Galler'de batık gemiden çıkan kilidin şifresi çözüldü

Galler kıyılarındaki bir gemi enkazından çıkarılan pirinç kombinasyonlu kilit, yüzyıllar sonra yeniden açılabilir hale geldi. Amgueddfa Cymru (Galler Ulusal Müzesi) ve Cardiff Üniversitesi'nden araştırmacılar, kilidin iç yapısını mikro-BT teknolojisiyle taradı ve dört harfli şifrenin ANCE olduğunu saptadı. Bilgiler, Cardiff Üniversitesi'nin yaptığı açıklamaya dayanıyor.

Kilidin içine tomografiyle bakıldı

Kilidin çıkarıldığı enkaz, 1583 yılında bir fırtınada batan İngiliz ticaret gemisi Ann Frances'e ait olarak tanımlanmış durumda. Araştırma ekibi, nesneyi açmaya çalışmak ya da zorlamak yerine mikro-BT taramasına başvurdu. Bu yöntem sayesinde kilidin iç mekanizmasının ayrıntılı bir üç boyutlu görüntüsü elde edildi.

Çalışmayı yürüten isim, Cardiff Üniversitesi'nden David Williams oldu. Williams, üç boyutlu görüntüde çentiklerin harflerle nasıl hizalandığını görebildiğini ve böylece doğru kombinasyonu belirleyebildiğini anlattı. Ulaştığı sonuç, dört harften oluşan ANCE şifresiydi.

Müze ekibi şifreyi denedi

Şifrenin gerçekten işe yarayıp yaramadığı o anda belli olmadı. Williams, kombinasyonu müze ekibinin deneyeceği akşama kadar beklemek zorunda kaldığını söyledi. Ekipten gelen mesajla şifrenin çözüldüğünü öğrendiğinde bunun kendisi için son derece tatmin edici olduğunu belirtti.

Bu aktarım, ölçümle bulunan sonucun uygulamada da doğrulandığını gösteriyor. Üç boyutlu görüntü yalnızca bir kuram ortaya koymadı; müzedeki ekip kombinasyonu elle denedi ve sonuç tuttu.

Kilit neyi koruyordu?

Kilit, İspanyol gümüş sikkelerden oluşan bir topluluğun yakınında bulundu. Araştırmacılar, kilidin küçük bir sandığı güvenceye aldığını düşünüyor. Sandığın içinde bu sikkeler ya da günümüze ulaşmamış başka değerli nesneler bulunmuş olabilir. Yani sandığın kendisi ve içeriği hakkında kesin bir şey söylenemiyor; elde yalnızca kilit ve çevresindeki buluntular var.

Arka plan

Mikro-BT, bir nesneyi parçalamadan iç yapısını görüntülemeye yarayan bir tarama yöntemi. Arkeolojide özellikle deniz altından çıkan, korozyona uğramış ya da kırılgan eserlerin incelenmesinde işe yarıyor. Metal bir nesne deniz suyunda uzun süre kaldığında yüzeyi değişebilir, parçaları birbirine yapışabilir. Böyle durumlarda mekanizmayı zorlamak, geri döndürülemez hasara yol açabilir. Tarama ise nesneye dokunmadan içeride neyin nerede durduğunu göstererek koruma açısından güvenli bir yol sunuyor.

Kombinasyonlu kilitler, çoğu insanın düşündüğünden daha eski bir buluş. Anahtarın yerine belirli bir harf ya da işaret dizisinin doğru sıraya getirilmesini şart koşan bu düzenekler, mekanik bir bilmece gibi çalışır. Halkalar ya da çarklar üzerindeki harfler doğru konuma geldiğinde içteki çentikler hizalanır ve mandal serbest kalır. Bu nedenle çentiklerin konumu, şifrenin fiziksel bir kaydı gibi okunabilir. Williams'ın tarif ettiği yöntem de tam olarak buna dayanıyor: çentiklerin harflerle ilişkisini görüntüden çıkarmak.

Neden önemli?

Bu çalışma, tarihî nesnelerin hasar verilmeden açılabileceğini gösteren somut bir örnek. Kilidin şifresi bulunduğu için mekanizma, kırılmadan ya da kesilmeden çalıştırılabildi. Müzeler açısından bu, nesnenin bütünlüğünü korurken onun nasıl işlediğini de anlamak demek.

Buluntu aynı zamanda denizcilik tarihine küçük ama insani bir pencere açıyor. Bir ticaret gemisinde, değerli eşyaların saklandığı sandığın kilitlenmesi, o dönemde mülkiyetin ve güvenliğin nasıl düşünüldüğünü gösteriyor. Sikkelerle aynı yerde bulunan kilit, sandığın yalnızca sıradan bir yük olmadığını düşündürüyor. Yine de içinde ne olduğu bilinmediği için bu yorum temkinli tutulmalı.

Henüz yanıtlanmayan sorular

Şifrenin çözülmüş olması sandığın içeriğini ortaya çıkarmıyor. Sandığın ahşap kısmının ya da içindeki olası eşyaların korunup korunmadığı konusunda açıklamada bilgi yok. Ayrıca kilidin kime ait olduğu, sandığın kimin sorumluluğunda bulunduğu da aktarılmış değil. Şimdilik kesin olan, mekanizmanın tomografiyle çözümlendiği, ANCE kombinasyonunun denendiği ve işe yaradığıdır. Kalan ayrıntılar, yeni incelemeler ve yayımlanacak bulgularla netleşebilir.