Colmar yakınında 5. yüzyıldan iki Cermen reisi mezarı ve iki at

Fransa'nın Alsace bölgesinde, Colmar kentinin hemen yanında, bir konut projesi için kazılan arsanın altından iki ayrı dünya çıktı. Üstte bir Roma kasabasının sokakları, kuyuları ve ocakları; daha altta, o kasaba çökmeye başladıktan sonra açılmış küçük bir mezarlık. Mezarlığın iki erkeği, yanlarında kılıç, mızrak ve kalkanla yatıyordu. Biraz ötede ise iki at, koşumlarıyla birlikte gömülmüştü.

Buluntu, Fransız Ulusal Önleyici Arkeoloji Araştırmaları Enstitüsü'nün (Inrap) 6 Kasım 2026 tarihli duyurusuyla kamuoyuna açıklandı. Konu iki yüzden önemli. Birincisi, Batı Roma'nın dağılma yıllarında Rhin (Ren) kıyısındaki yerleşimler hakkında elimizdeki veri çok az. İkincisi, mezarlar bu geçiş dönemini yazılı kaynaklardan değil, doğrudan insanların bedenlerinden ve yanlarına bırakılan eşyalardan okumaya izin veriyor.

Roma kasabasının üstüne açılan mezarlık

Kazı, Colmar yakınlarındaki Horbourg-Wihr'de, Ill nehrinin sağ kıyısında yapıldı. Inrap'ın anlatımına göre arsa, Roma dönemi Galya'sında "vicus" denen kasaba tipi yerleşimin tam ortasındaydı ve Ren sınır hattına (limes) yakındı. Yerleşim, MS 1. yüzyılın ortasından 3. yüzyıla kadar kesintisiz kullanılmış: yollar, taş temelli konutlar, kuyular ve ocaklar bulundu. 4. yüzyılda alan koyu renkli bir çökeltiyle örtülmüş ve yalnızca arada bir kullanılmış. Mezarlar ise 5. yüzyılın ikinci yarısında bu katmanın içine açılmış.

Aynı bölge Roma tarihinde başka bir olayla da anılıyor. Ammianus Marcellinus'un anlatımına göre 378 yılının mayısında, Colmar çevresinde Roma ordusu Alamanların Lentienses kolunu yenmişti. Inrap duyurusu bu olaya değinmiyor ve mezarlıkla bir bağ kurmuyor; yalnızca bölgenin uzun süredir Roma ile Ren'in ötesindeki dünya arasında bir sınır kuşağı olduğunu hatırlatmak için ekliyorum.

Mezarlıkta neler var?

Inrap'a göre mezarlık on bir yetişkin ya da genç ergen, üç çocuk ve iki at mezarından oluşuyor. Alanın batı ucunda yer yer dağılmış insan kemikleri bulunduğundan, mezarlığın o yöne doğru uzandığı düşünülüyor. Henüz tamamı kazılmış sayılmaz.

Mezar grubu	Yetişkin ya da genç ergen: 11 · Çocuk: 3 · At: 2
Tarih	5. yüzyılın ikinci yarısı
İki seçkin erkek mezarı	Ahşap kınının bir kısmı korunmuş kılıç, scramasax, kalkan, angon
Süslemeler	Giysi ve kılıç takımlarında altın ve gümüş, granat dolgulu hücre işçiliği
İki kadın niteliğinde mezar	Yaldızlı gümüş fibula çiftleri, gümüş kuş biçimli fibulalar, cam boncuk kolyeler, kemer tokaları, kemik tarak
Atlar	Mezarlığın içinde, koşum parçalarıyla gömülmüş

Tablodaki veriler Inrap'ın duyurusundan derlendi. Terimleri açalım. Scramasax, tek kenarı keskin, kısa ve kalın gövdeli bir Cermen bıçağı. Angon, uzun demir saplı ve dikenli uçlu bir mızrak türü; dikeni sayesinde kalkana saplandığında kolayca çıkarılamıyor. Wikipedia'daki özete göre angon, Roma ordusunun kullandığı pilum denen atma mızrağına benziyor ve muhtemelen ondan türemiş. "Granat dolgulu hücre işçiliği" (cloisonné) ise altın ya da gümüş bölmelerin içine kesilmiş kırmızı granat dilimlerinin yerleştirilmesi demek; Inrap, bu işçiliğe sahip öğelerin ölülerin ayrıcalıklı konumunu doğruladığını yazıyor.

Inrap, kılıcın korunmuş kılıfını ve ucunu laboratuvarda tomografi ve röntgenle inceledi. Görüntüler, Lorraine Üniversitesi ile CNRS'in Géoressources ve Institut Jean Lamour laboratuvarlarında alındı. Gümüş fibulaları ve altın-granat kın süsünü ise Inrap'ın metal arkeolojisi laboratuvarındaki restoratörler temizliyor.

At gömmek ne anlama geliyor?

Duyuruya göre at gömüleri, bozkır halklarından çıkıp Orta ve Doğu Avrupa'nın soylu ve askerî seçkinlerine, bir de Roma ordusunda görev yapan "federe" birliklere yayılmış eski bir geleneğin yeniden canlanması anlamına geliyor. Federe, Roma ile antlaşma yapıp ordusunda hizmet eden yabancı birlik demek. Inrap metni hangi halkın kastedildiğini söylemiyor, Hun adı da geçmiyor; Yani geleneğin kökeni için duyuruda yalnızca "bozkır halkları" deniyor; belirli bir halka bağlamak şimdilik yorum olur.

Live Science'ta Kristina Killgrove, Inrap'ın açıklamasına dayanarak bu iki erkeğin Cermen reislerinin ya da paralı askerlerin mezarlarında görülen bir takımla gömüldüğünü yazıyor. Atlar için "harp atı" nitelemesi Live Science'ın yorumu; Inrap duyurusu atları yalnızca koşumlarıyla gömülmüş at olarak tanımlıyor.

Kemiklerdeki izler

Mezarlığı dikkat çekici kılan bir ayrıntı daha var: Inrap, kazı sırasında iki kişinin kemiğinde keskin kenarlı aletle açılmış yaralara benzeyen izler gördü. Yaraların çevresinde iyileşme belirtisi yok; yani kişiler yaralanmanın hemen ardından ölmüş olmalı. Kurum, bu kadar küçük bir mezar grubunda böyle izlerin görülmesinin tamamen istisnai olduğunu belirtiyor. Bir başka erkekte sağ diz kemikleri tamamen kaynaşmış (ankiloz). Duyuruya göre bu durum büyük olasılıkla yeterince düzeltilememiş bir kırığın sonucuydu ve bacağı işlevsiz bırakıyordu.

Inrap'ın yorumu temkinli: Bu veriler, ölülerin üzerindeki askerî sembollerin yalnızca gösteriş için olmayabileceğini düşündürüyor. Ancak kurum bunu henüz kesin bulgu olarak sunmuyor; antropolojik çalışma bulguları doğrulayacak ya da çürütecek.

Karşılaştırma için bir örnek: Childeric'in mezarı

Altın ve granat süsün o çağda neye işaret ettiğini anlamak için ünlü bir örneğe bakmak mümkün. Frank hükümdarı Childeric'in (yaklaşık 481/482'de öldü) mezarı 1653'te bugünkü Belçika'da, Tournai'de Saint-Brice Kilisesi yakınında bulundu. Wikipedia'nın özetlediğine göre içinden altın ve granat takılar, altın sikkeler, altın bir boğa başı, kralın adının yazılı olduğu bir yüzük ve pelerinine dikilmiş yaklaşık 300 altın kanatlı böcek figürü çıkmıştı. Hazine önce Habsburglara, sonra XIV. Louis'ye geçti, derken Fransa Ulusal Kütüphanesi'ne girdi. 5-6 Kasım 1831 gecesi kütüphaneden çalınıp altın için eritildi; yalnız birkaç parça Seine'den çıkarıldı. Bugün elimizdeki kayıt, o dönemde yapılmış gravürlerden ibaret.

Horbourg-Wihr'deki mezarların sahipleri Childeric gibi kral değildi, onunla bir bağları da gösterilmedi. Ama altın ve granatla süslü kılıç takımı gibi öğeler, bu çağın seçkinlerinin kendilerini nasıl gösterdiğini anlatıyor.

Bulgunun sınırı

• Bilimsel yayın henüz çıkmadı; tarih "5. yüzyılın ikinci yarısı" olarak veriliyor. Live Science yaklaşık MS 450-500 aralığını yazıyor, ama bu aralık Inrap'ın duyurusunda yer almıyor.
• Kişilerin hangi halka ya da topluluğa ait olduğu belli değil. Inrap "Cermen kökenli reis" ya da "Roma ordusuna katılmış federe" olma ihtimalini birlikte anıyor.
• Kadın niteliğindeki mezarlar, eşyalara bakılarak öyle adlandırılıyor; iskeletlerin cinsiyet tayini henüz yayımlanmadı.
• Yaralanma izleri sahada gözlemlendi; laboratuvar incelemesi sürüyor.

Sırada ne var?

Inrap, kazı sonrası çalışmaların süreceğini belirtiyor. Antropolojik inceleme yaralanmaların nedenini netleştirecek; metal buluntuların restorasyonu bittikçe kılıcın yapısı ve süslerin işçiliği daha iyi görülecek. Açık soru şu: bu insanlar Roma düzeninin kenarında yerleşmiş yabancı birlikler miydi, yoksa Ren'in ötesinden gelip yerleşen toplulukların reisleri mi? Inrap, bölgede bu döneme ait Cermen yerleşimini belgeleyen yerlerin az olduğunu vurguluyor; bu yüzden Horbourg-Wihr'in sonuçları tek başına her şeyi çözmeyecek, ama bölgenin nüfus hareketleri ve 5. yüzyıldaki çalkantıları üzerine tartışmayı yeniden açacak.

Fotoğraf: Adam Cli, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons