BM ve DSÖ raporu: Hormon bozucu kimyasallar küresel ve büyüyen bir tehdit
BM Çevre Programı ile DSÖ'nün 2026 raporu, hormon bozucu kimyasalların insan sağlığı ve doğa için büyüyen küresel bir tehdit olduğunu söylüyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hormon sistemini bozan kimyasalların insan sağlığı ve çevre için "küresel ve büyüyen bir tehdit" oluşturduğunu bildiren yeni bir rapor yayımladı. On yılı aşkın bir çalışmanın ürünü olan "The State of the Science on Endocrine-Disrupting Chemicals 2026" başlıklı belge, günlük hayatta sık karşılaştığımız ürünlerdeki risklere dikkat çekiyor. Raporun bazı bölümlerinin baş yazarları arasında Massachusetts Amherst Üniversitesi'nden iki isim yer aldı.
Raporun bulguları
Rapor, endokrin sistemini bozan kimyasalların (EDC) üreme sağlığı, sinir sisteminin gelişimi, davranış ve tiroit sağlığıyla bağlantısına dair güçlü kanıtlar bulunduğunu belirtiyor. Hem erkeklerde hem kadınlarda üreme sorunlarıyla ilişki öne çıkıyor. Belgeye göre insanların bu maddelere maruziyeti çoğu zaman doğumdan önce, yani anne karnında başlıyor.
Çevre sağlığı profesörü Laura Vandenberg, obezite, kalp-damar hastalıkları, diyabet ve hatta kanserle bağlantıya işaret eden kanıtların da arttığını söylüyor. Vandenberg ile biyoloji profesörü emeritus R. Thomas Zoeller raporun birkaç bölümünün baş yazarlığını üstlendi. Çalışma, 2012'deki UNEP-DSÖ değerlendirmesinden sonraki ilk büyük küresel güncelleme olarak sunuluyor. Aradan geçen sürede yapılan araştırmalar, bu kimyasalların insanlara ve yaban hayatına zarar verdiğine dair kanıtları hem güçlendirmiş hem genişletmiş.
Hangi ürünlerde bulunuyorlar?
Vandenberg'e göre bu maddeler evde kullanılan pek çok eşyada var. Plastiklerin çoğu EDC içeriyor. Kişisel bakım ürünlerinde ve kozmetikte, ev mobilyalarında ve yapı malzemelerinde de bulunabiliyorlar. Oyuncaklar, spor ekipmanları ve tıbbi cihazlar da bu listeye giriyor.
Sorun yalnızca evle sınırlı değil. Birçok pestisit bu kimyasalları barındırıyor. Bu da su kaynaklarının kirlenmesine ve gıdalarda kalıntı olarak görülmesine yol açabiliyor.
Arka plan
Endokrin sistem, büyüme, üreme, metabolizma ve ruh hali gibi pek çok işlevi düzenleyen hormonları üreten bez ve dokulardan oluşur. Hormon bozucu kimyasallar bu sistemle çeşitli yollardan oynayabilir: doğal hormonların taklidini yapabilir, etkilerini engelleyebilir ya da üretimini ve taşınmasını değiştirebilir. Hormonlar çok düşük miktarlarda bile güçlü etki gösterdiğinden, bu müdahalelerin sonuçları özellikle gelişim dönemlerinde ağır olabilir. Bu yüzden hamilelik ve erken çocukluk, maruziyetin en kritik dönemleri sayılıyor.
Bu kimyasalların tek bir madde ailesi olmadığını da belirtmek gerekiyor. Plastik katkı maddelerinden pestisitlere, yanmaz kaplamalardan kozmetik bileşenlerine kadar çok farklı kullanım alanlarında karşımıza çıkabilirler. Bu çeşitlilik, hangi ürünün hangi maddeyi taşıdığını tüketici açısından izlemeyi zorlaştırıyor. Düzenleyiciler için de her maddeyi tek tek değerlendirmek uzun ve maliyetli bir süreç.
Neden önemli?
Vandenberg, raporun politika yapıcılara "acil eylem" çağrısı yaptığını vurguluyor. Ona göre bu maruziyetlerin insan sağlığı üzerindeki etkilerden doğan maliyeti yılda bir trilyon doların üzerinde. Ekosistemlere verilen zararın bedeli ise henüz hesaplanamıyor ve muhtemelen bundan da büyük.
Bu maddeleri sınırlamak için hukuki araçlar mevcut. Ancak Vandenberg'in ifadesiyle kullanımlarını kısıtlamak için siyasi irade eksik. Dünyada üretilen kimyasalların çoğu, EDC içerip içermediğini belirlemek için test edilmiyor. Ürünlere eklenmeden önce bu testleri zorunlu kılan politikalar da yetersiz. Vandenberg, halkın her kimyasalın yeterince sınandığını varsaydığını, oysa bunun doğru olmadığını söylüyor ve bunu öğrenmenin insanlar için şaşırtıcı olabileceğini ekliyor.
Rapor nasıl hazırlandı?
Raporun yazarları iki yıl boyunca yüzlerce yeni çalışmayı değerlendirdi ve on yıldan uzun bir döneme yayılan yeni bilgileri taradı. Belge, Cenevre'de toplanan Küresel Kimyasallar Çerçevesi'nin ilk Uluslararası Konferansı'nda tanıtıldı. Vandenberg de bu hafta Cenevre'de bir basın etkinliğine katılarak bulguları anlattı. Dünyanın dört bir yanından uzmanlarla bu ölçekte bir projede çalışmayı bir ayrıcalık olarak nitelendirdi.
Raporun mesajı net: Kanıtlar güçlenirken test ve düzenleme alanındaki boşluklar sürüyor. Bu boşlukların kapatılması, hem bireylerin günlük maruziyetini hem de doğadaki kirliliği azaltmak için temel adım olarak görülüyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/bm-ve-dso-raporu-hormon-bozucu-kimyasallar-kuresel-ve-buyuyen-bir-tehdit.html — Yazdırma tarihi:




















