Hızlı güneş rüzgârı Minnesota'nın kuzeyinde aurora oluşturdu, G2 ihtimali sürüyor

Güneş'ten gelen hızlı bir rüzgâr akışı, Dünya'nın manyetik alanını sarstı ve kutup ışıklarını alışılmadık ölçüde güneye taşıdı. Gözlemciler, 7 Kasım'da gece boyunca Minnesota'nın kuzeyinde gökyüzünde yeşil bir parıltı fark etti. Tahmin uzmanları, etkinliğin 9 Kasım boyunca sürebileceğini, hatta daha güçlü bir fırtına seviyesine çıkılabileceğini belirtiyor.

Koronal delik rüzgârı manyetik alana çarptı

Olayın kaynağı, Güneş'in yüzeyindeki bir koronal delikten çıkan yüksek hızlı akış. Bu akış 7 Kasım'ın geç saatlerinde Dünya'nın manyetik alanına ulaştı ve güneş rüzgârının hızını saniyede 700 kilometrenin üzerine çıkardı. Ölçümlerde hız, yaklaşık 425 km/s'lik düşük bir değerden 736 km/s civarındaki zirveye kadar tırmandı. Sonuçta G1 (küçük) düzeyinde bir jeomanyetik fırtına başladı.

Jeomanyetik etkinlik dönemin büyük bölümünde sakin ile aktif arasında (Kp 2 ile 4) seyretti. Kp değeri ise 7 Kasım'da 18.00 ile 21.00 UTC arasında 5'e çıktı. Fırtınanın G1 sınıfına girmesinin nedeni buydu. Hava kararınca ışıklar ABD'nin kuzeyindeki Minnesota'dan görülebildi.

Manyetik bağlantı neden verimliydi?

Gezegenler arası manyetik alanın toplam şiddeti (Bt) 15 nT'ye ulaştı. Kuzey-güney bileşeni olan Bz ise -11 nT'ye kadar güneye sarktı. Bz'nin güneye dönmesi, güneş rüzgârının enerjisinin Dünya'nın manyetosferine daha verimli aktarılmasını sağlıyor. Aurora gözlemcileri bu yüzden Bz değerini yakından izliyor.

Tahminlere göre sakin ile aktif arası koşullar 9 Kasım boyunca sürecek ve G2 (orta) düzeyli fırtına ihtimali bulunuyor. ABD'nin kuzeyi, Kanada ve Kuzey Avrupa'daki gözlemcilere, hava karardıktan sonra kuzey ufkuna bakmaları öneriliyor.

AR4566 bölgesi alevlenmeyi sürdürüyor

Güneş'in en karmaşık leke bölgesi AR4566 de son bir günde hareketliydi. Bölge 24 saatte 20 patlama üretti. Bunların üçü M sınıfı (orta), 17'si C sınıfıydı (yaygın). Bölge beta-gamma-delta manyetik yapısını koruyor. Bu yapı, önümüzdeki günlerde orta ile güçlü patlamalar için kapıyı açık tutuyor.

Dikkat çeken bir başka nokta, AR4566'nın artık Güneş diskinin merkezine yakın olması. Bu konumdan çıkacak büyük bir patlama, doğrudan Dünya yönüne daha net bir şekilde yönelir. Yine de gözlemciler Dünya'ya yönelmiş bir koronal kütle atımı (CME) tespit etmedi. Analistler iki CME kaydetti ancak ikisi de Dünya için tehdit oluşturmuyor. Yani mevcut jeomanyetik tahmini yalnızca koronal delik rüzgârı belirliyor.

Güneş yüzeyinde Dünya'ya bakan tarafta numaralandırılmış altı bölge var, güneybatıda ise yeni bir bölge gelişiyor. 8-10 Kasım için uzmanlar M sınıfı patlamaların sürmesine yüzde 60, tek bir X sınıfı (güçlü) patlamaya yüzde 20 ihtimal veriyor. Önemli bir patlama olursa, S1 (küçük) düzeyinde bir güneş radyasyonu fırtınası çıkma ihtimali de düşük de olsa mevcut.

Arka plan

Koronal delikler, Güneş atmosferinin manyetik alan çizgilerinin uzaya açıldığı, daha soğuk ve seyrek bölgeleridir. Buradan çıkan parçacıklar yüksek hızla uzaya akar. Bu akış Dünya'ya ulaştığında, yavaş rüzgârla karışarak sıkışma bölgeleri oluşturabilir ve manyetik alanda dalgalanmalara yol açabilir. Koronal delik kaynaklı fırtınalar genellikle CME'lerin yarattığı fırtınalardan daha uzun sürer ama çoğu zaman daha ılımlıdır.

Kutup ışıkları, güneş rüzgârıyla gelen yüklü parçacıkların Dünya'nın üst atmosferindeki gazlarla çarpışmasıyla oluşur. Yeşil renk genellikle yüksek irtifadaki atom halindeki oksijenden kaynaklanır. Fırtına şiddetlendikçe oval biçimli aurora kuşağı ekvatora doğru genişler. Bu nedenle normalde yalnızca kutba yakın bölgelerde görülen ışıklar daha güneydeki enlemlerden de gözlenebilir.

Neden önemli?

Bu tür olaylar yalnızca gökyüzü meraklıları için değil, teknoloji altyapısı için de izleniyor. Güçlü jeomanyetik fırtınalar uydu işleyişini, radyo iletişimini, konumlandırma sistemlerini ve bazı durumlarda elektrik şebekelerini etkileyebilir. G1 gibi küçük fırtınalarda ciddi bir sorun beklenmez; ancak uzay havası tahminleri, altyapı işletmecilerinin ve havacılık ile haberleşme sektörünün hazırlıklı olmasını sağlar.

Aynı zamanda Güneş'in hem koronal delikten gelen hızlı rüzgârı hem de merkeze yaklaşan karmaşık bir leke bölgesini aynı anda barındırması, önümüzdeki günlerde uzay havasının değişken kalabileceğini gösteriyor. Gökyüzünü izlemek isteyenler için ışık kirliliğinden uzak, açık ve kuzeye bakan bir konum en iyi seçenek olacaktır.