Kültür

Trafo merkezi kazısında 208 Kelt gümüş sikkesi bulundu

Macaristan'da Szombathely'de bir trafo merkezi için yapılan kazıda 40 santim derinlikte, 2 kilogramı aşan 208 Kelt gümüş sikkesi ortaya çıktı.

22 Kasım 20265 dk okuma
Trafo merkezi kazısında 208 Kelt gümüş sikkesi bulundu

Bir elektrik trafo merkezinin temeli atılmadan önce, Macaristan'ın batısındaki Szombathely'de toprağın yalnızca 30-40 santim altında gümüş bir yığın duruyordu. Arkeologlar önce birkaç sikke buldu, ardından metal dedektörlü uzmanlarla çevreyi taradı ve kısa sürede ortaya iki kilogramdan ağır bir gümüş yığını çıktı: 208 Kelt sikkesi.

Buluntuyu Macar kaynakları duyurdu, Live Science da 22 Kasım 2026'da haberleştirdi. Önemi yalnızca gümüşün ağırlığında değil, nasıl bulunduğunda yatıyor: sikkeler bir arazi işlemesinde tesadüfen sökülüp ortalığa saçılmadan, kazı sırasında, konumlarıyla birlikte kayda geçirilerek çıkarıldı. Bir define avcısının cebinden çıkan sikke ile bir arkeoloğun not defterine işlenen sikke arasındaki fark tam da budur.

Reklam

Sahada ne bulundu

Kazıyı, Macar Ulusal Müzesi Kamu Koleksiyonları Merkezi'ne bağlı Ulusal Arkeoloji Enstitüsü'nün uzmanları 2023 ile 2025 arasında yürüttü. Alan, E.ON şirketler grubunun yeni Szombathely Kuzey trafo merkezinin yapılacağı arazi; zaten bilinen bir arkeolojik sit olduğu için inşaattan önce yoklama, jeofizik ölçümler ve deneme kazıları yapıldı, toprak işleri sırasında da gözlem sürdü. Aşağıdaki özet, E.ON'un basın açıklamasına ve Savaria Fórum'un açılış töreni haberine dayanıyor.

Sikke sayısı208 (Macar kaynaklarında); Live Science "200'den fazla" diyor
Toplam ağırlık2 kilogramı aşıyor
Derinlikyaklaşık 30-40 santim
TarihMÖ 2. yüzyılın sonu - MÖ 1. yüzyılın başı
TürVelem tipi tetradrahmi (gümüş)
Saklanma biçimibir çukurun içinde; sikkelerin bir kısmı küçük bir kapta

Aynı alandan yaklaşık dört yüz arkeolojik iz ve binlerce buluntu çıktı; bunlar yaklaşık yedi bin yıllık bir zaman dilimine yayılıyor. Arada MÖ 7-6. yüzyıldan tavus gözü desenli bir cam boncuk, demir çağından iskelet ve yakma gömüler, Kelt dönemi bir yarı gömme yapıdan iki parçası da sağlam bir el değirmeni var. Roma döneminde burada, Savaria (bugünkü Szombathely) yakınında bir çiftlik malikânesi çalışmış; kazıdan, yaklaşık 300 metrekarelik ana binanın planının bir kısmı çıkarılabilmiş. Oradan gelen tuğla parçasının üstünde bir köpeğin pati izi duruyor.

Velem tipi tetradrahmi nedir

Tetradrahmi, Yunan dünyasının "dört drahmilik" iri gümüş parasıdır; E.ON'un açıklamasında her birinin dört drahmiye denk olduğu belirtiliyor. Keltler bu paraları kendileri icat etmedi, taklit etti. Oxford Üniversitesi'nde Yunan ve Roma nümismatiği alanında fahrî küratör ve emekli profesör olan Christopher Howgego'nun yazdığına göre, Karpat Havzası'nda, yani bugünkü Macaristan ve Romanya topraklarında yaşayan Kelt toplulukları, Helenistik orduların içinde Yunanistan ve Makedonya'da paralı asker olarak görev yapan akrabaları bu paraları gördükten sonra kendi gümüş sikkelerini basmaya başladı (Live Science'ın aktardığına göre).

Szombathely'deki sikkeler "Velem" tipinden. Adını, bulunduğu yerden yaklaşık 15 kilometre uzaktaki Velem-Szentvid'den alıyor; orası Kelt döneminde tepe üstünde surlu bir yerleşimdi. E.ON'un açıklamasına göre sikkelerin büyük olasılıkla Velem-Szentvid çevresinde basıldığı düşünülüyor. Live Science'a göre her sikkenin bir yüzünde, büyük olasılıkla Yunan tanrısı Apollon'u betimleyen stilize bir baş, öbür yüzünde miğferli bir atlı ve at var.

Neden toprağa gömdüler

Bunun tek bir cevabı yok ve arkeologlar da bu konuda ikiye ayrılıyor. E.ON'un aktardığına göre iki ihtimal var: sikkeler tanrılara sunulan adak olabilir ya da bir kriz anında, sonra geri dönülmek üzere saklanmış bir servet. Howgego da bu tür taklit tetradrahmilerin sahipleri için çok değerli olduğunu, bu yüzden gündelik alışverişte nadiren kullanıldığını, genellikle servet olarak biriktirildiğini ya da ritüel adak olarak gömüldüğünü yazmış.

Sikkelerin ne kadar paraya denk geldiğini bugünden söylemek de güç. E.ON'un metninde, buluntunun değerinin nadirliği, gümüşünün kalitesi ve bulunma koşulları yüzünden para ile ifade edilemeyeceği vurgulanıyor.

"Avrupa'da bir ender buluntu"

Ulusal Arkeoloji Enstitüsü'nün genel müdür yardımcısı Eszter Kreiter, tören sırasında buluntu için "Avrupa düzeyinde de nadirdir" dedi; Savaria Fórum'un aktardığına göre Macaristan'da buna benzer bir buluntu 1960'ların sonunda çıkmıştı. Live Science da hazinenin Macaristan'da elli yılı aşkın sürede bulunan en büyük Kelt gümüş sikke grubu olduğunu yazıyor. Macar kaynaklarında bu “elli yıl” karşılaştırması geçmiyor; orada yalnızca 1960'ların sonundaki benzer buluntuya atıf var. İki anlatım birbiriyle uyumlu, ama aynı şey değil.

Live Science'ın Kreiter'e dayandırdığı bir ayrıntı daha ilginç: bu arazide sonradan bir Roma villası kurulmuş, ama yapı yüzyıllar boyunca altındaki gümüşe dokunmamış. Gümüşün Roma döneminde fark edilmemiş olması mümkün; ama bunu kanıtlayan bir veri anlatılanlarda yok.

Gümüşün içinden çıkacak sorular

Savaria Fórum'a göre uzmanlar sikkelerin metal bileşimini restorasyondan önce ölçtü. Bu verilerin dönemin para kullanımını, ekonomik ilişkilerini ve ticaretini daha iyi anlamaya yarayabileceği söyleniyor; sonuçlar henüz açıklanmış değil.

Sikkelerin Szombathely'de, Savaria Müzesi'nin geçici sergisinde halka gösterileceği duyuruldu; sergi tarihi duyurulmadı. Savaria Müzesi müdürü Andrea Csapláros'a göre bölgenin geçmişi, mozaik taşlarını tek tek birleştirir gibi kuruluyor.

Anadolu ile bağ nerede

Türkiye okuru için tanıdık bir iz var. Ankara ve Eskişehir illerini kabaca kapsayan, Orta Anadolu'daki antik Galatya, adını Keltlerden, yani Galyalılardan alır. Wikipedia'daki Galatya maddesine göre bu gruplar MÖ 279'da Balkanlar'a yaptıkları akının ardından MÖ 3. yüzyılda Anadolu'ya yerleşti. Szombathely sikkelerinin sahipleri ise Karpat Havzası'nda yaşayan, Galatlardan yaklaşık bir iki yüzyıl sonraki bir topluluğa ait; ikisi arasında doğrudan bağ kurulduğuna dair bir bilgi yok. Yine de bu sikkeler, Yunan parasına bakıp kendi parasını basan Kelt dünyasının, Balkanlar'ın kuzeyinden Anadolu'nun ortasına uzanan çok geniş bir coğrafyaya yayıldığını hatırlatıyor.

Sırada ne var

Açık soru, o çukuru kimin, hangi sebeple açtığı. Adaksa bir ritüelin, kriz servetiyse bir korkunun izini taşıyor olabilir; bu ikisi arasında karar vermek için ise henüz elde güçlü bir veri yok. Şimdilik elde olan şey, bir trafo merkezi yüzünden açılan çukurun, 2.000 yılı aşkın süredir gömülü bir tercihin ayrıntılı kaydını sunmuş olması.

Fotoğraf: Daderot, Public domain, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul14°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiGüneş sistemi testi: komşularımızı ne kadar tanıyorsun?Bir günü bir yılından uzun olan gezegen hangisi? Yan yatmış şekilde dönen hangisi? Güneş sistemi…
Günün burcuYayBugün Yay burcu olarak enerjin oldukça yüksek ve gözlerin yeni ufuklara dönük. 23 Kasım, Güneş'in senin…

Günün sorusu

Göbeklitepe hangi ilimizdedir?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →