Yunusun yüzgecine yapışan ahtapot: yolcu değil, kaçmaya çalışan av
Devon açıklarında çekilen bir kare, adi ahtapotun Risso yunusunun sırt yüzgecine sarıldığını gösteriyor. Araştırmacılara göre bu keyifli bir yolculuk değil, büyük olasılıkla bir avlanma anının ortasında kalmış bir tutunma.
İngiltere'nin güneybatısında, Devon kıyısındaki Berry Head açıklarında çekilen bir fotoğrafta bir Risso yunusu suyu yararak ilerliyor. Sırtındaki uzun yüzgece sarılmış sekiz kollu bir şey var: bir adi ahtapot. Kollarını yüzgecin iki yanına dolamış, bir yolcu gibi duruyor.
Kareyi, Exeter Üniversitesi bünyesindeki Risso's Dolphin Project South West adlı vatandaş bilimi projesinin gönüllüsü Bill Coulson çekti. Fotoğraflar Marine Biological Association (MBA) tarafından paylaşıldı, ajans SWNS üzerinden dünyaya dağıldı ve kısa sürede "ahtapot yunusa bindi" başlıklarıyla dolaştı.
-
Yemek tarifleri
Malzeme listesi, adım adım yapılış, süre ve porsiyon bilgisiyle. Çorbadan tatlıya kategoriye göre gez ya da aradığını doğrudan ara.
Tariflere bak → -
Nasıl yapılır rehberleri
Telefon ayarlarından resmî işlemlere, hesap güvenliğinden günlük hayattaki küçük sorunlara: numaralı adımlar ve tahmini süreyle anlatılmış rehberler.
Rehberleri gör → -
Program arşivi
Tarayıcılar, güvenlik araçları, ofis ve medya yazılımları. Her kayıtta ne işe yaradığı, sürümü ve indirme bağlantısı.
Programlara göz at → -
Sesli ve görüntülü sohbet
Odalarda grup görüntülü sohbet, birebir sesli arama ve canlı yayın. Tarayıcıdan çalışır — eklenti, uygulama ya da kurulum gerekmez.
Odalara gir →
Ama sahnenin bilim insanlarını ilgilendiren tarafı bindirme değil. Risso yunusları kafadanbacaklı uzmanıdır; mürekkepbalığı ve ahtapot yerler. Yani bu karede muhtemelen bir yolcu değil, yenmemek için tutunan bir hayvan var. Asıl soru da şu: ahtapot neden kendisini yemeye çalışan hayvana yapışır?
Tutunmak ahtapotun savunmasıdır
Bu sorunun yanıtı yeni değil. Kate Sprogis (Murdoch Üniversitesi) ve David Hocking (Monash Üniversitesi) öncülüğündeki ekip, 2017'de Marine Mammal Science dergisinde yayımlanan çalışmada Batı Avustralya'nın Bunbury kıyısında yunusların ahtapotla nasıl başa çıktığını belgeledi. Mart 2007 ile Ağustos 2013 arasında tekneyle yapılan gözlemlerde 45 ayrı ahtapot işleme olayı kaydedildi.
Ortaya çıkan tablo şuydu: şişe burunlu yunuslar ahtapotu doğrudan yutmuyor. Ağzıyla kavradığı ahtapotu su yüzeyine defalarca çarpıyor, bazen metrelerce havaya fırlatıp tekrar yakalıyor ve bu sallama-çarpma turunu genellikle on ile on beş kez tekrarlıyor. Amaç basit: başı ve mantoyu ayırmak, eti yumuşatmak, kolları etkisiz hâle getirmek ve hayvanı yutulabilir parçalara bölmek.
Bu kadar zahmetin nedeni ahtapotun ölümünden sonra bile tehlikeli olması. Kollar koparıldıktan sonra bir süre daha kasılmayı sürdürebiliyor ve vantuzlar yunusun pürüzsüz derisine yapışabiliyor. Araştırmacıların hatırlattığı bir örnek durumu özetliyor: 2015'te Bunbury sahilinde ölü bulunan Gilligan adlı erkek yunusun ağzından ahtapot kolları sarkıyordu; patoloji incelemesi hayvanın yemeye çalıştığı ahtapot yüzünden nefessiz kaldığını gösterdi.
Bu çerçeveden bakıldığında Devon'daki kare bir oyun sahnesi olmaktan çıkıyor. Ahtapotun yüzgece sarılması, avcısının üzerinde kalabileceği tek tutamağa yapışması olarak okunabilir; kendisini yemek isteyen hayvanı aynı zamanda zor durumda bırakan bir hamle.
Risso yunusu kıyıya neden geldi
Risso yunusu (Grampus griseus) küt başlı, gagasız bir tür. Yaşlandıkça vücudunda soluk yara izleri birikir; uzaktan bakıldığında neredeyse beyaza dönmüş bireyler görülür. Genellikle kıyıdan uzakta, derin sularda avlanır. Devon kıyısına bu kadar yaklaşmış olması başlı başına dikkat çekici.
Exeter Üniversitesi'nden araştırmacı Josh Symes'a göre fotoğraflar tam da bu yüzden değerli. Symes, MBA'in duyurusunda "Bu fotoğraflar, Risso yunuslarının beslenme ekolojisine ve kıyılarımızdaki değişen deniz ortamına büyüleyici bir bakış sunuyor" dedi ve gözlemin yunusların değişen av bolluğuna nasıl karşılık verdiğini anlamaya yardım ettiğini ekledi.
MBA de görüntüleri "Devon ve Cornwall kıyısındaki denizde süregiden ahtapot bolluğunun deniz canlılarını nasıl etkileyebileceğine dair çarpıcı kanıt" olarak tanımladı.
125 yılda dördüncü kez
Arka plandaki asıl olay bu ahtapot bolluğu. MBA'in Defra desteğiyle ve Plymouth Üniversitesi ile birlikte yürüttüğü çalışmaya göre güneybatı İngiltere kıyısındaki adi ahtapot sayısı en az 75 yıldır görülmemiş bir düzeye çıktı. Kayıtlarda benzeri yalnızca üç kez var.
| Kayıttaki bolluk dönemleri | 1899-1900, 1932-33, 1950-51 ve 2025'te başlayan mevcut dönem |
|---|---|
| Mayıs 2025'te çıkarılan ahtapot | 400 tondan fazla |
| Önceki yıllarda aylık düzey | çoğunlukla 75 tonun altında |
| 2025 sezonu toplamı | 1.200 tondan fazla |
| Dalgıç ve şnorkelci anketi | 120 yanıt; katılımcıların %96,5'i adi ahtapot gördüğünü bildirdi |
Rakamlar MBA ile Plymouth Üniversitesi'nin 2026'da yayımladığı iki rapordan geliyor. Isınan deniz suyunun üreme başarısını ve hayatta kalma oranını artırdığı, sürekli esen doğu rüzgârlarının da genç ahtapotları Manş Adaları ve kuzey Fransa'daki üreme alanlarından İngiliz sularına taşımış olabileceği düşünülüyor.
Bolluğun faturası başkasına çıkıyor. Ahtapot yengeç, ıstakoz ve tarakla beslendiği için bölgedeki kabuklu avcılığı ciddi biçimde geriledi. MBA'den Dr. Bryce Stewart'ın ifadesiyle, Risso yunusu ile adi ahtapot arasındaki bu tür etkileşim gözlemleri "bir türün bolluğundaki değişimin daha geniş ekosistemde nasıl dalga dalga yayıldığını göstermeye yardımcı oluyor".
Kesin bilinen ne, bilinmeyen ne
Burada dürüst olmak gerekiyor: elimizde tek bir karşılaşmanın fotoğrafları var. Karenin öncesinde ve sonrasında ne olduğu bilinmiyor. Ahtapotun oraya nasıl çıktığı, yunusun onu yiyip yemediği, ahtapotun kurtulup kurtulmadığı belgelenmedi.
- Avlanma anı: En güçlü okuma bu. Risso yunusu kafadanbacaklıyla beslenir, MBA ve Symes de kareyi beslenme ekolojisi çerçevesinde değerlendiriyor.
- Tutunma refleksi: Sprogis ve Hocking'in çalışması, ahtapot kollarının ve vantuzlarının yunusun derisine yapışacak güçte olduğunu gösteriyor; yani yapışmak ahtapotun bilinen davranış dağarcığında.
- Oyun: Yunusların nesnelerle oynadığı bilinen bir davranış, ama bu karede oyun yorumunu öne süren bir araştırmacı yok. Fotoğraf bu seçeneği dışlamıyor; sadece desteklemiyor da.
Projenin kendisi de zaten bunu söylüyor: tek kareden kesin sonuç çıkmaz, çok sayıda gözlem gerekir. Symes'ın vurguladığı gibi görüntüler vatandaş biliminin değerini de gösteriyor; gönüllülerin gönderdiği kareler güneybatıdaki deniz yaşamının daha net bir resmini çıkarmaya yarıyor.
Açık soru şu: ahtapot bolluğu birkaç yıl daha sürerse, normalde açık denizde kalan Risso yunusları kıyıya yerleşmeyi alışkanlık hâline getirir mi? Eğer öyle olursa Devon açıklarındaki bu fotoğraf, tuhaf bir tesadüf olmaktan çıkıp bir dönemin ilk kaydı sayılacak.
Fotoğraf: Cropped from photo by Mike Baird (bairdphotos.com), CC BY 2.0, Wikimedia Commons
