Hawthorne'un defterindeki üç sınıf: acı, hastalık ve günah
Nathaniel Hawthorne 1836'da toplumu zenginlik yerine acı, hastalık ve günah ortaklığına göre sınıflamayı önerdi. Defter notunu ve izini sürdük.

1836 sonbaharında, henüz tanınmış bir yazar olmayan Nathaniel Hawthorne defterine kısa bir not düştü. Not bir hikâye taslağı değildi, bir "ne olurdu" fikriydi: toplumu zengin ile yoksula, yüksek ile alçağa bölmek yerine başka bir ölçüyle sınıflandırmak.
Hawthorne'un ölçüsü paradan ya da unvandan değil, insanın içinden geçenlerden oluşuyordu. Bu kısa not, bugün de rahatlıkla okunabilecek bir soruyu soruyor: bizi birbirimizden ayıran çizgiler mi daha gerçek, yoksa hepimizin payına düşen ortak yükler mi?
Defterdeki not: üç sınıf
Not, Hawthorne'un ölümünden sonra, eşi Sophia'nın derlediği "Passages from the American Note-Books" (Amerikan Defterlerinden Parçalar) kitabında 1836 girdileri arasında yer alır. Metni Internet Archive'deki taranmış baskıda kendim okuyup doğruladım. Hawthorne şöyle yazıyor (çeviri bana ait):
"Toplumun yeni bir sınıflandırması kurulacak. Zengin ile yoksul, yüksek ile alçak yerine şöyle sınıflanacaklar: Birincisi, acılarına göre; örneğin güzel bir konakta da, kulübede de, yakınlarını ve dostlarını yitirmenin yasını tutan ve ister kaba ister ince kumaştan olsun siyah giyenler tek bir sınıf oluşturacak. İkincisi, ister kadife başlıklı yataklarda, ister saman döşeklerde, ister hastane koğuşlarında yatsınlar, aynı hastalıklara tutulanlar tek bir sınıf olacak. Üçüncüsü, dünya onları bilsin bilmesin, ister hapiste idamı beklesinler ister insanlar arasında saygı görerek yürüsünler, aynı günahları işleyenler de bir sınıf oluşturacak."
Hawthorne notu orada bırakmıyor. Ardından, hiçbir insanın acıdan, günahtan ya da hastalıktan tümüyle bağışık olmadığını, bağışık olsa bile Ölüm'ün büyük bir ebeveyn gibi gelip hepsini aynı karanlık kapıdan geçireceğini ekliyor. Yani üç küçük sınıf, sonunda tek bir sınıfa, "onun çocukları"na varıyor.
Bu fikir neden ilginç?
Üç ölçütün ortak yanı, dışarıdan görünmemeleri ya da görünseler bile servetle satın alınamamalarıdır. Siyah giysinin kumaşı farklı olabilir, ama yas aynı yastır. Hawthorne burada özellikle "dünya onları bilsin bilmesin" der: günah sınıfı, toplumun görmediği insanları da kapsar. Saygın biriyle suçlu biri aynı sınıfa girebilir.
Not bir tür düşünce deneyi gibi okunabilir. Kalabalık bir toplantıda herkesin yakasına parayı değil, yitirdiği kişiyi, hastalığını ve vicdanındaki yükü yazan bir etiket takıldığını düşünün. Hawthorne'un tahmini, bu etiketlerin sosyal basamaklardan çok daha kalabalık gruplar doğuracağıdır.
Fikir yıllar sonra denemeye dönüştü
Defterdeki tohum unutulmadı. Hawthorne 1843'te yayımladığı "The Procession of Life" (Hayatın Alayı) denemesinde aynı düşünceyi geniş bir kurguya çevirdi. Anlatıcı bir trampetçiye ve bir ilan memuruna, insanları yürüyüş sırasına dizmek üzere çağrı yaptırır. İlk çağrı, aynı bedensel hastalıklardan çekenleredir. Hawthorne burada kendi ironisini de katar: hastalık bile rütbe ve servete saygı gösterir, çünkü bazı rahatsızlıklar yalnızca miras yoluyla ya da parayla edinilir; örnek olarak, "mor yüzlü beyler"in kardeşlik bağı olan gutu gösterir. Yani ilk deneme, defterdeki kadar temiz sonuç vermez. Sınıflandırma, gerçek hayatın karmaşasına çarpar.
Denemede acı ve günah da aynı alayda yerini alır ve yazarın vardığı yer notla uyumludur: ortak bağlar, dışsal ayrımlardan daha gerçektir. Denemenin metnini Project Gutenberg kaynaklı çevrimiçi bir yayında okudum.
Sınırları ve açık soru
Bu bir toplum bilimi önerisi değil, bir yazarın defter notudur. Hawthorne'un üç ölçütü ölçülebilir kategoriler olarak tanımlamadığı, kimlerin hangi sınıfa gireceğine dair bir yöntem sunmadığı açıktır. Ayrıca "günah" kavramı bugün herkesin aynı anlamda kullandığı bir ölçüt değil; notta, kavramın 19. yüzyıl New England ahlak dünyasına ait bir çerçeve olduğunu akılda tutmak gerekir.
Yine de not, kısa boyuna rağmen kalıcı bir soru bırakıyor: insanları tanırken önce ne sorarız? Mesleği, geliri, çevresi mi, yoksa kaybettiği ve taşıdığı şeyler mi? Hawthorne ikincisinin daha gerçek bir harita çizdiğini düşünüyordu. Hangisini ilk sorduğumuz, aslında karşımızdakini nasıl gördüğümüzü de belli eder.
Fotoğraf: Charles Osgood, Public domain, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/hawthorne-defterindeki-uc-sinif-aci-hastalik-gunah.html — Yazdırma tarihi:


















