Stres Beynin İç GPS'sini Karıştırabilir: Yeni Çalışma

Stres, beyindeki navigasyon sistemini bozarak insanların yön bulma yeteneğini olumsuz etkileyebilir. Ruhr Üniversitesi Bochum'tan araştırmacılar, kortizol hormonu ile grid hücrelerinin aktivitesinin zayıfladığını keşfetti. Bu bulgu, 40 katılımcı üzerinde yapılan bir görüntüleme çalışmasından elde edildi.

Katılımcılar, kortizol veya plasebo aldıktan sonra, beyin aktiviteleri MRI ile izlenirken bir sanal ortamda navigasyon görevi gerçekleştirdiler. Kortizol alan katılımcıların, yollarını bulmakta daha fazla zorluk çektiği ve grid hücrelerinin normalde net olan aktivite desenlerinin daha belirsiz hale geldiği gözlemlendi.

Dr. Osman Akan ve ekibi, kortizolün beyin devreleri üzerindeki etkisini daha yakından incelemek için bu çalışmayı gerçekleştirdi. Çalışma, PLOS Biology dergisinde yayınlandı.

Stresin düşünme ve davranış üzerinde etkisi olduğu biliniyordu, ancak kortizolün navigasyonla ilgili beyin devreleri üzerindeki etkisi sınırlı anlaşılıyordu. Araştırmacılar, kortizolün grid hücrelerinin aktivitesini zayıflattığını ve böylece beyindeki iç navigasyon sistemini bozduğunu buldu.

Deney, iki farklı koşulda gerçekleştirildi. Bir koşulda, sanal ortamda kalıcı referans noktaları yoktu ve ağaçlar sadece geçici hedefler olarak kullanılıyordu. Diğer koşulda ise katılımcılar, sabit bir referans noktası olan fener kulesini kullanabiliyordu.

Sonuçlar, kortizolün katılımcıların yön bulma yeteneğini önemli ölçüde azalttığını gösterdi. Kortizol alan katılımcılar, hedeflerine ulaşmaya çalışırken daha büyük hatalar yaptılar.

Bu bozulma, kalıcı referans noktalarının varlığı veya yolun karmaşıklığı fark etmeksizin meydana geldi. Kortizolün etkileri, fonksiyonel MRI verilerinde de gözlemlendi. Normal koşullarda, entorhinal kortekste bulunan belirli sinir hücreleri, uzayda navigasyon sırasında tekrarlayan bir ızgara deseninde aktif hale gelir. Bu hücreler, "grid hücreleri" olarak bilinir ve beyindeki iç GPS sisteminin bir parçası olarak işlev görür.

Kortizol alan katılımcıların beyinlerinde, bu ızgara benzeri aktivite belirgin bir şekilde azaldı. Bu bozulma, kalıcı referans noktaları olmadan navigasyon yapan katılımcılar arasında özellikle belirgin hale geldi. Bu koşullarda, grid hücrelerinin aktivitesi neredeyse tamamen kayboldu.

Akan, "Stres altında beyin, iç navigasyon haritalarını etkili bir şekilde kullanma yeteneğini kaybediyor" açıklamasında bulundu.

Araştırmacılar ayrıca, kortizol verildiğinde beyindeki başka bir bölge olan kaudat nükleus bölgesinde de artan aktivite gözlemledi. Bu, beynin birincil uzay haritalama sisteminin bozulduğu durumlarda alternatif bir navigasyon stratejisine güvenmeye çalıştığını gösteriyor.

Akan, "Bu, entorhinal korteksteki ana navigasyon sisteminin kaybını telafi etmek için beynin alternatif stratejiler kullanmaya çalıştığını gösteriyor" dedi.

Bulgu, Alzheimer hastalığına da ışık tutabilir, çünkü entorhinal korteks, hastalığın ilk etkilediği beyin bölgelerinden biridir. Akan, "Kronik stres, demans için bir risk faktörü olduğu için, çalışmamız stres hormonlarının bu hassas bölgenin dengesini nasıl bozduğunu ortaya koyuyor" açıklamasında bulundu.