Torino Kefeni'nde insan, mercan ve mikrop DNA'sı bulundu, yaşı hâlâ belirsiz

Dünyanın en çok tartışılan dinî objelerinden Torino Kefeni, yeni bir genetik incelemeyle yeniden gündemde. Bilim insanları, keten kumaşın lifleri arasında insanlara, bakterilere, mantarlara, bitkilere, hayvanlara ve hatta Akdeniz kırmızı mercanına ait genetik izler buldu. Sonuçlar Scientific Reports dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar bu zengin karışımın kefenin yaşı ya da özgünlüğü hakkında bir şey söylemediğini özellikle belirtiyor.

Araştırmada hangi yöntem kullanıldı?

Çalışmada, kefenden 1978'de resmî olarak toplanan örnekler kullanıldı. Ekip, bu örnekleri ilk kez PCR'siz yeni nesil metagenomik dizileme adı verilen titiz bir yöntemle inceledi. Bu yaklaşım kumaş liflerinde saklanan genetik malzemenin çok ayrıntılı biçimde okunmasına imkân tanıdı.

Geleneksel DNA testleri çoğunlukla tek bir canlının genetik malzemesine odaklanır. Metagenomik dizileme ise aynı örnekteki pek çok türün DNA'sını birlikte saptayabilir. Yüzyıllar boyunca ellenen, saklanan ve farklı ortamlara maruz kalan tarihî nesneler için bu özellik büyük avantaj sağlıyor. Uluslararası ekip, kefenin tarihi boyunca biriken biyolojik izlere dair şimdiye kadarki en kapsamlı tabloyu çıkardığını söylüyor.

İnsan DNA'sı ve mikroorganizma çeşitliliği

Bulgular arasında insan mitokondriyal DNA'sının birden fazla soy hattı yer alıyor. Anne tarafından aktarılan bu DNA, soy ve toplulukların geçmişini incelemede sık kullanılır. Sonuç, kumaşa farklı insan topluluklarından genetik malzeme bulaştığını düşündürüyor.

Ekip ayrıca beklenmedik ölçüde çeşitli bir mikrobiyom belirledi. Bunlar arasında insan derisinde yaygın bakteriler, çeşitli mantarlar ve tuzlu ortamlara uyum sağlamış mikroorganizmalar var. Bazıları, bakterilerden ayrı bir grup olan arkeler. Bu tek hücreli canlıların kimi türleri, birçok yaşam biçiminin zorlanacağı aşırı tuzlu koşullarda yaşayabiliyor.

Bitki, hayvan ve mercan izleri

Tespit edilen bitki DNA'ları arasında kültür buğdayı, havuç, mısır, muz ve yer fıstığı bulunuyor. Evcil hayvanlardan sığır, domuz, tavuk, köpek ve kedi izlerine rastlandı. En sıra dışı bulgu ise Akdeniz kırmızı mercanıyla ilişkilendirilen DNA oldu.

Bu çeşitlilik, kumaşın uzun süre elden ele geçtiğini, saklandığını ve farklı coğrafyalarda dolaştığını yansıtıyor olabilir. Yine de belli bir türün DNA'sının varlığı, o malzemenin kumaşa ne zaman bulaştığını göstermez. Bazı izler yakın zamanda birikmiş olabilir, bazıları çok daha eski temaslardan kalmış olabilir.

Kefenin sırrı DNA ile çözülebilir mi?

Araştırmacılar, bulguların kefenin yaşını veya gerçekliğini belirleyemeyeceğini açıkça söylüyor. Keten kumaşta silik bir insan figürü bulunuyor ve bazı inananlar bu bezi Hz. İsa'nın gömülmesiyle ilişkilendiriyor. Yüzyıllar boyunca dokunulan ve çeşitli ortamlara maruz kalan kumaştaki DNA, farklı zamanlarda birikmiş bir karışım. Bu yüzden kumaşla ilk dönemde bağlantılı olabilecek genetik malzemeyi sonradan eklenen sayısız izden güvenilir biçimde ayırmak mümkün değil.

Çalışmanın asıl katkısı, modern adli genomik ve proteomik yöntemlerin geleneksel yaklaşımların kaçırabileceği bilgileri ortaya çıkarabildiğini göstermesi. Adli genomik, biyolojik köken ve etkileşimleri genetik kanıtla araştırır. Proteomik ise biyolojik malzemeler hakkında ipucu taşıyabilen proteinleri inceler.

Neden önemli?

Kefen, yıllardır hem inanç hem bilim açısından yoğun ilgi çeken bir konu. Yeni çalışma, bu tartışmada kesin bir hüküm vermek yerine nesnenin geçirdiği yolculuğu anlamamıza katkı sunuyor. Tarihî bir eşyanın yüzeyi, dokunan insanların, bulunduğu mekânların ve çevresel koşulların kayıtlarını taşıyan bir arşiv gibi okunabiliyor.

Aynı zamanda bulgular, eski nesnelerde DNA analizinin sınırlarını da hatırlatıyor. Çok sayıda türden gelen genetik iz, kirlenme ve sonradan bulaşma ihtimali yüksek nesnelerde yorum yaparken ihtiyatın şart olduğunu gösteriyor. Müzelerde ve koleksiyonlarda saklanan başka eserler için de benzer yöntemler, nesnenin bakım geçmişini ve dolaşım yollarını anlamada kullanılabilir. Ancak her bulgunun zaman bilgisi taşımadığı unutulmamalı.