Günlük Konuşma Desenleri Beyin Sağlığının Erken İşareti Olabilir
Araştırmacılar, konuşma sırasında kullanılan duraklamalar, 'um' ve 'uh' gibi dolgu kelimeleri ile kelime bulma güçlüğünün, yürütücü işlevlerle yakından ilişkili olduğunu ve yapay zekâ ile analiz edildiğinde bilişsel performansın yüksek doğrulukla tahmin edilebileceğini ortaya koydu.
Günlük hayatta fark etmediğimiz konuşma alışkanlıkları, beyin sağlığının gizli bir göstergesi olma potansiyeli taşıyor. Toronto Üniversitesi, Baycrest ve York Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen yeni bir çalışma, sıradan sohbetlerdeki duraklamalar, "um", "uh" gibi dolgu kelimeleri ve kelime bulma güçlüğünün, yürütücü işlev olarak adlandırılan hafıza, planlama, dikkat ve esnek düşünme yetenekleriyle sıkı bir bağ içinde olduğunu gösterdi.
Çalışmanın katılımcılarına detaylı görseller gösterildi ve bu görselleri kendi kelimeleriyle tarif etmeleri istendi. Aynı zamanda yürütücü işlevlerini ölçen standart bilişsel testler de uygulandı. Elde edilen ses kayıtları, yapay zekâ destekli bir sistemle derinlemesine incelendi. Bu sistem, konuşmadaki duraklamaların süresi ve sıklığı, dolgu kelimelerinin kullanımı ve konuşma zamanlamasına dair yüzlerce ince özelliği tespit etti. Bu dilsel işaretler, yaş, cinsiyet ve eğitim gibi faktörler kontrol edildikten sonra bile, katılımcıların bilişsel test performansını tutarlı bir şekilde öngördü.
Yürütücü işlevlerin yaşla birlikte doğal olarak zayıflaması ve demansın erken evrelerinde bu işlevlerin etkilenmesi biliniyor. Ancak geleneksel bilişsel testler, tekrarlanan uygulamalarda zaman alıcı olmaları ve testlere aşina olunması nedeniyle sınırlı kalabiliyor. Konuşma ise günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olduğundan, aynı bireyden sık sık ve müdahalesiz olarak veri toplanabilmesini sağlıyor. Araştırmacılar, konuşmanın işlem hızı ve genel bilişsel fonksiyon hakkında gerçek dünya koşullarında değerli bilgiler sunduğunu, ayrıca klasik testlerdeki sıkı zaman sınırlamalarına ihtiyaç duymadığını vurguladı.
Bu bulgular, konuşma analizinin, bilişsel gerileme hızı beklenenden hızlı olan bireyleri tespit etmede pratik bir araç haline gelebileceğini işaret ediyor. Dr. Jed Meltzer, Baycrest Rotman Araştırma Enstitüsü'nde kıdemli bilim insanı ve çalışmanın baş yazarı, "Konuşma zamanlaması sadece bir stil meselesi değil, beyin sağlığının hassas bir göstergesi" diyerek, erken tanının demans gibi ilerleyici hastalıkların seyrini yavaşlatma şansını artıracağını belirtti.
Gelecek araştırmaların, konuşma değişimlerini uzun vadeli izleyerek normal yaşlanma ile hastalığın en erken belirtilerini ayırt etmeye odaklanması planlanıyor. Ayrıca, konuşma analizi ile diğer sağlık ölçütlerinin birleştirilmesinin, erken bilişsel bozulmanın tespitini daha doğru ve erişilebilir kılacağı öngörülüyor. Çalışma, Mitacs Accelerate programı ve Kanada Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırma Konseyi (NSERC) tarafından desteklendi.