Kültür

Almatı'da Saka kurganından altın ayı çıktı, yanında yedi kişi

Soyguncuların boşaltamadığı Saka kurganında, başlığa dikilmiş olabilecek altın bir ayı figürü ve yedi kişilik gömü izi bulundu; kazı sürüyor.

15 Kasım 20264 dk okuma
Almatı'da Saka kurganından altın ayı çıktı, yanında yedi kişi

Almatı'nın Nauryzbay ilçesinde, MÖ 4.-3. yüzyıla tarihlenen bir Saka kurganında (yığma toprak mezar) yedi sekiz gram ağırlığında küçük bir altın ayı bulundu. Hayvan iki arka ayağı üstünde dikiliyor, ön patileri arasında kap benzeri bir nesne tutuyor. Mezarı antik çağda soyguncular açmış, geride yaklaşık üç metrelik bir çukur bırakmışlar. Yine de içini tam boşaltamamışlar: ayı da, çok sayıda insan kemiği de yerinde kalmış.

Buluntuyu Almatı şehir yönetimi 5 Kasım 2026'da duyurdu. Kazıyı kentin müzelerini yöneten Almatı Müzeler Birliği yaptı. Duyuruyu Kazakistan basını (zakon.kz, 24.kz, Qazinform) aktardı, Live Science da 11 Kasım'da haberleştirdi. Bu yazı, kamuya açık bu aktarımlara dayanıyor; bildiğimiz kadarıyla kazı ekibinin hakemli bir yayını henüz yok.

Reklam

Ayı neden "tek"

Birliğin müdürü Lyazzat Sagyndykova açıklamada şöyle dedi: "Heykelsi ayı figürü Kazakistan için eşsiz. Daha önce benzer bir buluntu ortaya çıkmadı." Sagyndykova'ya göre buluntu, "Karadeniz çevresinden Altay'a kadar bütün Avrasya'daki kültürel paralelleri izlememize" olanak veriyor.

Figürün tabanında delikler var. Araştırmacılar bunları, parçanın kumaşa dikildiğinin işareti sayıyor; 24.kz'nin aktardığına göre figürün bir kadın başlığını süslemiş olabileceği düşünülüyor. "Olabilir" diyoruz çünkü kemiklerin kime ait olduğu henüz belirlenmedi.

AlanKaragaylı mezarlığı, Nauryzbay ilçesi, Almatı
TarihlemeMÖ 4.-3. yüzyıl (ön değerlendirme)
KurganÇapı 25-26 metre, yüksekliği yaklaşık 2,5 metre
BuluntuDökme altın ayı (7-8 gram), Saka çanak çömlek parçaları, dağınık insan kemikleri
Kemik sayımıÖn tahmin: dört yetişkin, üç çocuk (kesin sayı belli değil)
Veri kaynağıAlmatı şehir yönetimi duyurusu; 24.kz, Qazinform, Live Science aktarımları

Hayvan üslubu ve Saka dünyası

Sakalar, Avrasya bozkırında ve Tarım Havzası'nda yaşamış, Doğu İran dillerinin İskit koluna bağlanan göçebe halklardır. "Saka" adı özellikle doğudaki İskit akrabaları için kullanılır; Almatı çevresi, yani Yedisu bölgesi (İli ve Çu vadileri), onların yurtlarından biridir. Pers Ahameniş yazıtları farklı Saka gruplarını ayrı ayrı anar; bugün onlara dair bilgimizin büyük kısmı ise kurganlardan gelir.

Bozkır kurganlarının ayırt edici özelliği "hayvan üslubu"dur: giysilere, kemerlere ve başlıklara hayvan figürleri işlenir. Wikipedia'nın özetine göre bu üslup doğu bozkırında MÖ 10. yüzyılda ortaya çıktı. Almatı buluntusu bu geleneğe oturuyor, ama ayı bu geleneğin Kazakistan'daki bilinen örnekleri arasında yok.

Live Science'ın aktardığına göre bölgede başlık süsü olarak kullanılmış başka altın hayvanlar da var. Almatı'daki Kok-Kainar mezarlığından çıkan küçük leopar figürü bunlardan biri; Issık kurganındaki "Altın Adam"ın başlığında da hayvan biçimli bir altın süs yer alıyor. Ayı figürü hangi türü gösteriyor, belli değil. Live Science, Kazakistan'da bugün iki esmer ayı alt türü yaşadığını ekliyor: güneydoğuda Tiyanşan, doğuda Altay dağlarında yaşayanı.

Yedi kişi neden önemli

Almatı Müzeler Birliği kıdemli araştırmacısı Marat Nurpeisov açıklamada ayrıca şunu söyledi: "Özellikle ilgi çekici olan, tek bir kurganda alışılmadık sayıda insan kalıntısı bulunması; çünkü böyle gömüler Kazakistan için tipik değil. Kural olarak bu boyutta kurganlar bir ya da iki kişinin gömülmesi için yapılırdı."

Bu cümleyi tek başına yorumlamak zor. 3 Temmuz 2026'da Science Advances'ta yayımlanan, Ainash Childebayeva ve Ayshin Ghalichi'nin de aralarında olduğu bir ekibin çalışması, İskit dünyasında büyük kurganların çoğunlukla elit ailelere ait olduğunu gösterdi. Live Science'ın aktardığına göre ekip, MÖ 900-200 arasında 20 alandan 85 kişinin genomunu çıkardı; elit kişiler birbirine, elit olmayanlara olduğundan 11 kat daha sık akrabaydı. Bu çalışma, Karagaylı kurganındaki kişilerin akraba olduğunu ya da elit olduğunu göstermiyor. Ama "neden bir kurganda yedi kişi" sorusunun anlamlı bir yerden sorulduğunu gösteriyor.

Nurpeisov'un belirttiği gibi, gömünün koşullarını açıklamak ve kişi sayısını kesinleştirmek için antropologların da katılacağı ileri analizler planlanıyor. Soyguncuların kemikleri karıştırmış olması bu işi zorlaştıracak.

Türkiye bağı: Altın Elbiseli Adam

Almatı'nın yaklaşık 50 kilometre doğusundaki Issık kurganı, 1969'da Kemal Akişev'in başkanlığındaki ekip tarafından açıldı ve 4.000'den fazla altın nesne verdi. Türkiye'de "Altın Elbiseli Adam" diye bilinen bu gömüdeki kişi, Live Science'ın aktardığı DNA verilerine göre 17 yaşında, büyük olasılıkla erkekti; iskeletin cinsiyeti kemiklerden belirlenememişti.

Altın Elbiseli Adam'ın giysisi 2019'da Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilendi. CNN Türk'ün haberine göre Kazakistan'ın Ankara Büyükelçisi Abzal Saparbekuly, AA'ya yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Altın Adam, tarihimizin sadece Göktürkler'den değil, Hunlar ve Sakalar devrinden başladığını gösteriyor." Aynı haberde giysideki motifler arasında leopar, pars, kartal, koç, geyik, dağ keçisi, at ve kuş sayılıyor. Almatı'daki ayı bu hayvan listesine eklenebilecek yeni bir isim.

Burada bir ayrım yapmak gerek. Saka dilleri Doğu İran dillerine aittir; Türk dilleri konuşan topluluklar bu coğrafyada onlardan sonra öne çıkar. Büyükelçinin sözü bu yüzden dilbilimsel bir sınıflandırmadan çok, bozkır coğrafyasının ortak mirası vurgusu olarak okunmalı. Karagaylı buluntusunu "Türk" diye niteleyen bir kaynağa rastlamadık.

Sırada ne var

Henüz belli olmayanlar çok: ayının hangi türü gösterdiği, elindeki nesnenin ne olduğu, gömülenlerin yaşı, cinsiyeti, birbirleriyle ilişkisi, tarihlemenin laboratuvarla sınanıp sınanmayacağı. Ekibin anlattığına göre işler bitince değerli buluntuların bir kısmı Almatı Müzesi'nde sergilenecek. Kemikler konuşursa, küçük bir altın ayı, bozkırda bir ailenin ya da bir yönetici hanedanın nasıl gömüldüğüne dair beklenmedik bir kapı aralayabilir.

Fotoğraf: eggry, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,2855,6066,65İstanbul11°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiTürkiye coğrafya testi: memleketi ne kadar tanıyorsun?En uzun nehir, en yüksek dağ, peribacaları... 10 soruda bu toprakları ne kadar tanıdığını ölçüyoruz.
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu olarak içsel gücünün farkına varacağın, sezgilerinin her zamankinden daha keskin…

Günün sorusu

Basketbolda bir takım sahada kaç oyuncuyla oynar?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →