuzeybatı Türkiye'de, Bursa sınırları içindeki Apollonia ad Rhyndacum antik kentinde yürütülen kazılarda dikkat çeken bir keşif yapıldı. Yaklaşık 5.000 kişilik tiyatronun oturma basamakları arasında, MS 1. yüzyıla tarihlenen bir yakma (kremasyon) mezarı ortaya çıkarıldı. Bulgu, antik kentin kendi mezarlık alanı varken bu mezarın neden tiyatroya yerleştirildiği sorusunu öne çıkardı.

Mezarın yapısı ve bulunduğu yer

Açıklanan bilgilere göre mezar, kerpiç tuğladan yapılmış bir sandık biçimindeydi. Bu sandığın üzerini, pişmiş toprak kiremitlerden oluşan çatılı bir kapak örtüyordu. Kremasyon, yani ölünün yakılması ve kalıntılarının bir kap ya da sandık içinde saklanması, Roma dönemi Anadolu'sunda bilinen cenaze uygulamalarından biriydi. Bu örnekteki ilginç nokta ise tekniğin kendisinden çok mezarın konumu: Yapı, tiyatronun seyirci oturma bölümünün içinde yer alıyor.

Bursa Uludağ Üniversitesi'nden Derya Şahin, bu durumu şu sözlerle yorumladı: kentin kendi nekropolü varken bir tiyatro alanında mezar bulunmasının nedeni sorgulanmalı. Şahin'e göre söz konusu mezar özel biri olmalı; taşıdığı bir anlam, belki bir kutsallık ya da kahramanlık izi bulunuyor olabilir. Bu yorum bir varsayım niteliğinde. Mezar sahibinin kim olduğu ya da neden bu noktaya gömüldüğü konusunda kesinleşmiş bir bilgi paylaşılmadı.

Tiyatroda çalışmalar sürüyor

Kazı ekibi şimdiye kadar tiyatronun 42 oturma basamağını ortaya çıkarıp yeniden düzenledi. Ekip, yapının yaklaşık bir metre genişliğindeki (yaklaşık üç fit) bir yürüme yoluyla ayrılmış iki katmanlı bir yapıya sahip olduğunu düşünüyor. Bir yazıt ise tiyatronun MS 2. yüzyılın başında tamamlandığına işaret ediyor. Buna göre mezar, tiyatro tamamlanmadan önceki bir döneme ait olabilir; ancak bu ilişkinin nasıl kurulacağı ileri incelemelere bağlı.

Neden önemli?

Antik dünyada ölüler genellikle yerleşimin dışındaki nekropollere gömülürdü. Roma dönemi kentlerinde mezarlar çoğunlukla yol kenarlarında ya da kent sınırının dışındaki alanlarda toplanırdı. Bu nedenle kamusal bir eğlence yapısının içinde mezar bulunması alışılmış bir durum değil ve kentin dinî ve toplumsal hafızası hakkında yeni sorular doğuruyor.

Anadolu'daki tiyatrolar yalnızca oyunların sahnelendiği yerler değildi; toplantılar, törenler ve çeşitli kültürel etkinlikler de bu yapılarda yapılırdı. Dolayısıyla bir tiyatroda mezar bulunması, buranın o dönemde kent yaşamındaki simgesel önemini yeniden düşündürebilir. Böyle bir sonuca varmak için mezarın içeriğinin, yapım evresinin ve tiyatroyla kronolojik ilişkisinin ayrıntılı çözümlenmesi gerekecek. Bu tür bulgularda stratigrafi, yani toprak katmanlarının sırası, belirleyici rol oynar.

Türkiye açısından

Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesi yakınlarında yer alan Apollonia ad Rhyndacum, Türkiye'nin Marmara bölgesindeki antik yerleşimlerinden biri. Burada yürütülen çalışmalar, bölgenin Roma dönemi kentleşmesi ve kamu yapıları hakkındaki bilgiyi genişletme potansiyeli taşıyor. Kazıların ilerlemesiyle yeni basamakların açığa çıkarılması ve yapının iki katlı düzeninin daha net anlaşılması bekleniyor.