Hilma af Klint: Kandinsky'den önce soyut resim yapan kadın
Hilma af Klint 1906'da soyut tuvaller boyadı ama yirmi yıl göstermeyin dedi. Ruhsal arka planı, saklama kararı ve geç keşfini anlatıyoruz.

Sanat tarihi kitaplarının çoğu soyut resmin doğuşunu 1910 civarına, Wassily Kandinsky'ye bağlar. Oysa Stockholm'de bir kadın, 1906'da, hiçbir şeyi andırmayan spiral, daire ve renk kümeleriyle dolu tuvaller boyuyordu. Kimseye göstermedi. Yaptıklarını hayattayken sergilemedi; çalışmalarının ancak ölümünden yirmi yıl sonra gösterilmesini istedi.
Bu kadın İsveçli ressam Hilma af Klint (1862-1944). Kasım 2026'da Stockholm'de Bukowskis müzayedesinde, 1920 tarihli "Ser III No. 5" adlı soyut tablosu yaklaşık 12,7 milyon dolara (128,9 milyon İsveç kronu) satıldı; Hyperallergic'in aktardığına göre bu, ressamın otuz yıl sonra müzayedeye çıkan ilk soyut tablosuydu. Rakam ilginç, ama asıl soru başka: bu işleri yapan kişi kimdi ve neden saklamıştı?
Akademiden seansa
Af Klint bir amiralin kızıydı ve 1882'den itibaren Stockholm'deki Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi'nde okudu. Bir süre manzara ve portre resmi yaparak geçindi. Ama paralelde başka bir hayatı vardı. Tate'in yayımladığı yazıya göre on yedi yaşından beri ruh çağırma seanslarına katılıyordu; kuramsal olarak da teozofiden, yani görünmeyen dünyanın yapısını açıklamayı vaat eden bir inanç akımından etkilenmişti.
1896'da, Hilma af Klint Vakfı'nın sitesine göre, kendisi dahil beş kadından oluşan "De Fem" (Beşler) grubunu kurdu: Anna Cassel, Cornelia Cederberg, Sigrid Hedman ve Mathilda Nilsson. Grup seanslar yapıyor, otomatik yazı deniyordu. Af Klint, 1908'de bir mesajla kendisinin lider olduğunu hissetti; diğerleri bu rolü kabul etmedi ve grup dağıldı.
Tapınak için resimler
Af Klint'in anlattığına göre 1905'te şu mesajı aldı: "Yeni bir yaşam felsefesini duyuracaksın ve kendin de yeni krallığın bir parçası olacaksın." (Tate'in aktarımıyla.) Ertesi yıl, 1906'da, "Tapınak İçin Resimler" dizisine başladı. Vakfın verdiği bilgiye göre dizi 1915'e kadar sürdü ve 193 resimden oluştu; Kaos, Eros, Evrim, Kuğu ve Bilgi Ağacı gibi alt serileri vardı. Ressam bu tabloları kendi eliyle değil, yüksek bir güçten gelen talimatla yaptığını söylüyordu.
Sonuç, dönemin hiçbir akımına benzemiyordu: "İlkel Kaos" serisinin 1906-1907 tarihli işleri, dev boyutlu "On Büyükler" (1907) ve "Kuğu" (1914-1915) geometrik biçimleri, spiralleri ve parlak renkleri tek başına konu yapıyordu. Kandinsky 1935'te 1911 tarihli tablosunun "dünyanın ilk soyut resmi" olduğunu öne sürdü; Tate'e göre af Klint bunu yaklaşık beş yıl önce yapmıştı. İki sanatçı birbirinden habersizdi ve benzer ruhsal arayışlardan geçmişti.
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1862 | Doğum |
| 1896 | "De Fem" grubunun kuruluşu |
| 1906 | Tapınak serisi ve ilk soyut işler |
| 1915 | 193 resimlik dizinin tamamlanışı |
| 1944 | Ölüm |
| 1986 | Los Angeles'ta LACMA sergisiyle Batı'da ilk büyük görünürlük |
| 2018 | Guggenheim, "Paintings for the Future" |
Tablo, Hilma af Klint Vakfı ve Tate'in yazısındaki bilgilerden derlendi.

Steiner ve saklama kararı
Af Klint, antropozofinin kurucusu Rudolf Steiner'le tanıştı ve Tapınak resimlerini ona gösterdi. Vakfın anlatımına göre Steiner, eserlerin yok edilmemesini, ileride bir işe yarayabileceğini söyledi. Steiner'in tepkisi başka kaynaklarda daha soğuk aktarılıyor; bu yüzden onun görüşünü kesin bir hükümle değil, tartışmalı bir ayrıntı olarak bırakmak daha doğru. Her hâlde af Klint ömrünün sonuna dek antropozofiyle ilgilendi.
Vakıf, ressamın 1932'de not defterlerinde bazı görüntüleri "X" ile işaretleyip bunların ölümünden sonra yirmi yıl boyunca gizli kalmasını şart koştuğunu aktarıyor. Ölünce yeğeni Erik af Klint'e yaklaşık 1.300 resim, 124 not defteri ve 26 binden fazla sayfa yazı kaldı.
Geç gelen keşif
Vakfın yazdığına göre eserler Batı'da ilk kez 1986'da Los Angeles'taki LACMA'nın sergisinde geniş kitlelere göründü. Asıl sıçrama, Guggenheim'ın 2018'deki "Paintings for the Future" sergisiyle oldu; vakıf bunu müzenin tarihindeki en çok ziyaret edilen sergi olarak anıyor.
Kasımdaki müzayede sonucu, bu geç keşfin piyasadaki yankısı. Yine de ilginç olan şu: eserlerinin neredeyse tamamı vakıfta duruyor; piyasaya çıkan nadir bir iş bu kadar yüksek bir rakama ulaşıyor.
Açık kalan soru
"İlk soyut ressam kim?" sorusu aslında tarihçilerin neyi "soyut" saydığına ve kimin yaptığını gösterme şansı bulduğuna bağlı. Af Klint resimlerini hayattayken sergilemedi; Kandinsky ise yaptığını anlatıp savundu. Sanat tarihi uzun süre yalnızca görüneni hatırladı. Açık soru, saklı kalmış başka kaç yapıtın hâlâ ortaya çıkmayı beklediği.
Fotoğraf: Hilma af Klint, Public domain, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/hilma-af-klint-kandinskyden-once-soyut-resim.html — Yazdırma tarihi:



















