Sokak Lambaları Binlerce Pil Böceğini Dev "Ölüm Sarmalı"na Saptırıyor

Yapay aydınlatmanın beklenmedik bir yan etkisi, sıradan sokak lambalarının binlerce küçük karaçöpü (pill bug) dev bir "ölüm sarmalı" içinde topladığını gösterdi. İsrail'in kuzeyindeki Golan Yaylası'nda gözlemlenen bu davranış, doğada daha önce kayda geçmemiş bir fenomen olarak kayıtlara geçti ve ışık kirliliğinin en ufak yerleşik hayvanların içgüdülerini bile nasıl bozduğunu gözler önüne serdi.

Bu keşif, Hebron Üniversitesi'nde doktora öğrencisi Idan Sheizaf'ın, Prof. Ariel Chipman'ın gözetiminde yürüttüğü bir çalışma sayesinde mümkün oldu. "Ecology and Evolution" dergisinde yayımlanan makaleye göre, karınca benzeri izopodlar – kabuklu deniz hayvanlarıyla akraba, daha çok odun böceği ya da pil böceği olarak bilinir – normalde yalnız yaşamayı tercih ederken, bir sokak lambasının dikey ışık demetinin oluşturduğu dairesel ışık sınırına çekildiklerinde 5.000'den fazla bireyin katıldığı dev bir dairesel yürüyüşe dönüşüyor.

Olayın ilk fark edilmesi, amatör doğa gözlemcisi Eviatar Itzkovich'in yaz akşamları Golan Yaylası'nda devasa dönen izopod gruplarını görmesiyle oldu. Araştırmacılar, bu davranışı açıklamak için manyetik alanlar, ultraviyole ışık ve beyaz ışık gibi çeşitli faktörleri test etti. Güçlü manyetik alanların izopodların hareketini etkilemediği, ultraviyole fenerlerin sadece sınırlı sayıda bireyi çektiği ve dönen toplulukları tetiklemediği ortaya çıktı. Öte yandan, yere doğru dik bir beyaz ışık demeti, izopodların ışık kenarına yönelerek dairesel bir hat boyunca yürümelerine neden oldu; yeterli sayıda birey toplandığında hareket kendini sürdüren bir sarmala dönüşüyordu.

Bu izopodların kimliği, daha önce sadece güney Suriye ve Golan Yaylası'nda kaydedilen Armadillo sordidus türüne aitti. Çalışma, bu türün ilk kez Jezreel Vadisi'nde de bulunduğunu belgeleyerek coğrafi dağılımını genişletti. Çoğunluğu dişi olan ve yumurta taşıyan bireylerin bu topluluklarda yer alması, oluşumun çiftleşme ya da üreme amacı taşımadığını, daha çok yapay ışığın doğal içgüdüleri bozduğunu gösteriyor. Bir gözlemde, dönen sarmalda sıkışan izopodların bir centiped tarafından avlanması, bu durumun hayvanlar için potansiyel bir ölüm tuzağı olduğunu ortaya koydu.

Sonuç olarak, sokak lambalarının oluşturduğu dairesel ışık havuzları, küçük yerleşik hayvanların eski davranış kalıplarını yeniden şekillendiriyor. Araştırmacılar, bu tür ışık kirliliğinin ekosistemdeki daha geniş etkilerini incelemenin önemine dikkat çekiyor; çünkü görünmez bir tehdit, binlerce mikroorganizmayı enerji kaybına ve yırtıcı baskısına maruz bırakıyor. Bu bulgu, şehir planlamasında ışık tasarımının biyolojik etkilerini yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılıyor.