Üç metrelik köpekbalığı onlarca yıl yanlış adla anıldı

Üç metreye yaklaşan, kalın gövdeli, derisi diken benzeri pullarla kaplı bir köpekbalığı düşünün. Hindistan'ın Kerala eyaletindeki Sakthikulangara balıkçı limanına, derin su karidesi trolleriyle yanlışlıkla ağa takılan hayvan olarak onlarca yıl boyunca defalarca geldi. Kimse yadırgamadı, çünkü herkes ne olduğunu bildiğini sanıyordu: Atlantik kökenli “dikenli köpekbalığı”, yani Echinorhinus brucus. Kasım 2026'da yayımlanan bir çalışma bu varsayımın yanlış olduğunu söylüyor.

Zoological Survey of India (ZSI) ile ICAR-Merkezi Deniz Balıkçılığı Araştırma Enstitüsü'nden (CMFRI) bilim insanları, Hint kıyılarındaki dikenli köpekbalıklarının ayrı bir tür olduğunu bildirdi: Echinorhinus roinee, yani Hint dikenli köpekbalığı. Çalışma Records of the Zoological Survey of India dergisinin 126. cildinin 1S sayısında (2026) çıktı.

Neden bu kadar uzun gözden kaçtı?

Dikenli köpekbalıkları (Echinorhinidae) derin suların yavaş, sakin sakinleridir. Yaşadığı yer kıta yamacının 350-450 metrelik kesimidir; dalgıçlar ya da kameralar nadiren oraya uğrar. Hayvanlar çoğunlukla balıkçı ağlarında “yan ürün” olarak görülür. Yakalanan bir köpekbalığı tanıdık görünüyorsa, müzeye gönderilip DNA'sı çıkarılması akla gelmez.

Üstelik cinste uzun süredir yalnızca iki canlı tür kabul ediliyordu: Atlantik kökenli dikenli köpekbalığı (E. brucus) ile Pasifik'teki E. cookei. Hint Okyanusu'ndaki hayvanlar kendiliğinden birinci türün içine yerleştirildi.

Ekip ne buldu?

Araştırmacılar iki ayrı kanıt sundu. Birincisi görünüş: haberlerde aktarılan farklar arasında daha büyük gözler, daha büyük karın yüzgeçleri ve burun ucuyla solungaçlar arasında daha uzun bir bölge var. İkincisi genetik: mitokondriyal DNA “barkod” genlerinin analizi, Hint örneklerinin hem Atlantik dikenli köpekbalığından hem de Pasifik'teki E. cookei'den ayrı bir soy oluşturduğunu gösterdi. Yani ayrım yalnızca gözle görülen küçük farklara dayanmıyor.

Özellik	Bildirilen değer
Tür	Echinorhinus roinee (Hint dikenli köpekbalığı)
Boy	Yaklaşık 3 metreye kadar
Derinlik	Yaklaşık 350-450 metre, kıta yamacı
Örneklerin geldiği yer	Sakthikulangara limanı, Kollam, Kerala
Renk	Koyu kahverengiden siyaha yakın, diken benzeri pullu
Başvuru örnekleri	ZSI Ulusal Zooloji Koleksiyonları, Chennai

Tablodaki veriler ZMEScience'ın haberinden ve Hindistan'daki haber kuruluşlarının aktardığı bilgilerden derlendi.

Adı nereden geliyor?

Haberlere göre tür adı, ZSI Müdürü Dhriti Banerjee'nin kızı Roinee'den geliyor. Banerjee, ZMEScience'ın aktardığına göre şöyle dedi: “Onlarca yıl boyunca derin sularımızdaki dikenli köpekbalığının Atlantik'te bulunan türle aynı olduğu varsayıldı.” Çalışma, Hindistan hükümetinin Derin Okyanus Misyonu kapsamında desteklendi.

Bu neden önemli?

Bir türü yanlış adla anmak yalnızca etiket hatası değildir. Balıkçılık kayıtları, ekolojik taramalar ve korunma değerlendirmeleri tür düzeyinde yapılır. Eğer Hint Okyanusu'ndaki hayvanlar başka bir türe sayılmışsa, o türün kaç tane olduğu, nerede yaşadığı ve ne kadar baskı altında olduğu hakkındaki rakamlar da bulanık kalır. Yeni tanımın ardından geçmiş kayıtların yeniden gözden geçirilmesi gerekecek. Türün Umman, Sri Lanka ve Tayland çevresinde de bulunabileceği ileri sürülüyor; bu henüz bir varsayım.

Türkiye'den bir not: Marmara'daki dikenli köpekbalığı

Asıl E. brucus da ülkemizin denizlerinden uzak değil. Hakan Kabasakal ve Cem Dalyan'ın Marine Biodiversity Records dergisinde (cilt 4, 2011) yayımladığı çalışma, türün Marmara Denizi'nden yakın zamanlı kayıtlarını ele alıyor.

Hint örneğinin gösterdiği ders buraya da uzanıyor: “Dikenli köpekbalığı” adı altında toplanan hayvanlar bölgeden bölgeye farklı olabilir. Akdeniz ve Marmara'daki popülasyonların genetik karşılaştırması bu çalışmanın konusu değil; yapılıp yapılmadığı da burada söylenemez.

Sırada ne var?

Sri Lanka ve Umman çevresindeki dikenli köpekbalıklarının aynı türe ait olup olmadığı sorusu açık duruyor. Müze raflarında “brucus” etiketiyle bekleyen başka örnekler de yeniden bakılmayı bekliyor olabilir. Üç metrelik bir hayvan bile, yeterince derindeyse, adının yanlış olduğunu uzun süre kimseye göstermeyebiliyor.

Fotoğraf: , Public domain, Wikimedia Commons