Kubrick'in arşivi müzayedede: 873 metre raf, 25 bin fiş ve bir balta
Bonhams, Kubrick'in ailesindeki parçaları şubatta satışa çıkarıyor. Asıl hikâye fiyatlar değil: evini 873 metre rafa çeviren, çekmediği film için 25 bin fiş hazırlatan bir arşivcinin yöntemi.
Londra'da şubatta el değiştirecek nesnelerin arasında sinema tarihinin en çok taklit edilen aksesuarlarından biri var: Cinnet'in (The Shining) itfaiye baltası. Ama eline alan şaşırır, çünkü ön keskisi yok. Bonhams'ın anlatımına göre gövde polifoamdan, üzeri metalize folyo kaplı; başındaysa iki uçlu metal cıvata duruyor. Cıvataların tek işi vardı: oyuncunun paltosunun altına gizlenmiş yapay kan torbalarını, kontrollü bir derinlikte patlatmak.
Efekt ekibinin başındaki Alan Whibley düzeneği 2023'te yayımlanan Stanley Kubrick's The Shining kitabında anlatmış; müzayede evinin aktardığı sözleriyle: "Fikir şuydu: balta ona çarptığında paltoyu, köpüğü, fiberglası geçecek ve dişler fiberglası kavrayacaktı. Cıvatalar daha fazla ilerleyecek kadar derin değildi." Smithsonian Magazine'in yazdığına göre sahnede oyuncu Scatman Crothers'ın göğsünde köpük, fiberglas ve çelik plakadan çok katmanlı bir kalkan vardı; çelik yalnız güvenlik içindi, geri kalanı darbeyi yutuyordu.
Bu ayrıntının bugün bilinmesinin nedeni basit: Kubrick nesneyi atmadı. Balta, Bonhams'ın "The Stanley Kubrick Collection" adıyla 3 Şubat 2027'de Londra'da düzenleyeceği satıştaki yüzlerce parçadan biri. Fiyat tahminleri de açıklandı (Smithsonian'a göre balta için 66 bin dolara, 2001: Bir Uzay Destanı'nın "Yıldız Çocuğu" kuklası için 1,1 milyon dolara kadar) ama koleksiyonun asıl ilginç yanı rakamlar değil: bir yönetmenin kendi işini nasıl kayda geçirdiği.
Evini arşive çeviren yönetmen
University of the Arts London'ın (UAL) katalog kaydı Kubrick'in biriktirme alışkanlığını kuru bir dille özetliyor. Arşivin hacmi: "873 metre raf". Kayıt malzemenin nerede durduğunu da yazıyor: "Kubrick ailesinin 'Childwickbury' adlı evindeki ek binalarda, portatif kabinlerde ve odalarda tutuluyordu." Koleksiyon, yönetmenin ölümünden sekiz yıl sonra, Mart 2007'de aile mirasını yöneten kurum tarafından üniversiteye bağışlandı; arşiv Ekim 2007'de araştırmacılara açıldı.
Gazeteci Jon Ronson evdeki bu yığını 2008'de Channel 4 için çektiği Stanley Kubrick's Boxes adlı televizyon filminde gösterdi: binlerce özel yapım karton kutu, çekilen ve çekilmeyen projelerin notları, tek tek düzenlenmiş hayran mektupları.
Arşivde çalışan araştırmacı için bu bolluk iki yüzlü. De Montfort Üniversitesi'nden James Fenwick, IAMHIST sitesinde yayımlanan arşiv notunda kutulardan "mali makbuzlar, ticari kataloglar, sevk notları, sipariş formları" çıktığını yazıyor. Ama ona göre o sıkıcı kâğıtların toplamı bile bir şey anlatıyor: film yapmanın "ne kadar zor ve çileden çıkarıcı bir süreç" olduğunu. Fenwick'in aynı raflarda bulduklarından birkaçı: Arthur C. Clarke'a 1964'te yazılmış bir iş birliği önerisi, Laurence Olivier ve Vladimir Nabokov'dan mektuplar, Cinnet'te küçük Danny'nin süveteri.
Çekilmeyen filmin fiş kataloğu
Bu yöntemin en uç örneği, Kubrick'in hiç çekemediği Napoléon filmi. Taschen'in konuya ayırdığı kitabın tanıtımına göre proje için yaklaşık 15.000 mekân keşif fotoğrafı ve Napoléon dönemine ait imgelerden oluşan 17.000 slayt biriktirilmiş. Aynı kitabı inceleyen SlashFilm'in aktardığına göre Kubrick, asistanlarına Napoléon'un çevresindeki her kişinin izini süren 25.000 fişlik bir katalog hazırlattı; senaryonun 148 sayfalık taslağı 29 Eylül 1969 tarihini taşıyor. Film, yüksek mekân maliyeti ve aynı dönemde çıkan rakip yapımların gişede tutmaması yüzünden rafa kalktı.
Geriye kalan şey tuhaf bir nesne: var olmayan bir filmin birincil kaynağı. Napoléon dosyası bugün UAL'deki arşivin parçası ve tarihçiler için Kubrick'ten çok 19. yüzyıl ikonografisi hakkında malzeme sunuyor.
Yıldız Çocuğu'nu kim yaptı
Satışın en pahalı parçası, 2001'in finalinde beliren yaklaşık 69 santimlik fiberglas bebek. Kuklayı yapan kişi uzun süre adı pek anılmayan bir heykeltıraştı: İngiliz Liz Moore. Moore'un işleri arasında Otomatik Portakal'ın heykelleri ve Star Wars'ın C-3PO tasarımı da var; 1976'da, 31 yaşında hayatını kaybetti. Bonhams'ın popüler kültür bölümü başkanı Claire Tole-Moir nesneyi Guardian'a şöyle anlatıyor: "Sinemanın en etkili bilim kurgu filmlerinden birinin son, muğlak görüntüsü. Evrimi, yeni başlangıçları, saflığı ve belirsizliği temsil ediyor."
Yukarıda Warner Bros. Entertainment kanalının yayımladığı fragmanda, kuklanın filmdeki iki saniyelik görünümünü ve Kubrick'in o sahneyi kurduğu ışık düzenini görebilirsiniz.
Kamuya açık arşiv mi, özel koleksiyon mu
Burada yanıtı net olmayan bir nokta var. UAL'deki arşiv yalnız kâğıttan oluşmuyor; üniversitenin kendi tanımına göre içinde aksesuar ve kostüm de bulunuyor. Müzayedeye çıkan parçalar ise ailenin elinde kalanlar. Kubrick'in üvey kızı Katharina Kubrick, Bonhams'ın duyurusunda "bu eşsiz koleksiyondaki bazı parçaları sizinle paylaşabildiğimiz için gururluyuz, umarız yeni yuvalar bulurlar" diyor. Bu nesnelerin daha önce üniversiteye verilen bütünün parçası olup olmadığını ne müzayede evi ne üniversite açıklıyor; yani "arşivden çıkarıldı" demek için elimizde bir dayanak yok.
Yine de şu soru ortada duruyor: bir aksesuar özel koleksiyona gittiğinde nesnenin kendisi korunur, peki bağlamı korunur mu? Arşivde o baltanın anlamı, yanındaki üretim notu, ölçü çizimi ve sipariş formuyla birlikte okunmasından geliyor; açık artırma bu komşulukları birbirinden ayırıyor. Karşı argüman da hazır: 873 metre raf zaten bir üniversitede ve randevuyla hafta içi herkese açık, aile de her parçayı sonsuza kadar depolamak zorunda değil.
Takvim belli: Bonhams satıştan önce New York, Los Angeles, Paris ve Londra'da ücretsiz sergi açıyor, Londra'daki 18 Ocak-2 Şubat 2027 arasında. Şubatta öğreneceğimiz şey fiyatlar olacak; öğrenemeyeceğimiz şey, bu nesnelerin bir daha herkesin görebileceği bir vitrine çıkıp çıkmayacağı.
Fotoğraf: Phillip A. Harrington, an American photographer and staffer for Look magazine between 1949–1971, Public domain, Wikimedia Commons
