Atmaca güveleri üreme organlarını yarasaya karşı silaha çevirdi

Bir yarasa yaklaştığında bazı atmaca güveleri karşılık vermek için üreme organlarına başvuruyor. Güveler, cinsel organlarındaki özel pulları karınlarındaki yapılara sürterek ultrason patlamaları üretiyor. Bu sesler, aç bir yarasanın avını kilitlemek için kullandığı sonarı bozabiliyor. Bulgular 4 Kasım'da Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlandı.

Aynı sorun, farklı çözümler

Araştırmacılara göre bu akustik karşı saldırı tek seferlik bir evrimsel rastlantı değil. Yırtıcıların hiç dinmeyen baskısı, lezzetli sayılabilecek bu böcekleri savunma yöntemlerini yedi kereye kadar yeniden icat etmeye itmiş. Ayrı soy hatları aynı tehdide birbirinden farklı anatomik çözümlerle yanıt vermiş.

Çalışmaya konu olan türlerden biri, pembe benekli atmaca güvesi (Agrius cingulata). Bu türde erkekler, cinsel organlarındaki özelleşmiş pulları karın boyunca uzanan dikenlere sürterek ses çıkarıyor. Sesin ortaya çıkış biçimi bütün güvelerde aynı değil. Araştırmanın öne çıkardığı nokta, aynı işlevin birkaç ayrı anatomik yoldan elde edilebilmesi.

Gecenin duyulmayan çatışması

Bulgular, insan kulağının erişemediği yüksek frekanslarda her gece gökyüzünde süren çatışmaların, bilim insanlarının sandığından çok daha çeşitli olabileceğini düşündürüyor. Çalışmaya katılmayan, İngiltere'deki Bristol Üniversitesi'nde duyusal biyoloji ve biyoakustik üzerine çalışan Marc Holderied de değerlendirmesinde atmaca güvelerinin bütün olarak bakıldığında beklenenden fazla hileye sahip olduğunu söylüyor.

Keşif, uzun süredir sürdürülen bir araştırma hattının devamı. Şimdi New York'taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nde çalışan duyusal ekolojist Jesse Barber ile Gainesville'deki Florida Doğa Tarihi Müzesi'nden entomolog Akito Kawahara, on yılı aşkın süredir bu konuyu inceliyor. İkilinin önceki çalışmaları, birçok güve ailesinin yarasa saldırısına ultrasonla karşılık verdiğini göstermişti. Bunlar arasında kaplan güveleri, meyve delen güveler, ölçü güveleri ve mücevher tırtıllı güveler var. Bazı böcekler, örneğin kimi böcek türleri ve ateş böcekleri de aynısını yapıyor.

Arka plan

Yarasaların çoğu karanlıkta yönünü bulmak ve av yakalamak için yankılı konum belirlemeyi kullanır. Yüksek frekanslı çığlıklar atar, bunların nesnelerden yansıyan yankılarını dinleyerek avın yerini ve hareketini hesaplar. Böcekler için bu, ciddi bir ölüm tehdidi demektir. Evrim de yarasanın bu avantajına karşı böceklerde çeşitli savunmalar geliştirmiştir. Bazı güveler yaklaşan sesleri duyup kaçış manevrası yapar, bazıları ise yarasanın sistemine karşı kendi seslerini üretir.

Böceklerin ürettiği ultrasonun nasıl işe yaradığına dair literatürde birkaç farklı açıklama dile getirilir. Ses, yarasanın sonarını karıştırabilir, avın tadının kötü olduğuna dair uyarı işlevi görebilir ya da yırtıcıyı kısa süreliğine şaşırtabilir. Bu haberde öne çıkan ise güvelerin sesi üretmek için kullandığı yapıların farklı soylarda bağımsız olarak ortaya çıkması. Bilim insanları bunu birleşen evrim olarak adlandırır: benzer baskı altındaki farklı canlı grupları, benzer işlevi birbirinden bağımsız biçimde geliştirebilir.

Neden önemli?

Atmaca güveleri üzerindeki bu bulgu, yarasa ile av arasındaki silahlanma yarışının yalnızca yarasaların avlanma becerisiyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Av da bu yarışta çok yaratıcı olabiliyor. Aynı sorunun birkaç farklı biçimde çözülmesi, evrimin tek bir doğru yol izlemediğini, eldeki anatomik malzemenin yeniden kullanılabildiğini düzgün biçimde ortaya koyuyor.

Bir diğer önemli nokta ise görünmeyen ve duyulmayan bir dünyanın hâlâ büyük ölçüde keşfedilmeyi beklemesi. İnsan kulağının algılayamadığı seslerle yürüyen bu savaş, yalnızca özel kayıt ve analiz yöntemleriyle izlenebiliyor. Haberdeki bulgular, başka güve gruplarında ve diğer böcek türlerinde de henüz fark edilmemiş ses üretme yöntemlerinin bulunabileceği ihtimalini güçlendiriyor.