İrlanda'da güneş çiftliği alanında Mezolitik iz bulundu

İrlanda'nın doğusundaki Wicklow bölgesinde, bir güneş enerjisi tesisinin inşaatından önce yürütülen arkeolojik kazı beklenmedik bir geçmişi gün yüzüne çıkardı. Threecastles Güneş Çiftliği'nin yapılacağı arazide ekipler, 9.000 yıllık bir alan ve kesmek, bileylemek ve kazımak için kullanılan çakmaktaşı aletler buldu. Buluntu, bölgenin yakın dönemdeki enerji yatırımından çok daha eski bir insan geçmişine sahip olduğunu gösteriyor.

Kazıda neler bulundu?

Kazıyı yöneten arkeolog Laurence Dunne, alanı küçük ve göçebe bir topluluğun hem günlük yaşamına hem de törensel davranışlarına açılan ender bir pencere olarak tanımladı. Dunne'a göre bu insanlar nehirler ve vadiler boyunca yukarı doğru ilerleyerek zengin doğal kaynaklara ulaşmıştı. Balık ve avlanabilen hayvanlar bu kaynakların başında geliyordu.

Ele geçen çakmaktaşı aletler, dönemin gündelik işlerine dair somut ipuçları veriyor. Kesme, bileyleme ve kazıma gibi işlevler, avlanan hayvanın işlenmesinden alet yapımına kadar uzanan bir iş akışını akla getiriyor. Dunne ayrıca aletlerin bir çukurun içine yerleştirildiğini belirtti. Bu ayrıntı, nesnelerin rastgele atılmadığını, bilinçli biçimde bırakıldığını düşündürüyor. Arkeologun “ritüel” vurgusu da muhtemelen buradan geliyor.

Alana sonradan yeniden dönüldü

Kazının ilginç bulgularından biri, alanın tek seferlik kullanılmamış olması. İnsanlar bu noktaya yaklaşık 4.000 yıl sonra, İrlanda'da tarımın başladığı sıralarda yeniden geldi. Aynı yerin binlerce yıl arayla tekrar tercih edilmesi, konumun uzun süre elverişli ve akılda kalan bir yer olduğuna işaret edebilir. Kaynak metin bu konuda yorum yapmıyor, ancak iki ayrı dönemin izine aynı alanda rastlanması bölgenin yerleşim tarihini zenginleştiriyor.

Yakındaki bir tarlada Dunne ve ekibi, ortaçağa ait olabilecek bir ringfort'un, yani çevresi çevrelenmiş bir yerleşim alanının kalıntılarını da buldu. Bu yapının ortaçağ kalesi olup olmadığı kesin değil; arkeolog yalnızca olasılıktan söz ediyor. Güneş çiftliği ise bu kalıntıların çevresinden dolanacak biçimde inşa edildi.

Arka plan

Mezolitik, yani Orta Taş Çağı, buzul çağının sona ermesinin ardından gelen ve insanların hâlâ avcılık, balıkçılık ve toplayıcılıkla geçindiği dönemi anlatır. İrlanda'da bu dönemin izleri genellikle nehir ve göl kıyılarında, kıyı şeritlerinde ve su kaynaklarına yakın alanlarda bulunur. Topluluklar küçük gruplar hâlinde hareket ettiği için kalıcı yapılar bırakmaz. Geriye çoğunlukla taş aletler, yontma artıkları, ocak izleri ve çukurlar kalır. Bu yüzden böyle bir alanın tespiti, genellikle yalnızca dikkatli bir kazıyla mümkün olur.

Ringfort ise İrlanda kırsalında sık görülen, çoğunlukla dairesel toprak setle çevrili çiftlik tipi yerleşimlere verilen addır. Bazıları ortaçağ öncesine kadar uzanan bir geleneğin parçasıdır. Tarlaların altında kalmış, zamanla aşınmış örnekleri çok olduğundan, kalıntıların ringfort olup olmadığına karar vermek için ayrıntılı kazı ve çevre incelemesi gerekir. Haberde de bunun yalnızca bir olasılık olarak sunulması bu yüzden anlaşılır.

Neden önemli?

Bu keşif, yenilenebilir enerji yatırımları ile kültürel mirasın korunması arasındaki ilişkiyi de gösteriyor. Büyük ölçekli bir güneş tesisi için yapılan ön kazı sayesinde, aksi hâlde hiç fark edilmeyebilecek bir tarih öncesi alan belgelendi. Yapılaşma öncesi arkeolojik araştırmalar, inşaatın geri dönüşü olmayan etkisinden önce bilgiyi kayda geçirme fırsatı sunar. Bu örnekte hem çok eski bir avcı-toplayıcı izi hem de tarım dönemine denk gelen sonraki bir kullanım ortaya çıktı.

Ayrıca alanın çevresinde ortaçağa ait olabilecek bir yapının bulunması, aynı peyzajın farklı çağlarda defalarca kullanıldığını düşündürüyor. Yine de elde edilen bilgiler sınırlı: topluluğun büyüklüğü, alanda ne kadar kaldığı ya da çukurdaki aletlerin tam anlamı konusunda yeni açıklamalar gerekecek. Şimdilik kesin olan, Wicklow'daki bu arazinin, güneş panelleri kurulmadan çok önce de insanlar için değerli bir durak olduğu.