Kültür

Polonya'da darı tüketimi tahmin edilenden yaklaşık yüz yıl daha eskiye gitti

Polonya'daki Tunç Çağı insanlarının diş ve kemik izotopları, darının MÖ 1590 dolaylarında yetiştirilip yendiğini gösterdi.

20 Kasım 20263 dk okuma1 okunma
Polonya'da darı tüketimi tahmin edilenden yaklaşık yüz yıl daha eskiye gitti

Polonya'da yapılan yeni bir arkeolojik çalışma, darının Orta Avrupa'nın bu bölümünde tarıma ve beslenmeye girişini sanılandan daha erkene çekti. Araştırmaya göre darı, yaklaşık M.Ö. 1590'da Polonya'da hem yetiştiriliyor hem de tüketiliyordu. Bu tarih, önceki tahminlerden yaklaşık 100 yıl daha eski.

Araştırma ne ortaya koydu?

Çalışmayı Poznań'daki Adam Mickiewicz Üniversitesi'nden Przemysław Makarowicz ve ekibi yürüttü. Araştırmacılar, Polonya'daki arkeolojik alanlardan çıkarılan ve M.Ö. 2200 ile M.Ö. 1000 arasına tarihlenen 190'dan fazla bireyin diş ve kemiklerinde izotop analizi yaptı. Bu yöntem, bir insanın yaşamı boyunca ne tür besinlerle beslendiğine dair kimyasal bir iz bırakıyor. Böylece kimin darı yediği, kimin yemediği ve bunun zaman içinde nasıl değiştiği izlenebildi.

Reklam

Bulgular, kısa sürede yetişen ve kuraklığa dayanıklı bir bitki olan darının mutfağa bir anda girmediğini, yavaş yavaş yer edindiğini gösteriyor. Zaman geçtikçe darının beslenmedeki ağırlığı artmış. Pielgrzymowice'deki bir Bronz Çağı mezarında yer alan ve mezarda solda görülen birey ise Orta Avrupa'da bilinen en eski darı tüketicisi olarak öne çıkıyor.

Devrim değil, kademeli geçiş

Makarowicz'in açıklamalarına göre yeni bitkinin ortaya çıkışı, buğday ve arpanın tümüyle terk edildiği bir devrime yol açmadı. Araştırmacı, darı tüketen ve tüketmeyen bireylerin benzer arkeolojik ve genetik profillere sahip olduğunu belirtti. Yani darı yiyenlerle yemeyenler arasında belirgin bir kültürel ya da biyolojik ayrım görünmüyor. Bu, yeni ürünün eski tarım düzenine eklenen bir seçenek olarak kullanıldığına işaret ediyor.

Stronsiyum izotop analizleri ise en eski darı tüketicilerinin Polonya'nın güneydoğusundan geldiğini düşündürüyor. Makarowicz, darının Polonya'ya yayılmasının yeni göçmen grupların gelişiyle ilişkilendirilmediğini de vurguladı. Başka bir deyişle, bitki muhtemelen insanların değil, bilginin ve tohumun dolaşımıyla yayıldı. Çalışmanın ayrıntıları Science Advances dergisinde yayımlanan bilimsel makalede yer alıyor.

Arka plan

Darı, tek bir türü değil, küçük taneli bir grup otsu tahılı ifade eder. Dünyanın farklı bölgelerinde çok eski dönemlerden beri yetiştirildiği biliniyor. Kuraklığa dayanıklılığı ve kısa büyüme döngüsü, onu değişken iklim koşullarında ya da başka ürünlerin zorlandığı topraklarda değerli kılıyor. Bu özellikleri nedeniyle çiftçiler için bir tür güvence işlevi görebilir.

Arkeologlar, geçmiş insanların beslenmesini anlamak için kemik ve dişlerdeki kimyasal izlerden yararlanır. Darı gibi bazı bitkiler, buğday ve arpadan farklı bir fotosentez yolu kullandığı için vücutta ayırt edilebilir bir karbon izi bırakır. Stronsiyum izotopları ise büyük ölçüde bir bireyin çocukluğunda yaşadığı bölgenin jeolojisini yansıttığından, kişinin yerel mi yoksa başka bir yerden mi geldiğine dair ipucu verir. İki yöntemin birlikte kullanılması, hem beslenme hem de hareketlilik hakkında aynı bireyden bilgi elde etmeyi mümkün kılar.

Neden önemli?

Bu bulgu, Bronz Çağı Avrupa'sında tarımsal yeniliklerin nasıl yayıldığına dair genel bir soruya katkı sunuyor. Yeni bir bitkinin görünmesi çoğu zaman büyük nüfus hareketleriyle açıklanmaya çalışılır. Polonya örneği ise ürünlerin ve alışkanlıkların, yeni topluluklar gelmeden de komşu bölgeler arasında benimsenebildiğini gösteriyor. Tarihlemenin yaklaşık 100 yıl geriye çekilmesi de bölgenin tarım tarihindeki zaman çizelgesini yeniden gözden geçirmeyi gerektiriyor.

Çalışmanın bir diğer önemi, buğday ve arpa temelli düzenin darıyla birlikte esneyerek devam ettiğini göstermesi. Toplumlar yeni bir bitkiyi benimserken eskisini bırakmak zorunda kalmadı; beslenme çeşitlendi, ürün seçenekleri genişledi. Böyle bir çeşitlilik, kıtlık ya da kuraklık gibi risklere karşı daha dayanıklı bir gıda sistemi anlamına gelebilir. 2026 itibarıyla bu tür izotop çalışmaları, yazılı kaynağı bulunmayan dönemlerin gündelik yaşamını aydınlatmanın en güçlü yollarından biri olmayı sürdürüyor.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul16°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHayvan rekorları testi: en hızlı, en derin, en uzun ömürlü kim?En hızlı dalışı hangi kuş yapıyor, en derine hangi memeli iniyor, hangi omurgalı yüzlerce yıl yaşıyor?…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için enerji yoğun ve dönüştürücü bir tonda başlıyor. Güneş'in Yay burcundaki…

Günün sorusu

"Filenin Sultanları" hangi milli takımımızın lakabıdır?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →