İskoçya turbalığından çıkan bronz bacak bir imparatorun heykeline ait

1820 yılında İskoçya'nın güneyinde, Hawick yakınlarındaki Milsington turbalığında bir şey ortaya çıktı: yaldızlı bronzdan dökülmüş bir ayak ve baldır. Kimse o gün neyi bulduğunu tam kestiremedi. Aradan iki yüzyıl geçti ve parça, Edinburgh'taki Ulusal İskoçya Müzeleri'nin araştırmacılarına göre Roma İmparatoru Antoninus Pius'u at üstünde gösteren bir heykelin tek kalıntısı olarak yeniden okunuyor.

Buluntu "Milsington Bacağı" diye anılıyor. Yeni yorumun asıl ilginç yanı, parçanın kim olduğundan çok nasıl bu hâle geldiğinde yatıyor: Müzenin açıklamasına göre bronz uzuv heykelden özenle ayrılmış. Yani anıt öfkeyle parçalanmamış, bilerek sökülmüş.

Turbalıktan çıkan bronz

Turbalık, ölü bitkilerin yüzyıllarca çürümeden biriktiği, oksijeni az, sulak bir zemindir. Bu yüzden organik ve metal buluntular çoğu zaman şaşırtıcı biçimde iyi korunur. Milsington parçası da böyle bir yerden, 1820'de çıktı. Bugün Edinburgh'taki Ulusal İskoçya Müzesi'nde duruyor.

Parça, Roma'nın İskoçya'da bulunmuş tek devasa imparator heykeli kalıntısı olarak tanımlanıyor. Tarihi yaklaşık MS 140 civarına konuyor. Atlı heykel olduğu düşüncesi, ayağın topuğunda mahmuz takmaya yarayan küçük bir bağlantı noktası bulunmasına ve bu türün Roma'daki ünlü Marcus Aurelius atlı heykeline benzemesine dayanıyor.

Kimin heykeliydi?

Antoninus Pius, MS 138-161 arasında hüküm sürdü. Hadrianus'un yaptırdığı sınır duvarının kuzeyinde, İskoçya'nın güneyini Roma topraklarına katmayı ve oraya Antonius Duvarı'nı inşa ettirmeyi Antoninus Pius seçti. Müze araştırmacıları, heykelin bu girişimi anmak için MS 140'lı yıllarda dikildiği görüşünde.

Midlothian View'un aktardığına göre, müzenin tarih öncesi ve Roma arkeolojisi baş küratörü Dr. Fraser Hunter, incelemenin bacağın şiddetle koparılmadığını, sınır bölgesinden çekilme sırasında özenli bir söküm yapıldığını gösterdiğini söyledi. Gizmodo'nun aktardığı sözüyle Hunter, bulgunun Roma'nın İskoçya'ya ikinci girişimine dair bilinenleri "tepetaklak ettiğini" belirtti.

Kesik izi yok: sökülmüş, yağmalanmamış

Eskiden bu tür parçalar için akla gelen açıklama yağma ya da öfkeli bir tahribattı. Haberlerde aktarılan inceleme ise başka bir tablo çiziyor:

• Bacağın üst kısmında kesik izi yok; parça döküldüğü hâliyle duruyor.
• Bacağı pelerine ya da tunik kısmına bağlayan metal çıkıntılar sağlam kalmış.
• Düzen, bir imparatorun ölümünden sonra anıtlarının cezalandırıldığı bilinen örneklere de uymuyor.
• Roma İskoçyası'nda başka yerlerde de benzer, bilerek yapılmış sökümler görülmüş.

Buna göre anıt, Romalılar bölgeyi bırakırken değerli heykelleri düşman ellerine kalmasın diye yerinden alıp götürme işleminin bir parçası olabilir. Araştırmacıların öne sürdüğü tarih, MS 160'lı ya da 180'li yıllar. Antonius Duvarı da Antoninus Pius'un ölümünden kısa süre sonra terk edildi.

Bilinenler ve bilinmeyenler

Ad	Milsington Bacağı
Bulunduğu yer, yıl	Milsington turbalığı, Hawick yakını, 1820
Malzeme	Yaldızlı bronz
Yaklaşık tarih	MS 140
Olası konu	İmparator Antoninus Pius (atlı heykel)
Bugünkü yeri	Ulusal İskoçya Müzesi, Edinburgh

Tablodaki veriler Ulusal İskoçya Müzeleri'nin açıklamalarına dayanan haberlerden derlendi. Kimliğin kesin olmadığını da eklemek gerekiyor: haberlerde "inanılıyor" ve "olabilir" dili kullanılıyor, çünkü heykelin başka hiçbir parçası ele geçmedi. Gövdenin, atın ve başın bugün nerede olduğu bilinmiyor.

Sırada ne var?

Bacak, 14 Kasım 2026'da Edinburgh'ta açılan ve 18 Nisan 2027'ye kadar sürmesi planlanan "Roman Scotland: Life on the Edge of Empire" sergisinde görülebiliyor. Asıl soru ise hâlâ açık: bu kadar büyük bir anıtın geri kalanı nerede? Belki başka bir turbalığın altında, belki çoktan eritilmiş. Milsington'daki tek parça, bir imparatorun İskoçya'da ne kadar büyük bir iz bırakmak istediğini ve o izin ne kadar özenle silindiğini gösteriyor.

Fotoğraf: Alvesgaspar, Public domain, Wikimedia Commons