Dickens ile Poe'nun Buluşması ve Kuzgun Grip'in Hikâyesi

6 Mart 1842'de Philadelphia'daki bir otelin odasında iki yazar karşılıklı oturdu. Biri otuz yaşında, o günlerde İngilizce konuşulan dünyanın en tanınmış romancısı Charles Dickens'tı. Öteki, geçimini dergi eleştirileriyle sağlamaya çalışan Edgar Allan Poe. Görüşmeden üç yıl sonra Poe, konuşan bir kuş hakkındaki şiiriyle ünlenecekti. Dickens'ın romanında ise tam da böyle bir kuş vardı.

Bir mektup, bir randevu

Dickens o sıralar Amerika'da altı aylık gezisindeydi. Poe, Philadelphia'ya geleceğini öğrenince kendisine görüşme isteği içeren bir not yolladı. Poe'nun notu günümüze ulaşmamış. Dickens'ın cevabı ise duruyor: "Sevgili Bay Poe, bana uğrama nezaketini ne zaman gösterirseniz çok memnun olurum. Sanırım en çok on bir buçukla on iki arasında müsait olurum." Mektup, Poe araştırmacılarının derlediği kayıtlara göre 6 Mart 1842 tarihli ve otelden yazılmış. Poe daha sonra Dickens'la iki kez görüştüğünü bildirdi.

Görüşmenin ayrıntıları çok az biliniyor. The Charles Dickens Page'in derlediği bilgilere göre Poe, Dickens'ın İngiltere'de bir yayıncı bulmasını istiyordu; Dickens de Tales of the Grotesque and Arabesque (Grotesk ve Arabesk Öyküler) adlı derlemesi için yardım etmeyi vadetti.

Kuş neden önemli

Hikâyeyi akılda tutan şey kuş. Dickens'ın 1841 tarihli romanı Barnaby Rudge'ın, Barnaby adlı saf genç adamla birlikte dolaşan, laf yetiştiren bir kuzgunu vardı: Grip. Dickens bu karakteri, Londra'daki evinde yaşayan gerçek bir evcil kuzgundan esinlemişti.

Poe romanı okumuş, eleştirisini yazmıştı. Grip için "son derece eğlendirici" diyen Poe, kuşun Barnaby'nin tuhaf kurgusunun şimdikinden çok daha büyük bir parçası olabileceğini düşünüyordu. Aynı yazıya göre kuşun gaklaması olay örgüsünde bir kehanet gibi duyulabilirdi. Yani Poe'ya göre Dickens, elindeki en çarpıcı oyuncağı yeterince kullanmamıştı.

Gerçek Grip

Wikipedia'daki Grip maddesine göre kuş dişiydi ve 12 Mart 1841'de, büyük olasılıkla boya yiyerek kurşun zehirlenmesinden öldü. Dickens onu doldurtup çalışma odasında camlı bir kutuda tuttu. Dickens'ın 1870'teki ölümünden sonra Christie's'te 120 gineye satıldı. Poe Museum'a göre sonradan koleksiyoncu Richard Gimbel'in Poe koleksiyonuna geçti; bugün Philadelphia Free Library'nin Parkway Central binasındaki Nadir Eserler Bölümü'nde duruyor. Aynı maddeye göre kuş 1993'te restore edildi.

Bir ayrıntıya dikkat: Poe Museum, Dickens'ın Poe'ya ölü kuzgunundan söz ettiğine dair hiçbir kanıt olmadığını yazıyor. Poe'nun Grip'in gerçek bir kuştan esinlendiğini o görüşmede öğrenip öğrenmediği belli değil; bunu gösteren bir belge yok.

Kuzgun'a giden yol

Poe, "The Raven" (Kuzgun) şiirini Ocak 1845'te yayımladı. Şiirde yası süren bir adamın kapısına konan ve her soruya aynı sözcükle karşılık veren siyah bir kuş var. Poe araştırmacılarının çoğu, Dickens'ın Grip'inin bu şiire kaynaklık ettiği görüşünde. Ama Poe'nun bunu hiçbir yerde açıkça yazmadığını da eklemek gerekiyor. Elimizdeki, bir eleştiri, bir görüşme ve üç yıl sonra çıkan şiirden oluşan dolaylı bir iz.

Yayıncı bulunamadı

Dickens'ın sözü sonuçsuz kaldı. Aynı yıl 27 Kasım'da Londra'dan Poe'ya yazdığı mektupta, konuyu etkili olduğu yayıncılara açtığını ama hepsinin girişimi geri çevirdiğini bildirdi. Poe daha 1836'da Southern Literary Messenger'da Dickens'ı Amerikalı okurlara şiddetle önermiş, 1839'da da "Charles Dickens sıradan biri değil, yazıları mutlaka yaşayacak" demişti. Hayranlık vardı, ama somut bir sonuç çıkmadı.

Açık kalan soru

Bu hikâye, bir edebiyat efsanesinin nasıl kurulduğunu da gösteriyor: iki ünlü adam, bir kuş, üç yıllık bir boşluk ve onu doldurmaya hevesli anlatılar. Poe'nun şiirini Grip'e bağlamak makul, ama kesin değil. Belki asıl ilginç olan, Poe'nun bir kuşu başkasının romanında "yeterince kullanılmamış" bulması ve kendi kuşunu sonradan şiirinin merkezine koymuş olması.