Puyi'nin üç saatte Yasak Şehir'den çıkarılışı: 1924 sonbaharı
Çin'in son imparatoru Puyi, 1924'te üç saat içinde saraydan çıkarıldı. Paul French'in yeni kitabı, tahtsız imparatorun düşüşünü anlatıyor.

1923 baharında Yasak Şehir'in bahçesinde iki genç, İngilizce öğretmenleriyle birlikte piknik yapıyordu. İmparator Puyi ile eşi Wanrong, o sırada daha on altı on yedi yaşlarında gençlerdi. Fotoğraf çekiyorlar, saray protokolünün dışında kalan nadir öğleden sonralarını yaşıyorlardı. Masadaki öğretmenlerden biri Puyi'ye ders veren İskoç Reginald Johnston, öteki Wanrong'un Amerikalı hocası Isabel Ingram'dı. Bir buçuk yıl sonra bu bahçe, ikisinin de gözünde "kaybedilmiş Çin"in sahnesine dönüşecekti.
Paul French, 2026'da St. Martin's Press'ten çıkan The Last Emperor of China: Twilight of the Forbidden City kitabında bu çöküşü anlatıyor. Kitaptan Literary Hub'da yayımlanan bölüm, Puyi'nin bilinen "çocuk imparator" hikâyesinden çok, tahttan inmiş bir adamın 1924 sonbaharında saraydan nasıl çıkarıldığına odaklanıyor.
Tahtsız imparator
Puyi 1908 aralığında, iki yaşındayken imparator ilan edilmişti. Altı yaşında tahttan çekilmek zorunda kaldı, ama Yasak Şehir'den ayrılmadı: unvanı ve sarayı korunmuş, siyasi gücü ise kalmamıştı. 1922'de, her ikisi de on altı yaşındayken Wanrong'la evlendi. French'in anlatımında bu evlilik, dışarıda çoktan değişmiş bir ülkenin ortasında sürdürülen saray yaşamının parlak bir parçasıdır.
5 Kasım 1924: öğlene kadar süre
Kitaba göre dengeyi bozan, Pekin'in denetimini ele geçiren General Feng Yuxiang oldu. Feng'in lakabı French'te "Hıyanet Generali". Askerleri Yasak Şehir'i çevreledi ve Puyi'den imparatorluk unvanını kaldıran belgeleri imzalamasını istedi. Ültimatom basitti: öğlene kadar kabul edilmezse saraya top ateşi açılacaktı.
Puyi'ye saraydan ayrılmak için üç saat verildi. Yanına yalnızca, French'in ifadesiyle, "bir iki hizmetkârın taşıyabileceği kadarı" alınabilecekti. Bir subay ona şunu sordu: "Bay Puyi, gelecekte imparator olmayı mı düşünüyorsunuz, yoksa sıradan bir yurttaş mı olacaksınız?" Puyi'nin yanıtı: "Bugünden itibaren sıradan bir yurttaş olmak istiyorum."
Kapıdaki süngüler
Olayın en canlı tanığı Isabel Ingram. Her zamanki ders için saraya geldiğinde kapıların önünde süngülü askerler buldu. Wanrong'un şapkasız, paltosuz ve bavulsuz ayrıldığını öğrendi. French'in aktardığına göre Ingram sonradan şöyle hatırladı: "O gün benim güzel Çin'imin sonuydu…"
Sığınak arayışı ve kader anı
Puyi'nin hocası Johnston, 29 Kasım'da öğrencisine koruma sağlamaya çalıştı. İngiltere'nin Pekin'deki büyükelçisi Sir Ronald Macleay talebi geri çevirdi. Johnston ertesi gün, 30 Kasım'da, Japonların sunduğu sığınağı kabul etti. French bu kararı "kaderi belirleyen ve acı sonuçlu" olarak niteliyor. Kitabın önerdiği okuma şu: Puyi saray duvarlarından çıkmakla özgürlüğe değil, bir tutsaklıktan ötekine geçti. Evliliğinin kaderi de bu geçişle belirlendi.
Neyi bilmiyoruz
Alıntılar yazarın aktardığı kaynaklara dayanıyor; ben yalnızca Literary Hub'daki bölümü okudum, kitabın tamamını değil. Sonraki yılların bu sığınakla nasıl bağlandığı bölümde işlenmiyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/puyi-uc-saatte-yasak-sehirden-cikarildi-1924.html — Yazdırma tarihi:
















