Ateşten doğan dünyalar: DAVINCI, ötegezegen ve Mars bulutu

Uzay bilimindeki son gelişmeler bu kez sıcaklık ve ateş temasında buluşuyor. NASA'nın Venüs'e gidecek sondası kızgın bir fırında sınandı, gökbilimciler ölmekte olan bir yıldızın savurduğu maddeden doğmuş olabilecek bir gezegen adayı buldu, Mars'ta ise dev bir volkanın yanındaki bulutun eşi görülmemiş biçimde oluştuğu öne sürüldü.

DAVINCI sondası fırın testini geçti

NASA'nın DAVINCI aracı, Venüs görevine hazırlanırken zorlu bir sınavdan geçti. Aracın atmosfere inecek sondasının mühendislik modeli, geçen ağustos ve eylül aylarında Pennsylvania'nın Bedford kentindeki Rex Heat Treat tesisinde bir dizi fırın testine girdi. Bu sınamalar, sondanın Venüs atmosferinde alçalırken yaşayacağı hızlı ve aşırı ısınmayı taklit etmek üzere tasarlandı. NASA'nın aktardığına göre sonda testleri başarıyla geçti.

Bu sonuç, görevin ilerleyişi açısından önemli bir güvence sayılır. Çünkü bir sondanın gerçek koşullarda denenmeden gezegene gönderilmesi büyük risk taşır. Yer üzerindeki fırın testleri, tasarımın zayıf noktalarını uçuştan önce ortaya çıkarmaya yarıyor.

Ölen yıldızdan doğan gezegen adayı

Yakın zamanda yayımlanan bir çalışmaya göre, Jüpiter büyüklüğündeki bir gezegen adayı, yakıtı tükenen bir yıldızın dışarı attığı maddeden oluşmuş olabilir. Bu fikir ilginç, çünkü bilinen gezegenlerin çoğunun, ev sahibi yıldızların doğuşundan artakalan malzemeden bir araya geldiği düşünülüyor. Yani burada sözü edilen senaryo, gezegenlerin alışılmış doğum hikâyesinden ayrılıyor. Çalışmada söz konusu nesne için "aday" ifadesi kullanılıyor; yani bulgu henüz kesinleşmiş bir gezegen keşfi olarak sunulmuyor.

Arsia Mons'un uzun bulutu

Mars'taki en bilinen bulutlardan biri olan Arsia Mons Uzamış Bulutu, düzenli olarak neredeyse İtalya'nın uzunluğuna erişecek kadar uzanıyor. Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express yörünge aracının verilerini kullanan araştırmacılar, bu bulutun şimdiye dek bir gezegen atmosferinde gözlenen hiçbir buluta benzemeyen bir yolla oluşmuş olabileceğini bildirdi. Bilim insanlarına göre bulutu oluşturan buz, Dünya'daki bulutlarda olduğu gibi toz zerreleri, tuz ya da başka küçük parçacıklar etrafında toplanmak yerine doğrudan su buharından meydana gelebilir.

Bulutun yanındaki Arsia Mons, Mars'ın en büyük volkanlarından biri. Yamaçlarında birkaç derin çukur bulunuyor ve bunların bir kısmı mağara girişi olabilir. Bu çukurlar, ileride keşfedilmesi merak uyandırabilecek hedefler arasında sayılıyor.

Neden önemli?

Venüs, güneş sisteminin en sert ortamlarından birine sahip. Atmosferi yoğun ve yüzeyi çok sıcak olduğundan, buraya inecek bir aracın ısı kalkanı ve gövdesi ciddi bir sınavdan geçmek zorunda. Fırın testlerinin geçilmesi, hem mühendislerin tasarıma güvenini artırıyor hem de Venüs'ün atmosferini yakından inceleme hedefini gerçeğe yaklaştırıyor. Venüs'ün neden Dünya'dan bu kadar farklı bir yola girdiğini anlamak, gezegenlerin yaşanabilirliğini kavramak için de değerli.

Ölen yıldızlardan doğan gezegen fikri ise gezegen oluşumu kuramlarını zenginleştirebilir. Gökbilimciler, çok uç koşullarda bile gezegenlerin ortaya çıkabildiğini zaten biliyor; ikinci kuşak gezegenler tartışması bu yüzden yeni değil. Bir yıldızın yaşam sonunda savurduğu madde yeni bir gezegen için hammadde olabiliyorsa, gezegen sistemlerinin çeşitliliği düşünülenden fazla olabilir. Mars bulutu ise başka bir açıdan önemli: buzun doğrudan buhardan oluşması, ince ve soğuk atmosferlerde bulut fiziğinin Dünya'dakinden farklı işleyebileceğini gösteriyor. Dünya'da bulutlar genellikle yoğuşma çekirdeği denen küçük parçacıklara ihtiyaç duyar; bu yüzden Mars'taki olası istisna, iklim modellerinin sınanması için ilginç bir veri sunuyor.

Ay üssü planlarına bilim ekleniyor

NASA ayrıca gelecekteki bir Ay Üssü'ne dahil edilebilecek üç araştırmayı seçti. Bunlardan biri yeraltındaki lav tüplerini arayacak bir cihaz paketi. İkincisi, Ay yüzeyinin özelliklerini ve varsa su buzunu ölçecek bir deney. Üçüncüsü ise sismik olayları, mikrometeoroitleri ve diğer çevresel koşulları izleyecek bir istasyon.

Aynı bültende gezegen bilimi topluluğunun diğer etkinlikleri de yer alıyor: kaldırım astronomisi için ipuçları, NASA'nın ileri düzey yenilikçi kavramlar sempozyumundan söyleşiler, kitap kulübü ve bu ay görülebilecek gökyüzü olayları. Satürn akşam saatlerinde doğuda, çok parlak Jüpiter gece yarısı doğup şafaktan önce yükseklerde, kızılımsı Mars ise gece geç saatlerde ve sabaha doğru Jüpiter'in üzerinde görülebiliyor.