Pompeii'de 2000 yıl mühürlü kalan dolaptan sikke ve tılsım çıktı

Bir dolabın kapağı yaklaşık iki bin yıl sonra ilk kez açılıyor ve içinden bir çocuğun boynuna asılan, her adımda şıngırdayan minik tılsımlardan bir dizi çıkıyor. Yanında bir sepet dolusu bronz para, cımbız, parfüm şişesi ve bir tütsülük var. Pompeii'de Via dell'Abbondanza üzerindeki bir evde, MS 79'da Vezüv'ün külleri altında kalan bu dolap o günden beri kimse tarafından kurcalanmamış.

Buluntuyu Pompeii Arkeoloji Parkı duyurdu; park müdürü Gabriel Zuchtriegel ve altı meslektaşının imzasını taşıyan inceleme, parkın çevrim içi kazı dergisi E-Journal degli Scavi di Pompei'de yayımlandı. Önemi şurada: Pompeii'nin ünlü freskleri ve mozaikleri kadar, sıradan bir ev kadınının ya da erkeğinin dolabında ne tuttuğu da o kentin gerçekte nasıl yaşandığını gösteriyor.

Dolap nerede, ne zaman açıldı?

Dolap, kayıtlarda IX 11, 7 numarasıyla geçen bir evde duruyordu. Evin Cornelius Maximus'a ait olduğu varsayılıyor, ancak bu bir tahmin. Cephesi 1912'de kazılmış; iç odalar ise ancak yakın zamanda, restorasyon çalışmaları kapsamında incelendi. Zuchtriegel'in sözüne göre evde kimin yaşadığını kesin olarak yeniden kurmak mümkün değil, ama bu parçalar o kişiye yaklaşmamızı sağlıyor.

İçinden neler çıktı?

• 38 bronz sikke: örgü tekniğiyle bitki liflerinden yapılmış, Latince adıyla cistella denen küçük bir sepette duruyorlardı.
• Bakım ve ev eşyaları: cımbız, merhem ya da boya karıştırmaya yarayan bir alet, cam parfüm şişesi, tütsülük ve bronz bir kandil.
• Kaplar: bronz, cam ve seramik vazolar ile çömlekler; bunların arasında çam kozalağı pulları biçiminde süslenmiş zarif bir küçük sürahi de var.
• Kurşun ağırlıklar: ticarette tartı için kullanılan türden; ev sahibinin alışverişle bir bağı olabileceğine işaret ediyor.
• Ahşap kutu kalıntısı ve çocukluk tılsımları dizisi.

Crepundia: çocuğun şıngırtılı koruyucuları

Dolaptaki en dikkat çekici nesne, Romalıların crepundia dediği takı dizisi. Kaynaklara göre en az 24 minik parçadan oluşuyor; malzemeler fayans, kemik, cam hamuru ve kaya kristali. Parçalar arasında Bes ve Mercurius tanrıları, el ve ayak figürleri, çam kozalakları ve üzüm salkımları var.

Romalı aileler bu dizileri çocuklarının boynuna asardı. Hem kötülükten korusun diye hem de şıngırtısı sayesinde çocuğun nerede olduğu anlaşılsın diye. Dolaba kaldırılmış olması, dizinin büyük olasılıkla artık takılmadığını, yani bir çocukluk hatırası olarak saklandığını düşündürüyor. Bu yorum bir çıkarım; dizinin sahibinin kim olduğu bilinmiyor.

Sikkelerin ayrıntısı

Earth.com'un aktardığına göre sikkelerin 36'sı İmparator Nero dönemine, MS 64-67 arasına ait; 21'i 65 yılına tarihleniyor. Bir kısmı aynı kaynakta madeni para cinslerine göre sayılmış.

Cins	Adet (Earth.com'a göre)
As	26
Dupondius	7
Sestertius	3

Kalan iki sikke daha eski ve aşınmış: biri İbiza'nın antik adı Ebusus'ta basılmış, öbürü Claudius dönemine ait bir sestertius. Bronz paraların değeri düşüktü; sepet büyük bir servet değil, günlük harcamalar için biriktirilmiş bozuk para izlenimi veriyor. Bunu da yine bir yorum olarak okumak gerek.

Amfora içindeki iki fare

Evin başka bir bölümündeki bir amforada ise iki genç orman faresi (Apodemus cinsi) iskeleti bulundu. Parkın aktardığına göre iskeletler 117 küçük parçadan yeniden birleştirildi. Earth.com, amforanın Kuzey Afrika kökenli bir zeytinyağı kabı olduğunu yazıyor. Böylece evin yalnızca insanlarını değil, ev sakinlerinin yanındaki hayvanları da görüyoruz.

Sırada ne var?

Haber kaynaklarında dolabın ölçüleri ve fare iskeletlerinin tam yeri konusunda küçük ayrışmalar var; ayrıntılar için parkın yayımladığı makale esas alınmalı. Açık kalan soru ise en basiti: Bu eşyaları bir arada tutan kimdi ve neden hiçbirini yanına almadı? Zuchtriegel'in ifadesiyle Pompeii yalnızca büyük sanat eserlerinin yeri değil; en sıradan nesnelerin geçmişin insani boyutunu ortaya çıkardığı bir yer.

Fotoğraf: Adam Harangozó, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons