Turistlerin gezdiği mağarada 280 Buzul Çağı gravürü fark edildi

Katalonya'nın güneyindeki L'Espluga de Francolí kasabasının altında, kireçtaşı arasında bir mağara sistemi uzanıyor: Cova de la Font Major. Ocak 1957'de yerel yönetim girişi temizleyip yaya erişimine açtığından beri insanlar bu galerilerde dolaştı; 1993'ten sonra da mağara bir müze ve bir "Macera Rotası" olarak ziyaretçi ağırladı. Bu rotanın bir bölümünde duvarlar modern yazılarla ve çizgilerle kaplıydı. Meğer aynı duvarlarda, bu yazıların arasında 19 bin yıldan eski olabilecek yüzlerce gravür de duruyormuş.

Bulguyu 5 Kasım 2026'da Antiquity dergisinde yayımlanan bir makale ayrıntılı biçimde ortaya koydu. Yazarlar Rovira i Virgili Üniversitesi ve IPHES (Katalan İnsan Paleoekolojisi ve Toplumsal Evrim Enstitüsü) araştırmacıları Josep Maria Vergès Bosch ile Míriam Salas-Altès. Makalenin başlığı "Boşlukları doldurmak: Kuzeydoğu İber Yarımadası'ndaki Cova de la Font Major'un Paleolitik kaya sanatı" olarak çevrilebilir.

Turist rotasının ortasında bir keşif

Gravürler 30 Ekim 2019'da fark edildi. Makaleye göre yazarlardan biri mağaranın Gatoneres de Cal Palletes denen bölümünü gezerken, duvarları kaplayan çok sayıda modern kazıma ve yazının arasında Paleolitik özellikler taşıyan birkaç gravür gördü. Bölüm, girişten yaklaşık 250 metre içeride, yer altı nehrinin yanında, tümüyle kapalı bir alanda yer alıyor. Mağaranın bugüne kadar keşfedilen ve haritalanan galerilerinin toplam uzunluğu 3.590 metre.

Neden bu kadar uzun süre kimse görmedi? Makale şöyle diyor: bu bölüm turistik rotanın parçasıydı ve tarih öncesi bir şey varsa çoktan bulunmuş olacağı varsayılıyordu. Üstelik çizgiler küçük ve sığ. Figürlerin yüzde 80'i 15 ile 45 santimetre uzunlukta ve 8 ile 26 santimetre genişlikte; oyukların çoğu 3-7 milimetre genişliğinde ve sığ. Çizgilerin çoğu basit bir kazıma, daha az bölümü de sıyırma tekniğiyle yapılmış. Hepsi, kireçtaşı konglomeraların arasına serilmiş marn (kil-kireç karışımı yumuşak kaya) katmanlarının üzerinde.

Ziyaretçilerin payı yalnız fark etmemek de değil. Yazarlar, 1957'den itibaren insan ziyareti yüzünden duvarlarda önemli değişiklikler olduğunu, bunun yazı ve temas kaynaklı aşınma biçiminde gerçekleştiğini belirtiyor. Yani rotadaki yürüyüş bu sanatın bir kısmını silmiş olabilir.

Duvarlarda ne var?

Ekip toplam 280 motif saptadı. Bunların 55'i hayvan figürü. Atlar, geyiksiler (çoğunlukla dişiler), keçigiller ve sığırgiller öne çıkıyor; ayrıca bir de ayı var. Diari de Tarragona'ya göre ayı, kulakları ve hafif aralık ağzıyla önden gösterilmiş; Paleolitik sanatta nadir görülen bir konu. Hayvanların yüzde 30'u ise türü belirlenemeyecek kadar silik ya da şematik. En yoğun bölüm, mağaranın 5. sektörü: 55 figürün 33'ü burada.

Toplam motif	280
Hayvan figürü	55 (33'ü 5. sektörde)
Türü belirlenemeyen hayvan	Yaklaşık yüzde 30
Girişe uzaklık	Yaklaşık 250 metre
Çoğu figürün boyu	15-45 cm (yüzde 80)
Oyuk genişliği	Çoğunlukla 3-7 mm

Tablodaki veriler Antiquity makalesinden alındı. Hayvan dışındaki motifler çeşitli; 2. sektörün 2. panosunda ise yüzlerce halka biçimli gravür var. Bunlar tek tek ya da yatay seriler hâlinde sıralanmış. Makale bu panonun yaşını belirsiz bırakıyor; üzerine bindirilmiş 1199 tarihli bir yazı en geç sınırı veriyor. Yani halka biçimli gravürlerin hepsinin Buzul Çağı'ndan olduğu söylenemez.

Yaş: doğrudan tarihleme yok

Burada dikkatli olmak gerek: gravürlerin kendisi henüz doğrudan tarihlenmedi. Yaş tahmini iki dayanağa oturuyor.

Birincisi arkeolojik bağlam. Mağaranın iç galerilerindeki Üst Paleolitik yerleşimlerden alınan radyokarbon tarihleri yaklaşık 41.000-35.200 ve 26.400-25.800 takvim yılı öncesine (cal BP, kalibre edilmiş "bugünden önce" yılı) düşüyor. İnsan varlığı genel olarak 40.810 ile 25.850 cal BP arasında belgelenmiş, 35.400 ile 26.300 cal BP arasında ise görünürde bir kopukluk var. Makalenin belirttiğine göre 7. yüzyıl öncesi (milattan önce) insan izleri Orinyasiyen ve Gravetiyen dönemleriyle sınırlı görünüyor.

İkincisi üslup. Figürlerdeki çift Y biçimli uçlar ve üç çizgili baş gösterimleri, yazarlara göre "Magdalenyen öncesi" evrelerle (yaklaşık 43.000/40.000 ile 19.000 cal BP) uyumlu. Yine de yazarlar Magdalenyen ya da daha geç döneme ait gravürlerin bulunmasını ihtimal dışı saymak için erken olduğunu da yazıyor. Tam bir üslup analizi sürüyor.

Çözüm yolu ise belli: en az bir hayvan figürünün üzerini kalsit tabakası örtmüş. Kalsit gravürden sonra oluştuğu için bu tabaka uranyum-seri yöntemiyle tarihlenirse, gravürün "en az bu kadar eski" olduğu doğrudan ölçülmüş olur; yani yöntem bir alt yaş sınırı verir.

Neden önemli?

Topluluğun büyüklüğü, bölgedeki diğer alanlarla karşılaştırınca daha iyi anlaşılıyor. Makale, İber yarımadasının Akdeniz kıyısındaki toplulukların yaklaşık yüzde 75'inin en fazla beş, yüzde 90'dan fazlasının 20'yi aşmayan hayvan figürü içerdiğini yazıyor. 55 hayvan figürüyle Font Major, Pireneler'den Cebelitarık'a uzanan bu kuşakta Ardales ve La Pileta'dan sonra üçüncü büyük Paleolitik duvar topluluğu.

IPHES'in açıklamasına göre bu, kuzeydoğu İberya'yı Paleolitik sanatta "kenar bölge" gören geleneksel bakışı sarsıyor ve bölgeyi Fransa-Kantabria geleneğinden ayrı, kendine özgü bir Akdeniz merkezi olarak yeniden konumlandırıyor. Makalenin kendi ifadesiyle keşif, bölge hakkındaki önyargıların gözden geçirilmesini gerektiriyor.

Açık kalan soru

Yazarların sonuç cümlesi, belki de en geniş kapsamlı çıkarım: Font Major yalnız dağılım haritasındaki bir boşluğu doldurmuyor; "duvar ve tavan yüzeylerinin elverişliliğine ya da insan ziyaretinin yoğunluğuna bakılmaksızın hiçbir mağara baştan elenmemeli" diyorlar. Yoğun ziyaret edilmiş, grafitiyle kaplanmış bir mağarada bile bu kadar büyük bir topluluk sağ kalabiliyor.

Sırada ne var? Kalsitle örtülü figürün uranyum-seri tarihlemesi, üslup analizinin tamamlanması ve halka biçimli gravürlerin kültürel aidiyetinin çözülmesi. O zamana kadar 280 motifin hangisinin ne zaman yapıldığı kesin değil; kesin olan, 1957'den beri binlerce kişinin tam önünden geçtiği.