Çulluklar okyanusları nasıl aştı: DNA, müze çekmecesinden okundu
Çulluk ve su çulluğu atalarının Atlantik ile Pasifik'i aşıp adalara yerleştiğini, müze örneklerinden okunan DNA ve fosiller birlikte gösterdi.

Haiti'de bir mağarada bulunan, yaklaşık bin yıllık bir kuş kalıntısı yıllarca bir çulluğa (Scolopax) ait sayıldı. Müzedeki örneklerden elde edilen DNA, kalıntının aslında bir su çulluğuna ait olduğunu gösterdi. Bu düzeltme, çok daha büyük bir hikâyenin parçasıydı: bu tombul, çekingen kuşların atalarının Atlantik'i ve Pasifik'i aşıp dünyanın en uzak adalarına yerleştiği ortaya çıktı.
Çalışma 16 Kasım 2026'da Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı; başlığı "Transoceanic dispersals and island extinctions shape global snipe and woodcock diversity". Makalenin başında Min Zhao var; ekipte Florida Doğa Tarihi Müzesi'nden David Steadman ve Jessica Oswald, Chicago'daki Field Müzesi'nden John Bates ile Virginia Tech'ten araştırmacılar yer alıyor. Makalenin DOI numarası 10.1073/pnas.2530196123.
Başlıktaki "göç şampiyonu" ifadesine dikkat
Çalışmayı duyuran bazı haberler bu kuşları "uzun mesafe göç şampiyonu" diye anıyor. Oysa PopSci'nin aktardığına göre çulluk cinsinin sekiz türünden çoğu yalnızca kısa mevsimlik hareketler yapıyor. Araştırmanın konusu bir yıllık göç rotası değil, milyonlarca yıla yayılan yayılma: soy hattının kıtalar ve okyanuslar arasında nasıl dağıldığı.
DNA, müze çekmecelerinden okundu
Ekip, müze koleksiyonlarındaki çulluk ve su çulluğu örneklerinden küçük doku parçaları alıp DNA'yı okudu. Eski örneklerin DNA'sı kısa parçalara bölünmüş olsa da yeni yöntemler bunları okuyabiliyor. Elde edilen verilerle, fosillerin yaşları kullanılarak zamana oturtulmuş bir soy ağacı kuruldu. Böyle bir ağaç, hangi iki akrabanın hangi dönemde ayrıldığını tahmin etmeyi sağlıyor.
Florida Doğa Tarihi Müzesi'nin açıklamasına ve Bates'in anlattıklarına göre çulluklar ile su çulluklarının geçmişi 20-25 milyon yıl kadar geriye gidiyor. Soy ağacı, çulluk atalarının yaklaşık 20 milyon yıl önce Avrasya'dan Kuzey Amerika'ya, su çulluklarının ise yaklaşık 7 milyon yıl sonra Avrasya'dan Güney Amerika'ya geçtiğini, oradan da Pasifik'teki adalara ulaştığını gösteriyor.
Görünüş yanıltıyor: Pasifik'in su çulluğu akrabalıkları
Güney Pasifik'te yaşayan "austral" su çulluklarının Güney Amerika su çulluğu soylarının içinde yer aldığı anlaşıldı. Yani bu kuşlar görünüşte epey farklı olsalar da genetik olarak Güney Amerika'daki akrabalarının dalına ait. Bu bulgu, onları ayrı bir cins olarak sınıflayan düzenin sorgulanmasına yol açıyor.
Adalar neden kuşları cezbediyor
Steadman'a göre çulluklar ve su çulluğu, kıyı kuşları arasında adalarda yerleşik (göç etmeyen) nüfus kuran tek gruplardan biri. Sekiz çulluk türünün altısı adalara özgü. Araştırmacılar, uzun uçuş yeteneğinin adalara ulaşmayı kolaylaştırdığını, adaya yerleşince de göçün gereksizleşip kısaldığını öne sürüyor.
Kaybolmuş türlerin izi
Ekip, Pasifik'te Güney Amerika ile Yeni Zelanda arasında bir zamanlar birden çok su çulluğu türünün yaşadığını, bunların insanların avlanması sonucu ortadan kalktığını varsayıyor. Bu, kendi ifadeleriyle bir "ekmek kırıntısı izi". Bu bir hipotez: yok olmuş türler fosil ve DNA ile ayrı ayrı belgelenmeden kesinleşmiş sayılmıyor.
Sınırlar ve açık soru
Bulgular örneklenen türlere ve fosillerin yaşlarına dayanıyor; ayrıca basın metinleri çalışmada kaç türün incelendiği konusunda birbirinden farklı sayılar veriyor, bu yüzden tür sayısını burada vermiyoruz. Bates ise Asya ile Avustralya arasındaki adaların dağ ormanlarına özgü bazı çulluk türlerinin, orman kesilirse yok olacağını söylüyor. Soru şu: okyanusları aşmış bu kuşların kaybolan akrabalarından kaçı daha ortaya çıkarılabilir?
Fotoğraf: Stephan Sprinz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/culluklar-okyanuslari-nasil-asti-dna-muze-cekmecesi.html — Yazdırma tarihi:


















