Eski Dongola'da Nubya'nın en büyük ortaçağ katedralinin özgün zemini gün yüzüne çıktı

Kuzey Sudan'daki Eski Dongola'da sürdürülen kazılarda, Nubya'nın en büyük ortaçağ katedrali sayılan Büyük İsa Kilisesi'nin özgün zemininden bir bölüm ilk kez ortaya çıkarıldı. Aynı çalışmada, yapının devasa bir merdiveninin tabanı da bulundu. Bulgular, Orta Çağ'da bu bölgede dinî ve mimari hayatın ne kadar görkemli olduğuna dair yeni ipuçları sunuyor.

Kazıda neler bulundu?

Ekip, kilisenin içinde yürüttüğü çalışmalarda ibadet edenlerin yüzyıllar önce üzerinde yürüdüğü orijinal zemin tabakasına ulaştı. Bu zemin daha önce hiç açığa çıkarılmamıştı. Zeminle birlikte görülen geniş merdiven tabanı da yapının iç düzenine ve girişlerine dair ayrıntıların anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Kazıyı, Varşova Üniversitesi'ne bağlı Polonya Akdeniz Arkeolojisi Merkezi ile Sudan Ulusal Eski Eserler ve Müzeler Kurumu ortak yürüttü. Kazı başkanı Artur Obłuski, mimarlık tarihinde bazı yapıların modern deyimle “trend belirleyici” hâline geldiğini söyledi. Obłuski, İstanbul'daki Ayasofya'nın bunun açık bir örneği olduğunu belirtti. Büyük İsa Kilisesi'nin de Nubya'da, hatta Afrika'nın bu bölgesinde benzer bir role aday göründüğünü ifade etti.

Arka plan

Eski Dongola, Makurya Krallığı'nın başkentiydi. Nil vadisinde gelişen bu Nubya devleti, MS altıncı yüzyılda Hristiyanlığı benimsedi. Krallığın merkezi olan kent, ticaretin, siyasetin ve dinî otoritenin kesiştiği bir noktaydı. Kilise de bu kentin silüetine hâkim olan yapıydı.

Katedralin ölçüleri, yapının önemini açıkça gösteriyor. Yaklaşık 154 fit genişliğinde ve 187 fit uzunluğunda olan bina, altı kattan daha yüksekti. Bu boyutlar, onu Nubya'daki en anıtsal Hristiyan yapılarından biri yapıyordu. Yapının büyük olasılıkla Dongola Piskoposu'nun makamı olarak hizmet ettiği düşünülüyor. Bu unvan, Orta Çağ'da Sahra altı Afrika'daki en üst düzey Hristiyan din adamlarından birine aitti.

Eski Dongola'daki kazılar daha önce de dikkat çekici buluntular vermişti. Kentte ortaya çıkan boyalı dinî yazı ve resimler, Nubya Hristiyanlığının sanatsal ve yazılı mirasını anlamak açısından önemli sayılıyor. Kilise zemininin açığa çıkması, bu birikime mimari bir boyut ekliyor.

Neden önemli?

Bir yapının özgün zemini, arkeologlar için yalnızca eski bir yüzey değildir. Zemin, binanın hangi dönemde ve nasıl kullanıldığını, hangi malzemelerle donatıldığını ve içindeki hareketin nasıl yönlendirildiğini gösterebilir. Zemin düzeyine inmek, sonraki dönemlerde yapılan eklemeleri, onarımları ve değişiklikleri ayırt etmeyi kolaylaştırır. Böylece kilisenin ilk hâli ile sonradan geçirdiği dönüşümler daha net karşılaştırılabilir.

Merdiven tabanı da aynı şekilde değerlidir. Büyük bir merdiven, bir yapının gösteriş amacını ve giriş törenlerinin düzenini yansıtır. Bu tür öğeler, kilisenin yalnızca ibadet mekânı değil, aynı zamanda iktidarın ve kilise otoritesinin görünür simgesi olduğunu düşündürür. Obłuski'nin Ayasofya karşılaştırması da yapının etkisinin kendi coğrafyasının ötesinde düşünülmesi gerektiğini vurguluyor.

Bölgenin tarihi için anlamı

Nubya, çoğu zaman yalnızca komşusu Mısır üzerinden anlatılan bir bölge olarak ele alınır. Oysa Makurya gibi krallıklar, kendi mimari geleneklerini, kilise örgütlenmesini ve sanatını geliştirdi. Eski Dongola'daki bu bulgu, söz konusu bağımsız kültürel birikimin ölçeğini gösteren yeni bir kanıt sunuyor.

Kazı sürdükçe zeminin daha geniş bölümlerinin açılması ve yapının planının daha ayrıntılı çıkarılması mümkün olabilir. Şimdilik elde edilen sonuç, Sudan ile Polonya'dan uzmanların ortak çalışmasının, Afrika'nın Orta Çağ Hristiyan geçmişine ışık tutmayı sürdürdüğünü gösteriyor.