Ann Francis Enkazının 400 Yıllık Pirinç Kilidi CT ile Açıldı
1583'te Galler kıyısında batan Ann Francis'ten çıkan kombinasyon kilidi, mikro-BT taramasıyla kırılmadan çözüldü: kod ANCE.

Yaklaşık dört yüzyıl boyunca Galler kıyısındaki kumların ve sonra bir müze deposunun içinde duran küçük pirinç kilidin üzerinde dört halka vardı. Halkaların her birinde harfler yazılıydı. Doğru dört harf sıralanırsa kilit açılacaktı ama kimse o sırayı bilmiyordu. Kasım 2026'da araştırmacılar kilide dokunmadan, yalnızca içini görüntüleyerek cevabı buldular: A-N-C-E.
Fırtınada batan bir tüccar gemisi
Kilit, 28 Aralık 1583 akşamı Güney Galler'deki Margam Sahili'nde, Port Talbot yakınlarında kıyıya vuran Ann Francis adlı ticaret gemisinden geliyor. Gemi İspanya seferinden Norfolk'a dönerken fırtınaya yakalanmıştı. Sahibi olarak anılan tüccar Francis Shaxton'ın, kaynaklarda "ünlü kaçakçı" diye geçtiği aktarılıyor.
Enkaz 415 yıl kayıp kaldı. Metal detektörcü Peter Hughes 1998'de Margam Sahili'nde yaptığı taramada yeniden buldu. Hughes ve diğer buluntucular yıllar içinde yüzlerce İspanyol altın ve gümüş sikkesini, pusula ve mutfak eşyalarını, bir de bu kilidi topladı. Buluntular Amgueddfa Cymru – Museum Wales'in koruması altında ve Swansea'daki Ulusal Su Kıyısı Müzesi'nde "Tides of Treasure" (Hazinenin Gelgitleri) sergisinde görülebiliyor.
Kırmadan içine bakmak
Kombinasyon kilidi, anahtar yerine harf ya da rakam dizisiyle açılan kilittir. Bu örnekte dönen halkalar ve içeride bu halkalarla birlikte hareket eden çentikler var. Doğru harfler hizalanınca çentikler aynı çizgiye gelir ve mandal serbest kalır. Dışarıdan bakınca ise yalnızca harfleri görürsünüz, hangi hizanın doğru olduğunu değil.
Müze ekibi, Cardiff Üniversitesi Mühendislik Okulu'ndaki Kas-İskelet Biyomekaniği Araştırma Birimi'nden uzmanlarla çalıştı. Kullanılan yöntem mikro-BT (micro-CT): nesnenin çevresinde binlerce X-ışını görüntüsü alınıyor, bilgisayar bunları üç boyutlu bir modele dönüştürüyor. Araştırmacı Dr. David Williams, mikro-BT'nin kilidin içine zarar vermeden bakmaya izin verdiğini söyledi. Williams'ın anlattığına göre üç boyutlu görüntüde çentiklerin harflerle nasıl hizalandığı görülebildi ve dört harfli kombinasyon buradan çıkarıldı.
Taramada kilidin dört hareketli halkası, çentikleri ve dişleri seçilebilecek kadar net çıktı. Önemli olan, çözümün tahminle ya da zorlayarak denemeyle değil, mekanizmanın geometrisinden okunmuş olması: 400 yıllık pirinç parçaya hiçbir müdahale gerekmedi.
Neden değerli
Müzenin numismatik (sikke bilimi) ve Galler ekonomisi kıdemli küratörü Alastair Willis'e göre Elizabeth dönemine ait kombinasyon kilitleri İngiltere'de bilinmiyor değil, fakat bu örnek son derece iyi durumda. Willis ayrıca bu kilidin tarihi belli bir enkazla ilişkilendirilebilmesinin ona ayrı bir değer kattığını belirtiyor. Tarihli bir buluntu bağlamı, nesnenin ne zaman kullanıldığını kesinleştiriyor, bu da arkeologlar için nadir bir kolaylık.
Kilidin muhtemelen küçük bir sandığı ya da kutuyu koruduğu düşünülüyor. Bu bir yorum: içindeki değerli eşyaların ne olduğu bilinmiyor.
Açık kalan soru
Kod çözüldü ama anlamı çözülmedi. ANCE, Ann ya da Francis sözcüklerinin harflerini andırıyor; ancak bunu doğrulayan hiçbir kaynak yok, kombinasyonu seçen kişinin niyeti bilinmiyor. Eldeki yalnızca dört harf. Bu yüzden benzer kilitlerin başka enkazlarda ya da müze depolarında bulunması ve aynı yöntemle taranması, 16. yüzyılda insanların kodlarını nasıl seçtiğine dair ilk gerçek ipuçlarını verebilir.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/ann-francis-enkazi-pirinc-kilit-ct-ile-acildi.html — Yazdırma tarihi:
















