Menopoz Sonrası Östrojen Tedavisi Alzheimer Riskini Azaltıyor: 21 Bin Kadın Üzerinde Dev Çalışma

Menopoz döneminden sonra östrojen hormon tedavisi alan kadınların, Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin ve beyinlerinde bu hastalığa dair işaretlerin daha az görüldüğü bilimsel bir araştırma ile kanıtlandı. 12 Ağustos 2026 tarihinde Neurology dergisinde yayımlanan ve Amerikan Nöroloji Akademisi’nin resmi yayın organı olan çalışma, 21.462 kadının tıbbi verilerini inceleyerek çarpıcı sonuçlara ulaştı. Araştırmada, östrojen tedavisi ile demans tanısı alma olasılığının %39 ve Alzheimer’a bağlı beyin değişiklikleri görülme olasılığının ise %35 oranında azaldığı tespit edildi. Bu bulgular, hormon tedavisinin beyin sağlığı üzerindeki potansiyel koruyucu etkilerine dair önemli ipuçları sunarken, aynı zamanda tedavinin zamanlaması ve uygulama şekli konusunda da yeni tartışmalar başlattı.

Çalışmayı yürüten Stanford Tıp Fakültesi’nden araştırmacı Jennifer Bruno, PhD, bulguların hormon tedavisi ile demans arasındaki ilişkiyi anlamada önemli bir adım olduğunu vurgularken, aynı zamanda sonuçların tedavi önerilerine dönüştürülmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Bruno, "Bu bulgular, hormon tedavisinin beyin sağlığıyla ilişkisini daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor. Ancak kadınlara bu tedavileri beyin sağlıkları açısından kullanmaları konusunda önerilerde bulunmadan önce daha fazla araştırma yapılması gerekiyor" dedi. Araştırmada yer alan kadınların, tedaviyi genellikle 70 yaşından sonra başladıkları ve bu durumun günümüzdeki standart uygulamalardan farklı olduğu da dikkat çekti. Günümüzde hormon tedavisi genellikle 40’lı ve 50’li yaşlarda başlatılıp 60 yaşından önce sonlandırılmaktadır.

Araştırmada, iki farklı veri setinden elde edilen veriler analiz edildi. İlk veri setinde 728 katılımcıya yaşamları boyunca beyin taramaları ve biyobelirteç testleri uygulandı. İkinci veri setinde ise 2.959 katılımcıya otopsi yapılarak, Alzheimer hastalığına dair kanıtlar araştırıldı. Katılımcıların ortalama yaşı 71 olarak kaydedilirken, takip süresi üç ila beş yıl arasında değişti. Toplamda 1.953 kadın östrojen tedavisi alırken, 19.509 kadın ise tedavi görmemişti. Tedavi alan kadınların ortalama yaşı 70’in üzerindeydi ve bu tedavi sadece histerektomi geçirmiş kadınlara reçete edildiği için östrojen tek başına kullanılmıştı. Önceki çalışmalar, östrojen ile birlikte progestin kullanımının demans riskini artırabileceğini öne sürmüştü.

Otopsi yapılan katılımcılar arasında östrojen tedavisi alan kadınların Alzheimer hastalığına dair işaretleri gösterme olasılığı daha düşük bulundu. Araştırmacılar, Alzheimer hastalığıyla ilişkili üç temel özelliği değerlendirdi: amiloid-beta plakları, tau düğümleri ve nöritik plaklar. Bu bulgular, beyinlerdeki Alzheimer patolojisinin miktarını değerlendirmek için tek bir puan olarak birleştirildi. Tedavi alan kadınların %18’inde otopside Alzheimer belirtileri görülmezken, tedavi görmeyen kadınlarda bu oran %10 olarak kaydedildi. Diğer yandan, tedavi alan kadınların %40’ında Alzheimer’ın üç işareti de görülürken, tedavi görmeyenlerde bu oran %51’e yükseldi. Araştırmacılar, yaş, eğitim düzeyi, genetik faktörler, ırk ve hipertansiyon gibi değişkenleri de hesaba kattıktan sonra, östrojen tedavisinin otopside Alzheimer belirtileri görülme olasılığını %35 oranında azalttığını tespit etti.

Yaşamları boyunca biyobelirteç testleri yapılan kadınlarda da östrojen tedavisi alanların beyinlerinde daha az amiloid birikimi olduğu gözlemlendi. Kan ve omurilik sıvısındaki amiloid-beta protein düzeylerinin daha düşük olması, bu proteinin beyin dokusunda plak olarak birikme olasılığının azaldığını gösterdi. Ayrıca, östrojen tedavisi alan kadınlarda klinik demans tanısı alma olasılığı da %39 daha düşük bulundu. Tedavi alan kadınların hafıza sorunları yaşaması ve günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmedeki zorluklar yaşaması da daha az görüldü. Araştırmacılar, bulguların tedavinin uygulama şekli ve zamanlaması konusunda sınırlamalar içerdiğini kabul ederken, östrojen tedavisinin ileri yaşlarda kullanımının beyin sağlığı üzerindeki olumlu etkilerine dair kanıtlar sunduğunu belirtti. Çalışma, Ulusal Yaşlanma Enstitüsü tarafından desteklendi.

Bu araştırma, menopoz sonrası kadınların beyin sağlığına yönelik tedavi stratejilerinde yeni bir pencere açarken, aynı zamanda hormon tedavisinin riskleri ve faydaları hakkında daha geniş bir tartışma başlatıyor. Gelecekte yapılacak çalışmaların, tedavinin optimal zamanlaması ve dozajı konusunda net öneriler sunması bekleniyor. Ancak şu an için, östrojen tedavisinin Alzheimer ve demans riskini azaltmada potansiyel bir rol oynayabileceği bilimsel olarak desteklenmiş durumda.