Yol kenarındaki golf topu satıcısı Stephen King'e bir öykü yazdırdı

Yazarın kendi sitesinde öykünün altına düştüğü notta anlattığı şey tam olarak bu: "Yaşadığım Bangor'da, Hammond Street Extension adlı bir yol havaalanının kenarından geçer. Günde üç dört mil yürürüm ve şehirdeysem çoğu zaman o tarafa giderim." Aynı notta King, satıcının hava ısınınca Bangor Municipal Golf Course'a çıkıp "yüzlerce kullanılmış golf topunu toplayıp getirdiğini" yazar. Sonra şu cümle geliyor: "Onu bir gün gözüme kestirdiğimde, 'Fair Extension' fikri aklıma düştü."

Öykü hangisi, hangi kitapta

"Fair Extension", King'in Kasım 2010'da Scribner'dan çıkan Full Dark, No Stars adlı kitabındaki dört uzun öyküden biri. Dördü de aynı damardan besleniyor: sıradan insanların ağır bir kararla yüzleştiği anlar. "Fair Extension" bunların en kısası ve — King okurlarının çoğunun birleştiği nokta — en acı mizahlısı.

Öykünün kahramanı Dave Streeter, ilerlemiş bir hastalıkla yaşayan orta yaşlı bir banka çalışanı. Bir akşam yol kenarında, tabelasında "Uzatmalı Sigorta" yazan bir tezgâh görüyor. Tezgâhın arkasındaki adamın adı George Elvid ve teklifi açık: Streeter'ın ömrü uzayacak, karşılığında gelirinin yüzde on beşini verecek ve payına düşen talihsizliği dünyada en çok kıskandığı kişiye aktaracak. Streeter, ömür boyu dostu olan Tom Goodhugh'un adını veriyor.

Adın kendisi zaten bir ipucu: Elvid, İngilizce "devil" (şeytan) kelimesinin harflerinin yer değiştirmiş hâli. King burada Faust anlatısının en eski kalıbını — insanın kendi ömrü için pazarlığa oturması — alıp yol kenarındaki bir tezgâha oturtuyor. Klasik Faust anlatılarında pazarlığın bedelini pazarlığı yapan öder. Bu öyküde ise bedel başkasına yazılıyor; okuru rahatsız eden şey de tam olarak bu: Streeter'ın hiçbir noktada pişman olmaması.

Derry aslında Bangor

King aynı notta öyküyü nereye yerleştirdiğini de söylüyor ve bunu yaparken kendi kurgusal coğrafyasının en bilinen sırrını tekrar açıkça yazıyor: "Tabii ki öyküyü, merhum palyaço Pennywise'ın memleketi Derry'de geçirdim; çünkü Derry, başka bir adla kılık değiştirmiş Bangor'dan başka bir şey değil."

Bu cümle, King okuru için küçük bir anahtar. O (It) romanının, Uykusuzluk'un ve daha pek çok metnin geçtiği Derry, yazarın kendi penceresinden gördüğü şehrin kurgulanmış hâli. Yani "Fair Extension"daki yol kenarı tezgâhı, gerçek bir yolun üzerinde duran gerçek bir tezgâhın kurmaca ikizi.

King'in devşirme alışkanlığı

Bu, King'in tek seferlik bir hevesi değil, çalışma biçiminin kendisi. Yazar defalarca, öykülerinin bir kavramdan değil, gündelik hayatta gördüğü bir görüntüden ya da "ya şöyle olsaydı" sorusundan çıktığını anlatmıştır. Golf topu satıcısı örneğinde zincir çıplak gözle görülebiliyor: bir araba, bir avuç ikinci el top, bir yürüyüş rotası ve bunların üzerine kurulan bir pazarlık sahnesi.

Kitabın sonsözünde King, dört öyküyü tek cümlede toplar: "Full Dark, No Stars'da elimden gelenin en iyisini yaparak, insanların belirli ağır koşullar altında ne yapabileceğini ve nasıl davranabileceğini kayda geçirmeye çalıştım." Aynı sonsözde ekliyor: bu insanlar umutsuz değildir, ama en güzel umutlarımızın bile kimi zaman boşa çıkabileceğini kabul ederler.

Yerel basında çıkan haberlere göre King, öykünün ardından satıcıyla kısa bir sohbet de etmiş; topları nereden ve ne zaman topladığını sormuş. Satıcının kendisi ise yıllardır aynı işi sürdürüyor. Bu ayrıntıları aktaran yerel haber sayfasına doğrudan erişemediğimiz için, satıcının kimliğine dair bilgileri burada tekrarlamıyoruz.

Türkçesi var mı

Var. Full Dark, No Stars, Türkçeye Zifiri Karanlık Yıldızsız Gece adıyla çevrildi; çeviri Canan Kim'e ait ve kitap Altın Kitaplar tarafından yayımlandı. Yani "Fair Extension"ı Türkçe okumak mümkün — ama yazarın öykünün kaynağına dair kendi notu, kitabın içinde değil, sitesindeki öykü sayfasında duruyor.

Künye bilgileri King'in resmî sitesi, yayıncı kataloğu ve Türkçe baskı kayıtlarından derlendi.

Geriye kalan soru

Bu hikâyenin asıl ilginç yanı, bir yazarın nereden beslendiğini göstermesi değil belki de; tersine, aynı yolu her gün yürüyen yüzlerce kişinin o arabanın önünden geçip hiçbir şey görmemiş olması. King'in yaptığı şey, sahneyi bulmak değil, sahneye bir soru sormak: bu adam burada ne satıyor ve bir gün satmayacağı şeyi satmaya kalkarsa ne olur?

Açık kalan yer şurası: King'in notu bize ilhamın anını veriyor, ama öykünün asıl çekirdeğini — ömrünü uzatmak için başkasının talihini isteyen adam fikrini — nereden aldığını söylemiyor. Golf topları sahneyi kurdu; pazarlığın kendisi başka bir yerden geldi ve yazar orayı açıklamadı.

Fotoğraf: Kevin Payravi, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons