İnka mumyalarında kokain, alkol ve harmin izleri bulundu

Dağ tapınaklarında kurban edilen İnka çocukları ve genç kadınlarının mumyalarında yeni bir toksikoloji incelemesi yapıldı. Araştırma, bu insanların ölümlerinden önce hangi psikoaktif maddeleri aldığını ortaya koydu. Sonuçlar, İnka İmparatorluğu'nun en kutsal törenlerinden biri sayılan capacocha'nın her yerde aynı biçimde uygulanmadığına işaret ediyor. Çalışma 2026 yılında Antiquity dergisinde yayımlandı.

Capacocha töreni neydi?

Capacocha, İnka dünyasında çocukların ve genç kadınların önemli tanrılara duyulan saygının ifadesi olarak kurban edildiği bir törendi. Kurbanlar, yaşayanlarla ilahi âlem arasında aracı kabul ediliyordu. Törenler sırasında bu kişilere çoğu zaman psikoaktif maddeler veriliyordu. Bunun nedeninin, kehanet yeteneklerini güçlendirme amacı olabileceği düşünülüyor.

İnkaların bitkisel uyarıcıları ve bilinç değiştirici maddeleri kullandığı tarihsel kayıtlarda geçiyor. Buna karşın capacocha sırasında tam olarak hangi maddelerin tüketildiği az biliniyordu. Çalışmanın baş yazarı, Varşova Üniversitesi'nden Dr. Dagmara Socha'ya göre önceki analizler ya olumsuz sonuç vermişti ya da ağırlıklı olarak koka yaprağına odaklanmıştı.

Saç ve tırnaklardan ne çıktı?

Kurbanların iyi korunmuş bedenleri bu soruyu yanıtlamak için eşsiz bir fırsat sunuyor. Kimyasal maddeler saç ve tırnaklardaki keratin yapısına yerleşiyor ve toksikolojik analizle saptanabiliyor. Araştırmacılar, Peru ve Arjantin'deki çeşitli dağlardan gelen sekiz mumyanın saç ve tırnak örneklerini incelediler. Amaç, İmparatorluk genelindeki farklı kurban uygulamalarını temsil eden bir örneklem elde etmekti. Socha, toksikolojideki son gelişmelerin bu tür maddelerin düşük yoğunluklarını bile belirlemeye imkân verdiğini söylüyor.

Sekiz mumyanın hepsinde kokain bulundu. Bu bulgu, kişilerin tümünün koka yaprağı çiğnediğini doğruluyor. Koka yaprağı, tanrılara sunulan bir adak olarak dini inançlarda önemli bir yer tutuyordu. Aynı zamanda çocukların dağlara uzanan uzun ve yorucu yolculukları sırasında irtifa hastalığını ve yorgunluğu hafifletmeye yardımcı olmuş olabilir.

Dört mumyada ise alkol tüketimine dair kanıtlar saptandı. Bunun kaynağı muhtemelen mısır birası olan chicha'ydı. Tarihsel kayıtlara göre chicha, çocukların duyularını köreltmek ve törenin son aşamasında onları sakinleştirmek için veriliyordu.

Juanita'da dikkat çeken bulgu

Araştırmanın en ilgi çekici sonucu, Ampato Hanımı olarak da bilinen Juanita'dan geldi. Bu mumyada harmin izleri bulundu. Socha'nın anlatımına göre harmin, ayahuasca içeceğinde geleneksel olarak kullanılan başlıca bitkilerden biri olan Banisteriopsis türleriyle ilişkili bir alkaloit. Araştırmacılara göre bu durum, harmin içeren bir içeceğin Ampato Dağı'yla bağlantılı törenlerde özel bir rol oynadığını gösterebilir.

Neden önemli?

Bulgular, kurbanlara verilen maddelerin kişiden kişiye belirgin farklar taşıdığını gösteriyor. Bu da capacocha'nın İmparatorluk içinde hayli çeşitli biçimlerde yapıldığını düşündürüyor. Uygulamalar, ilgili yerel dini geleneklere, tanrılara ya da kutsal mekânlara göre uyarlanmış görünüyor. Socha'nın ifadesiyle capacocha tek tip bir tören değildi; İnkalar onu farklı kültlere ve yerel inanç biçimlerine göre ayarlamış gibi duruyor.

Bu sonuç, geniş bir coğrafyaya yayılmış imparatorluğun dini siyasetini anlamak açısından önem taşıyor. İnka yönetimi, fethettiği bölgelerin kutsal mekânlarını ve inançlarını tümüyle ortadan kaldırmak yerine kendi tören düzenine katmış olabilir. Maddelerdeki farklılık bu esnek yaklaşımın kimyasal bir izi olarak okunabilir. Yine de örneklem sekiz mumyayla sınırlı. Bu nedenle her dağ için kesin bir tören tarifi çıkarmak yerine, eğilimleri gösteren bir ilk adım olarak değerlendirmek daha doğru olur.

Arka plan

İnka İmparatorluğu And Dağları boyunca uzanıyordu ve yüksek zirvelerdeki kutsal mekânlar dini hayatın merkezindeydi. Bazı mumyalar yüksek irtifadaki soğuk ve kuru koşullar sayesinde olağanüstü iyi korunarak günümüze ulaştı. Bu koşullar yalnızca deriyi ve saçı değil, kıyafetleri ve törensel eşyaları da koruyor. Bu yüzden söz konusu mumyalar arkeologlar için çok değerli bir kaynak.

Koka yaprağı And toplumlarında yüzyıllardır çiğneniyor ve hem dini hem günlük yaşamda yer buluyor. Chicha ise mısırdan yapılan, bölgede geleneksel bir fermente içecek. Ayahuasca ise Amazon havzasıyla ilişkilendirilen bitkilerden hazırlanıyor. Harmin izinin bir And mumyasında saptanması, bu bitkilerin ya da onlardan elde edilen içeceklerin bölgeler arasındaki bağlantılar yoluyla ulaşmış olabileceği sorusunu da gündeme getiriyor. Bu konuda kesin bir sonuca varmak için daha fazla örnek ve ek çalışma gerekecek.