Kate Faulkner, Morris'in gölgesinden çıkıyor: unutulan desen ustası Cambridge'de
Morris & Co. için duvar kâğıdı ve kumaş deseni çizen ilk kadın Kate Faulkner'ın işleri yıllarca Morris'e mal edildi. Cambridge'deki Fitzwilliam Müzesi, onu Morris'in gölgesinden çıkaran bir sergi açıyor.
Londra'daki Victoria and Albert Müzesi'nde (V&A) tuhaf görünümlü bir kuyruklu piyano durur. Meşe gövdesi bir zamanlar yeşile boyanmıştı, renk zamanla soldu; ama yüzeyi saran kuşlar, meyveler ve çiçekler hâlâ ışıkta parlıyor. Bu kabartmalar gümüş ve altın yaldızlı gesso ile yapılmış: tebeşir tozunun tutkalla karıştırılmasıyla elde edilen, kuruyunca oyulup yaldızlanabilen bir macun. Piyano çoğu zaman tasarımı çizen Edward Burne-Jones'un adıyla anılır. Süslemeyi tek tek elde işleyen kişi ise Kate Faulkner'dır.
V&A kayıtlarına göre piyano 1883'te John Broadwood & Sons tarafından, Morris & Co. aracılığıyla Ionides ailesinin Londra'daki 1 Holland Park evine uysun diye yapıldı. 1888'de Arts and Crafts Exhibition Society'nin düzenlediği ilk sergide gösterildiğinde katalog, gesso süslemenin hem tasarımını hem uygulamasını açıkça Faulkner'a yazıyordu. Yani adı o gün biliniyordu. Sonradan unutuldu.
The Guardian'dan Donna Ferguson'ın haberine göre Faulkner, yüz yılı aşkın bir süre William Morris'in hikâyesinde bir dipnottan ibaret kaldı; işleri Morris'inkilerle karıştırıldı. Cambridge'deki Fitzwilliam Müzesi'nin 23 Ekim'de açılacak A Call to Art: William Morris and the Pre-Raphaelites sergisi, onu tasarımcı, zanaatkâr ve atölye sorumlusu olarak ele alan ilk sergi olarak tanıtılıyor.
Morris'ten sonra desen çizen ilk kişi
Faulkner'ı önemli kılan, haberdeki şu olgu: Morris'ten sonra Morris & Co. için duvar kâğıdı ve kumaş deseni tasarlayan ilk kişi oydu ve Morris'in bu işi emanet ettiği yalnızca dört tasarımcıdan biriydi. 1870'ler ve 1880'lerde şirket için kendi adıyla çizdiği desenlerin bir kısmı bugün hâlâ satılıyor; 1879 tarihli Mallow (ebegümeci) duvar kâğıdı bunlardan biri.
Serginin kıdemli küratör danışmanı Karen Livingstone, Guardian'a şunları söyledi: "Kate Faulkner yalnızca William Morris'in gölgesinde çalışmıyordu; başlı başına önemli bir sanatçıydı. Becerisi ve yaratıcı katkısı Morris & Co. için temeldi. Bu sergi ve yeni araştırması, onun sanatsal sesinin William Morris'in ticari başarısında ne kadar merkezi olduğunu ortaya koyuyor."
Kimdi Kate Faulkner?
William Morris Gallery'nin kaydına göre Faulkner 1841'de doğdu, 1898'de öldü. Morris'in çevresine kardeşi Charles aracılığıyla girdi. Charles Faulkner, kısaca "Firma" diye anılan Morris, Marshall, Faulkner & Co.'nun kurucu ortaklarındandı ve Georgia Tech'in kâğıt müzesindeki kayda göre şirketin mali işlerini yürütüyordu.
Kate işe çini ve mobilya üzerine boya süslemeyle başladı, zamanla seramik, duvar kâğıdı ve kumaş için kendi desenlerini çizmeye geçti. William Morris Gallery onu firmada çalışan en usta tasarımcılardan biri sayıyor ve desenlerindeki hafifliğe, hareket duygusuna, iki renkle yetinen sade renk düzenine dikkat çekiyor. Morris & Co. dışında, duvar kâğıdı üreticisi Jeffrey & Co. için de doğrudan desen tasarladı. Guardian'ın aktardığına göre başka üreticiler de desenlerini satın aldı ve adı uluslararası düzeyde tanındı.
Ailede tek sanatçı o değildi. Kardeşi Lucy, evlendikten sonraki adıyla Lucy Orrinsmith, de çini ve porselen boyuyordu. İki kardeşin işleri hem aynı alanlarda hem aynı yıllarda üretildiği için sonraki kuşaklar kimin neyi yaptığını çoğu zaman ayırt edemedi.
Red House: şirketin doğduğu masa
Hikâyenin bu sergiyle değişen kısmı, Morris'in güneydoğu Londra'da, Bexleyheath'teki evi Red House. Morris & Co. fikri 1861'de bu evde doğdu. Livingstone'un yeni araştırması, Morris'in Yunan tanrıçası Artemis'i gösteren bir tasarımının Red House için Faulkner tarafından işlendiğini ortaya çıkardı. Nakış, yemek odası için planlanan 12 panelden biriydi. Faulkner'ın bu işteki payı şimdiye dek bilinmiyordu.
Bu bulgunun önemi şurada: Artemis nakşı, Faulkner'ı tam da Morris ve arkadaşlarının kendi iç mimari şirketlerini kurup satış için ürün yapmaya karar verdikleri anda o evin içine yerleştiriyor. Livingstone'a göre bu, "genellikle o çevredeki erkekler üzerinden anlatılan bir hikâyeye" Faulkner'ı geri koymak demek: "Şirketi kurmaya, bu nakışları yapıp Red House'u döşerken karar verdiler."
Haberdeki bilgilere göre Faulkner da Morris gibi sosyalistti; eve düzenli gelir, hafta sonlarını orada geçirirdi. Livingstone, Morris'in çevresindeki kadınların "oturup birlikte nakış işlediklerini" anlatıyor ve Faulkner'ın şirket konuşmalarına katılmış olmasını çok olası buluyor: "Oradaydı, kadınların hepsi oradaydı. Bu konuşmanın parçası olmamaları mümkün değil."
Burada bulgunun sınırını da not etmek gerek. Artemis nakşının kendisi kayıp; sergide yalnızca nakışın tasarım çizimi ve Morris'in baldızı Elizabeth Burden'ın işlediği, bugüne kalmış üç panel yer alacak. Faulkner'ın kuruluş konuşmalarına katıldığı da bir belgeye değil, Livingstone'un çıkarımına dayanıyor.
Adsız geçen yıllar
Morris & Co.'nun en başarılı üretim kollarından biri nakıştı. Guardian'ın aktardığına göre bu bölümü önce Morris'in eşi Jane ile kız kardeşi Elizabeth Burden yönetti, 1885'te Morris'in kızı May Morris devraldı. Faulkner bu düzenin içinde pek çok iş üstlendi: Morris'in tasarımlarına göre figürlü panolar işledi, halıların tasarım ve üretimine yardım etti, baskı için tahta kalıplar oydu, çini boyadı, kumaş ve duvar kâğıdı deseni çizdi.
Yine de kâğıt üzerinde görünür olması uzun sürdü. 1862'de Faulkner ve kardeşi Lucy firmanın satacağı nakışları üretiyordu; ama onun Morris & Co. için çizdiği bir desenin kendi adıyla tescil edilmesi için 13 yıl daha geçmesi gerekti. Bu ilk desen, 1875'te tescil edilen Carnation (karanfil) oldu.
Bu tablo, Arts and Crafts akımının kendi içindeki bir çelişkiyi de gösteriyor. 19. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de doğan akım, fabrika üretimine karşı elde yapılmış, iyi tasarlanmış gündelik eşyayı savunuyordu; Fitzwilliam Müzesi'nin sergi tanıtımı da Morris ve çevresinin sanayileşme ve doğaya verilen zarar karşısında "herkes için sanat"la daha adil bir gelecek hayal ettiğini anlatıyor. Ama o el emeğinin önemli bir kısmını kadınlar veriyordu ve ürünler çoğunlukla tek bir adla, Morris'in adıyla piyasaya çıkıyordu.
Sergide neler var?
Müzenin duyurusuna göre sergi 23 Ekim 2026 ile 3 Mayıs 2027 arasında Fitzwilliam Müzesi'nin 11, 12 ve 13 numaralı salonlarında açık kalacak. Morris'in yakın çevresini yeniden ele alan sergide Burne-Jones, Dante Gabriel Rossetti, Elizabeth Siddal ve May Morris'in işleri de yer alıyor.
- Sunak arkalığı: Faulkner'dan 1886'da Morris & Co. için yapması istenen, 6,3 metre genişliğinde meşe ve gümüşlenmiş gesso bir sunak arkalığı ilk kez kamuya gösterilecek.
- Penelope çinisi: Burne-Jones'un bir tasarımına dayanan, Yunan mitolojisinin kahramanı Penelope'yi gösteren, 1865 dolaylarında yapılmış bir çini.
- Boyalı tabaklar: Morris & Co. dükkânında satılan, Faulkner'ın boyadığı süs tabakları.
- Desenler: Morris'in adını evlere taşıyan kumaş ve duvar kâğıdı desenleri.
Yüzü bilinmeyen sanatçı
Hikâyenin en çarpıcı boşluğu şu: Kate Faulkner'ın bilinen tek bir fotoğrafı ya da portresi yok. Women Pioneers of the Arts and Crafts Movement kitabının yazarı da olan Livingstone, bu yüzden kamuoyundan yardım istiyor. Aradığı, Faulkner'ın kardeşi Lucy Orrinsmith'in soyundan gelenler; Lucy'nin 1995'te ölen torunu Lesley Janet Hitch (kızlık soyadıyla Simmons) bilinen son halka. Livingstone, "Ailesinin izini sürmek ve bir görüntüsünü bulmak için çok uğraştım, her seferinde eli boş döndüm" diyor.
Açık kalan soru yalnızca bir yüz değil. Livingstone'a göre ortada henüz bulunmamış ya da kime ait olduğu belirlenmemiş çok iş var: "Onun yaptığı ve hâlâ Morris'e atfedilen işler olduğu kesin." Sergi kapandığında Faulkner'ın adı bazı müze etiketlerinde değişirse, bu yalnızca bir sanatçının değil, bir atölyenin nasıl çalıştığına dair bildiklerimizin de düzeltilmesi olacak.
Fotoğraf: Kate Faulkner, Public domain, Wikimedia Commons
